NASA’nın kritik uzay gözlemevlerinden biri olan Swift’i Dünya’ya düşmekten kurtarmak için başlatılan cesur görev, kendi sorunlarıyla karşı karşıya kaldı. Ancak hem gözlemevi hem de kurtarma uydusu için hala umut var. Neil Gehrels Swift Gözlemevi, yaklaşık 22 yıldır alçak Dünya yörüngesinde astrofizik alanında çok yönlü bir araç olarak görev yapıyor ve NASA’nın uzaydaki ilk müdahale ekibi olarak gök cisimlerindeki ani parlamaları izliyor. Artan güneş aktivitesiyle yoğunlaşan atmosferik sürüklenme, gözlemevini etkisi altına aldı ve NASA’nın tahminlerine göre Swift, Dünya yüzeyinden yaklaşık 300 kilometre yükseklikteki optimal seviyesinin altına inerse bu sonbaharda atmosfere yeniden giriş yapacak.
LINK UYDUSU YÖRÜNGEDE SORUNLARLA KARŞILAŞTI
NASA, Arizona merkezli Katalyst Space Technologies’i yalnızca dokuz aylık bir süre içinde Swift ile buluşup yörüngesini yükseltebilecek bir uzay aracı tasarlaması, inşa etmesi, test etmesi ve fırlatması için görevlendirdi. LINK adlı robotik uydu 3 Temmuz’da, Northrop Grumman’ın Pegasus XL roketiyle taşınarak uzaya gönderildi. Roket, şirketin modifiye edilmiş L-1011 uçağı Stargazer’dan havada serbest bırakıldı. Her şey planlandığı gibi ilerlerken, LINK yaklaşık 25 Temmuz’da uzayda dönmeye başladı ve geçici iletişim kaybı yaşandı. Katalyst ve NASA’nın 28 Temmuz’daki açıklamasına göre, LINK’in dönüşü büyük ölçüde kontrol altına alınmış olsa da uydunun Swift ile buluşması gecikmeyle karşı karşıya kaldı. LINK’in gözlemevine zamanında ulaşıp ulaşamayacağı belirsizliğini koruyor.
KONTROL SÜRECİ VE YENİDEN PLANLAMA ÇALIŞMALARI
LINK’in yörüngeye başarıyla fırlatılmasının ardından Katalyst’in görev operasyonları ekibi uyduyla iletişim kurulduğunu doğruladı. Katalyst’in orijinal planı, LINK’in navigasyon ve sensör sistemleri için birkaç haftalık sağlık kontrolünü içeriyordu. Fırlatmadan yaklaşık bir hafta sonra hem Katalyst hem de NASA, devreye alma sürecinin planlandığı gibi ilerlediğini ve uydunun güneş panellerini açtığını, iticilerini ateşlediğini bildirdi. Ancak 15 Temmuz’da NASA, ekibin bazı sorunlarla karşılaştığını duyurdu. Açıklamada, erken iletişim ve tutum kontrol sorunlarının yanı sıra uzay aracının üç reaksiyon tekerleğinden birinde yaşanan arızanın tespit edildiği belirtildi.
ÖN SORUŞTURMA VE HIZLI MÜDAHALE
Katalyst, ekip LINK’in performansını doğrularken uydunun Swift ile buluşmaya hazırlanacağını ve manevralar için gerekli çok saatlik itiş sisteminin test edileceğini açıkladı. Ancak 28 Temmuz’da LINK’in üç gün boyunca çok eksenli bir dönüşte kaldığı duyuruldu. Ön soruşturma, LINK’in üç reaksiyon tekerleğinden ikisinin şu anda çalışmadığını ve soğuk gaz itki sisteminde işlev kaybı yaşandığını ortaya koydu. NASA, Katalyst’in dönüşü azaltma planı olduğunu ve Swift ile ilgili planların yeniden değerlendirileceğini aktardı. İki gün sonra Katalyst, itici ateşlemeleri kullanarak LINK’in dönüş hızını saniyede 9 dereceden 4 dereceye düşürdüğünü bildirdi. NASA, yükseltme için hala potansiyel yollar bulunduğunu ve Katalyst ile revize edilmiş yaklaşımlar üzerinde çalışıldığını duyurdu.
YAKIT TASARRUFU VE YENİDEN YÖNELME PLANLARI
Katalyst, LINK’in Swift’i kurtarma görevi için ilerleme kaydettiğini ve uzay aracının dönüş hızını saniyede 1,47 dereceye düşürdüğünü doğruladı. Şirket, dönüşü yavaşlatmak için LINK’in elektrikli itki iticilerinden birinin kullanıldığını ve buluşma ile yükseltme aşaması için yakıt tasarrufu amacıyla 100 gramdan az yakıt tüketildiğini açıkladı. Görev ekibi, LINK’in uzaydaki yönelimini düzeltecek ve uydunun yörüngesini gözlemevininkiyle hizalamak için gerekli manevraları yapacak bir yazılım güncellemesi göndermeyi planlıyor. Başlangıçta LINK’in Temmuz sonunda Swift’in en uygun kavrama noktalarını belirlemek için bir inceleme yapması bekleniyordu, ancak bu süreç bir ay ileriye kaydırıldı. LINK, Swift’i kavradıktan sonra üç iyon iticisini çalıştırarak gözlemevini iki ila üç ay içinde orijinal yörüngesine geri yükseltmeyi hedefliyor.
GÖREVİN RİSKLERİ VE BİLİMSEL ÖNEMİ
Gecikmenin görevin orijinal planlarını nasıl etkileyeceği belirsizliğini koruyor. Swift ve LINK ekiplerinden üyeler, fırlatmadan önce gözlemevini yükseltme yolunun görevi başarısızlığa uğratabilecek risklerle dolu olduğunu kabul etmişti. Katalyst’te LINK’in baş araştırmacısı Kieran Wilson, görevin zorlu ve riskli olduğunu, çok daha uzun geliştirme süreleri ve bütçeleri olan birçok uzay aracının sıradan nedenlerle başarısız olduğunu vurguladı. Hızlı dönüş yeteneği sayesinde gök olaylarını ve art parlamaları inceleyebilen teleskop, kuyruklu yıldızlar, kütleçekim dalgaları ve kara delikler üzerinde uzun süreli çalışmalar yapılmasını sağladı. Swift’in benzersiz yeteneklerine sahip bir teleskop için yakın vadede bir plan bulunmadığından NASA, gözlemevini kurtarmaya çalışmanın daha uygun maliyetli olduğuna karar verdi. Enerji kaybını önlemek için Swift şu anda bilimsel gözlem yapmıyor, ancak LINK başarılı olursa bu sonbaharda tekrar aktif hale gelebilir.