Vladimir Putin, Ukrayna’daki savaşın beşinci yılına girerken, kariyerinin en zorlu sınavlarından biriyle karşı karşıya. Rusya ekonomisi yavaş yavaş çökerken, halk nezdindeki desteği de eriyor. Kiev’in orta ve uzun menzilli saldırıları Moskova’nın silüetini dumanlara boğarken, Putin’in bu yeni dengeye nasıl yanıt vereceği merak konusu.
PUTİN’İN ÇIKMAZI: UKRAYNA’YA KARŞI MI, NATO’YA KARŞI MI?
En kritik soru, Putin’in Ukrayna’ya olduğu kadar, onun NATO’daki destekçilerine karşı da tırmanışa geçip geçemeyeceği. Rusya’nın Avrupa’da yeni bir cephe açma ihtimali tedirginliği artırıyor. Polonya’nın, sınırlı bir saldırıya uğrayabileceği yönünde uyarıldığı bildirilirken, Estonya sınırında Rus askerlerinin görülmesi, Danimarka hava sahasında kimliği belirsiz insansız hava araçlarının uçuşu ve Norveç’e ait Svalbard takımadalarındaki küçük Rus yerleşiminin büyüme potansiyeli endişe yaratıyor. Putin’in Moldova’daki ayrılıkçı Transdinyester bölgesi sakinlerine Rus pasaportu dağıtma kararı, daha büyük bir tehdidin habercisi olabilir.
RUSYA’NIN GÜÇ KAYBI VE ASKERİ ZAAFLAR
Tüm bu kaygılar bir ölçüde haklı. Putin’in 2022’de Ukrayna’yı işgal kararı, yanlış istihbarata ve yetersiz bir orduya dayanıyordu. O dönemde dünyanın üçüncü büyük ordusu olarak görülen Rusya, bugün bambaşka bir tablo çiziyor. Şubat 2022’ye kıyasla jeopolitik, iç siyasi ve askeri açıdan çok daha zayıf bir konumda. Hata yapma lüksü kalmayan bir ülke, bir hidrokarbon ihracatçısı olmasına rağmen rafinerileri Ukrayna dronları tarafından vurulduğu için benzin ithal ediyor, döviz rezervlerini tüketiyor ve cephedeki insan gücü açığını kapatmak için cezaevlerini boşaltıyor. Pratikte Pekin’e bağımlı hale gelen Moskova, Kuzey Kore ve İran’dan askeri yardım almak zorunda kalıyor ve hava savunmasını kendi duvarlarını korumaya odaklıyor.
RUSYA’NIN SAVAŞA HAZIR DİĞER YÜZÜ
Ancak madalyonun bir de diğer yüzü var. Fabrikalar sürekli savaş makinesini beslemek için dönüyor, okullarda savaş gazileri anlatılıyor ve devlet televizyonu yıllardır propaganda aygıtına dönüşmüş durumda. Savaş, NATO ülkelerinin çoğu vatandaşı için görece uzak bir sorun olarak görülürken, Rusya’da günlük hayatı on yıllardır görülmemiş bir şekilde domine ediyor. Bu ortamda, NATO ile daha geniş bir çatışma, Putin’in Ukrayna’daki çıkmazını açıklamanın yanı sıra topyekûn seferberliği bile meşrulaştırabilir. Putin, nihayetinde Sovyet sonrası dünyanın varoluşsal savaşını verdiğini iddia edebilir.
ZAYIF DURUMDAKİ RUSYA’NIN GERÇEKÇİ SEÇENEKLERİ
Tartışmalı bir görüşe göre, Rusya’nın savaşa hazır olduğu, ABD Başkanı Donald Trump’ın ittifakı sürekli eleştirdiği ve Avrupa’nın maliyesinin COVID sonrası hâlâ yorgun olduğu şu an, NATO’yu sınamak için mükemmel bir zaman. Ancak Rusya’nın seçenekleri sınırlı. Zayıf ve kaybeden bir Rusya’nın birdenbire yüz metre boyunda olamayacağı gerçeği geçerliliğini koruyor. Pratik engeller, zamanının çoğunu sığınakta geçirdiğine inanılan bir otokrat için bile ortadan kalkmıyor. Kiev’e yönelik büyük saldırılar aylardır her 10-15 günde bir yapılıyor, bu da Rusya’nın mühimmat kısıtlaması olduğunu veya daha sık saldırabilmek için yeterince yeni hedef üretemediğini gösteriyor. Cephe hattındaki Rus ilerlemesi ise neredeyse durma noktasına geldi. Putin sık sık hayali kazanımlar açıklıyor; en son Savunma Bakanlığı, yoğun çatışmalara sahne olan Donbas kasabası Kostyantynivka’yı ele geçirdiğini iddia etti. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Putin’in blöfünü görerek ona barış görüşmesi için orada buluşma teklifi yaptı. ABD merkezli Savaş Araştırmaları Enstitüsü, bu açıklamaların Beyaz Saray’ı Moskova’nın ilerlediğine ikna etmeyi ve olası bir diplomasiyi etkilemeyi amaçladığını belirtiyor. Ancak sahte bir zafer ilan etmek, zayıflığın ta kendisi.
PUTİN’İN NASIL BİR STRATEJİ İZLEYECEĞİ
Putin’in ikilemi, kaybetmekte olduğu Ukrayna savaşına devam mı edeceği, yoksa kaybetmeyi meşrulaştırabileceği bir NATO savaşı mı başlatacağı. Kremlin’in Beyaz Saray’ı Avrupa’nın kaderine kayıtsız görme zamanı geçmiş olabilir. Trump ve Savunma Bakanı Pete Hegseth’in kamuoyu önünde kararsız kalmasına rağmen, Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun daha geleneksel Cumhuriyetçi dış politika anlayışının, ara seçimler yaklaşırken ağırlık kazandığı görülüyor. ABD’nin Grönland’ı satın alma girişimi, Avrupa’nın kendi savunmasını şekillendirme ihtiyacını da körükledi. Moskova’nın NATO’ya baskı yapmak için nükleer silah kullanması pek olası değil. Bu, hem ABD’nin hem de Çin’in tepkisini çeker ve bu kıyamet silahlarının planlandığı gibi çalışmama riskini taşır. Bu tehdit, en güçlü haliyle kullanılmadığında işe yarar.
PUTİN’İN EN BÜYÜK AVANTAJI: UZUN ÖMÜRLÜLÜK
Putin’in en büyük avantajı siyasi ömrünün uzunluğu. Batılı muhaliflerini hızlı çözüm arayışına iten dört yıllık seçim döngülerine tabi değil. Mevcut NATO liderlerini, cephedeki yenilgileri ve Ukrayna’nın teknolojik üstünlüğünü bekleyebilir. Putin zamanın etkisinden muaf değil ve bir gün iktidarı sona erecek. Ancak kaybettiği bir savaşı tırmandırarak o anı hızlandırmayacak kadar akıllı olabilir.