Küçük bir işletme sahibi, apandisit teşhisi aldı. Bir üniversite öğretim görevlisi ve bir devlet memuru, bir yıldan fazla süredir yaşadıkları karın ağrısının nedeninin ülser olduğunu öğrendi. Ancak her üç durumda da gerçek sorun, kolorektal kanserdi. Teşhis konulduğunda, üçü de büyük cerrahi müdahaleye ve neredeyse bir yıl süren ağır kemoterapi tedavisine ihtiyaç duyuyordu. Bu hastalar, Nijerya’nın güneybatısındaki Ile-Ife şehrinde yaşıyor ve hikayelerini paylaştılar. Üçü de Obafemi Awolowo Üniversitesi öğretim hastanesinde, cerrahi profesörü Dr. Olusegun Alatise tarafından tedavi edildi.
KOLOREKTAL KANSERİN YÜKSELİŞİ
Alatise, 2000’lerin başında cerrahi eğitimine başladığında, kolorektal kanserin Sahra Altı Afrika’da nadir olduğunu öğrenmişti. Ancak gözlemleri bu bilgiyi yalanlıyordu. “Çok nadir olması gerekiyordu, ama biz hastanede her hafta bir vaka görüyorduk,” dedi. “Kolorektal kanserin görülme sıklığında katlanarak artış yaşandığını konuşuyoruz.” Nijerya’daki durum, ABD veya Batı Avrupa ile kıyaslandığında tamamen farklı. ABD’de kolorektal kanser hastalarının üçte ikisi, teşhislerinden en az beş yıl hayatta kalırken, Nijerya’da bu oran sadece beşte bir.
NEDENLERİ VE SONUÇLARI
Alatise, bu farkın en büyük nedeninin Nijerya’daki hastaların genellikle hastalığın ilerleyen aşamalarında tedavi aramaları olduğunu belirtti. “Çoğu hasta, hastalık yayıldığında tedavi için hastaneye geliyor,” dedi. “İhmal edilen belirtileri var. Bir yıl boyunca rektal kanama yaşıyorlar, ama herkes onları farklı ilaçlarla tedavi ediyor.”
EĞİTİM VE İŞ BİRLİĞİ
Eski tarz binalara ve yıpranmış muayene odalarına sahip OAU hastanesi, modern bir kanser merkezi gibi görünmese de Alatise, Nijerya’da ve dünya genelinde sağlık hizmetlerini şekillendiren ortaklıklar geliştirdi. 2009’da, uluslararası hekimleri kanser tedavisini modernize etmek üzere eğitmek için bir programa katıldı. Bu program, New York’taki Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi’nde gerçekleştiriliyordu. Alatise, başvuran ilk Afrikalı cerrah oldu.
ARAŞTIRMALAR VE BULGULAR
New York’ta geçirdiği süre boyunca yeni cerrahi teknikler öğrenen Alatise, Amerikalı cerrah Dr. Peter Kingham ile yakın bir dostluk kurdu. 2011’de Nijerya’ya döndükten sonra, Kingham’ı birkaç haftalık bir ziyarete davet etti. 2013’te iki adam, Afrika Araştırma Grubu’nu (ARGO) kurarak eğitim programlarını iyileştirmek ve Afrika merkezli araştırma fırsatlarını genişletmek için çalışmaya başladı.
SÜREÇ VE SONUÇLAR
Alatise, 2014’te erken teşhis için pilot projeler başlattı. İlk çalışmada, rektal kanama yaşayan 362 hastaya ücretsiz kolonoskopi sunuldu ve bu hastaların neredeyse %20’sinde kolorektal kanser tespit edildi. Önemli bir şekilde, vakaların %74’ü potansiyel olarak tedavi edilebilir aşamada bulundu.
HASTA BİLGİSİ VE FARKINDALIK
Alatise, hastaların belirtilerinin gözden kaçırılmasını engellemek için yerel kliniklerdeki sağlık çalışanlarını eğitmeye başladı. Bu süreçte, hastaların erken teşhis için dikkat etmeleri gereken belirti kombinasyonları hakkında bilgi verildi. Ancak, hastalar genellikle kanserin tabu olduğuna dair bir algı nedeniyle yardım aramaktan çekiniyorlardı.
GELECEK VE UMUT
Alatise, kolorektal kanser hastaları için yeni tedavi yöntemleri üzerinde çalışmalar yapıyor. Tislelizumab adlı immün kontrol noktası inhibitörü tedavisinin denemelerine başladı. Nijerya’da bu tür bir tedavi uygulaması, Afrika’da yapılan birkaç immünoterapiden biri olarak dikkat çekiyor. Alatise, bu tedavi yönteminin Nijerya’daki hastalar için büyük fayda sağlama potansiyeline sahip olduğunu belirtiyor.
Sonuç olarak, erken teşhis ve tedavi yöntemleriyle Nijerya’daki kolorektal kanserle mücadele için umut verici adımlar atılmakta.