NASA, Soğuk Savaş döneminde üretilen U-2 casus uçağının modifiye edilmiş halini, yangınların oluşturduğu fırtınaları incelemek için kullanıyor. ER-2 adını taşıyan jet, askeri savunma sistemleri yerine bilimsel enstrümanlarla donatılmış uçan bir laboratuvar olarak görev yapıyor. Kablolaması da orijinalinden farklı olan uçağın en yeni görevi, yangın kaynaklı hava olaylarının araştırılması.
YANGIN BULUTLARI FIRTINAYA DÖNÜŞÜYOR
Bilim insanlarının pirokümülonimbus fırtınaları olarak adlandırdığı “ateş bulutları”, orman yangınlarının ısısıyla oluşan dev gök gürültülü fırtınalar. Bu fırtınalar şimşek, güçlü rüzgar ve bazı durumlarda yangın hortumları barındırabiliyor. Deniz Araştırma Laboratuvarı’ndan meteorolog David A. Peterson, “Bu, bacaya benziyor; yangından çıkan duman yukarı, gök gürültülü fırtınaya doğru itiliyor, dikey sütun boyunca hızlanıyor ve sonra salınıyor” dedi.
Peterson, “Oluşan duman sütunu temelde fırtınayı tetikleyen sıcak bir kabarcık. Yani diğer uzun, şiddetli gök gürültülü fırtına bulutları gibi ama içi dumanla dolu. Yangın bu noktada aslında kendini besliyor” diye konuştu.
İNSPYRE GÖREVİ YANGINLARIN ÜZERİNDE
Peterson, NASA’nın INSPYRE misyonunun baş araştırmacısı. Misyon, bu fırtınaların düzensiz davranışlarını inceleyecek. Meteorologlar, pirokümülonimbus fırtınalarını öngörülemeyen koşullarda oluştuğu için doğru şekilde tahmin edemiyor. Bilim insanları ancak son yıllarda bu yangın kaynaklı hava sistemlerinin doğal atmosferik engeli aşarak stratosfere ulaşabildiğini keşfetti.
Peterson, “Volkan benzeri bir etki var; duman atmosferin çok yükseklerine itiliyor. Son yıllarda öğrendik ki duman bu yüksek irtifalara ulaştığında jet akımlarıyla çok hızlı taşınabiliyor” dedi. Misyon Temmuz ayında başladı ve şimdiye dek kuzey Oregon ile batı Kanada’daki yanan orman yangınlarının üzerinde uçuşlar gerçekleştirdi. Peterson, “İNSPYRE misyonuyla öncelikle bu fırtınaların hangi koşullarda oluştuğunu anlamaya çalışıyoruz” ifadelerini kullandı.
ER-2 VE G-5 JETLERİ BİRLİKTE ÇALIŞIYOR
Havacılık araştırmaları ve uzay keşfiyle görevli NASA, ER-2 jetlerini yüksek irtifa uçuş kabiliyetleri nedeniyle kullanıyor. Peterson, “Bunu yönlendirilebilir bir uydu gibi düşünün. Fırtınanın üzerinde, yaklaşık 65 bin fit yükseklikte uçuyor ve bir orman yangınının üzerinde ileri geri dönebiliyoruz. Uçaktaki tüm enstrümanlar duman sütununun yangın enerjisini ölçmeye bağlı. Radar, sütunun ne kadar büyük olduğunu, hangi irtifada bulunduğunu ve içindeki hava hareketini gösteriyor. Ayrıca şimşek ve bulut içindeki elektrik alanını da takip ediyor” dedi.
ER-2 fırtınanın üzerinde uçarken, NASA eş zamanlı olarak bir Gulfstream 5 jetini bulutların içine gönderiyor. Peterson, “Amaç, topladıkları verilerin birbirini beslemesi. G-5 doğrudan bulutların içinde; bulutu gören radarları besleyebiliyor ve bunu havadaki uydunun söyledikleriyle ilişkilendirebiliyor” diye konuştu.
FIRTINA TAHMİNİ İÇİN YENİ ARAÇLAR GELİŞTİRİLİYOR
Misyonun amacı, bir gün bu fırtınaların önceden tahmin edilebilmesini sağlamak. Peterson, “Bilim ekibimizdeki bazı üyelerin yeni geliştirdiği araçları misyona yön vermek için kullanıyoruz; aynı zamanda misyonu bu tahmin araçlarını iyileştirmek için geri besleme sağlamak üzere kullanıyoruz. Bu tür yangın davranışını tahmin edecek daha iyi araçlar üreteceğimiz bir bölüm olacak” dedi.
SOĞUK SAVAŞTAN YANGIN ARAŞTIRMALARINA U-2'NİN HİKAYESİ
ER-2’nin kökeni, casus uydulardan önceki 1950’lerin ortalarına dayanıyor. ABD’nin Demir Perde’nin arkasında olup biteni görmek için bir uçağa ihtiyacı vardı. ABD Hava Kuvvetleri Ulusal Müzesi’ne göre, “1950’lerin başında Sovyet askeri ve ekonomik gelişmeleri ABD için bir muammaydı çünkü SSCB gizli ve kapalı bir toplumdu.”
U-2 casus uçağına “Ejderha Hanım” lakabı takılmıştı. Uçak, Sovyetler Birliği üzerinde aşırı yüksek irtifalarda uçmak için özel olarak tasarlanmıştı. O dönemde ABD, hiçbir Sovyet füzesinin uçağın seyir irtifasına ulaşamayacağını düşünüyor ve uçağın ülke üzerinde serbestçe uçabileceğine inanıyordu. Ancak 1 Mayıs 1960’ta, uçağın tanıtımından yalnızca dört yıl sonra, Sovyet ordusu Francis Gary Powers’ın kullandığı uçağı düşürdü ve ABD’nin Sovyet kapasitesini küçümsediği ortaya çıktı.
Yine de U-2, Soğuk Savaş’ın geri kalanında, Küba Füze Krizi’nde, Vietnam Savaşı’nda ve Irak ile Afganistan dahil modern çatışmalarda kritik istihbarat sağlamaya devam etti. İlk uçuşundan 70 yıldan fazla süre sonra U-2 “Ejderha Hanım” hâlâ uçuyor ve NASA’nın ER-2’si, “ateş püskürten bulut ejderhası” ile mücadele etmek için gökyüzünde.