Ekim ayı, her yıl olduğu gibi bu yıl da Nobel Ödül sezonunu karşılıyor. Fizik, kimya ve tıp alanlarındaki bilim insanları, Stockholm’de kimin altın madalya alacağını heyecanla bekliyor. Ancak matematik alanı için bu dönem her zamanki gibi ironik bir hava taşıyor, zira matematikçilerin kendi Nobel Ödülü mevcut değil.
NEDENİ KISKANÇLIK VEYA AŞK MI
Matematik dalında asla Nobel Ödülü verilmedi. Yaygın bir şehir efsanesi, Alfred Nobel’in bu kararı kıskançlık ya da aşk dolayısıyla aldığı yönünde olsa da, böyle bir kanıt bulunmuyor. Rivayete göre Nobel, sevgilisi Sofie Hess’in ünlü matematikçi Gösta Mittag-Leffler’le ilişkisinden haberdar olunca matematiği ödül listesinde hariç tutmuştu. Fakat gerçek neden daha az ilginç ve Nobel’in altruist karakterini yansıtır biçimde. 1833-1896 yılları arasında yaşamış olan İsveçli kimyager, mucit ve sanayici Alfred Nobel, insanlığa fayda sağlayacak keşifleri önemseyen idealist bir kişiydi. Bununla birlikte, bu idealist kişi, bilinen en ünlü buluşunu dinamit olarak gerçekleştirmiştir. Vasiyetnamesinde Nobel, “insanlığa en büyük yararı sağlayanlara” ödüller verilmesini istemiştir. Vasiyetinde belirttikleri arasında şunlar yer alıyor: “Fizik ve kimya ödülleri İsveç Bilimler Akademisi tarafından, fizyoloji veya tıp ödülü Karolinska Enstitüsü tarafından, edebiyat ödülü Stockholm Akademisi tarafından, barış ödülü ise Norveç Parlamentosu’nun seçeceği beş kişilik bir komite tarafından verilecektir.”
EKONOMİ ÖDÜLÜ SONRADAN EKLENDİ
Matematik bu ödül listesinde yer almıyor. Ekonomi ödülü, 1969’da İsveç Merkez Bankası’nın desteğiyle eklendi, fakat matematik hâlâ dışarıda kaldı. Bunun temelinde yatan en yaygın görüş, Nobel’in “uygulamalı bilimlere” olan ilgisidir. Mühendislik, teknoloji ve insan yaşamını doğrudan etkileyen keşifler onu çok etkiliyordu. Matematiğin ise daha soyut ve gerçek dünyadan uzak olduğu düşünülüyordu. Bugün bile Nobel ödülleri, deneysel ve somut buluşlara öncelik veriyor. Örneğin fizik ödülü son yıllarda, süperiletken devrelerde kuantum tünelleme ya da makine öğrenimi gibi mühendisliğe yakın konulardaki ilerlemeleri ödüllendiriyor.
BİR AÇIKLAMA DAHA VAR
Matematikçiler için başka bir açıklama da mevcut. İlgili kaynaklara göre, İsveç’te matematikçilerin saygı görmesi önemli bir etken. Mittag-Leffler, dönemin Kralı Oscar II’in yakın arkadaşıydı ve Avrupa genelinde matematikçilere ödüller verilmesine aracılık ediyordu. Matematik alanının yanı sıra mühendislik, biyoloji ve çevre bilimleri gibi birçok alan Nobel kategorileri dışında kalıyor. Ancak bu alanlar zaman zaman dolaylı yollarla ödüller alabiliyor. Örneğin, tıp veya fizyoloji ödülleri sıklıkla biyoloji temelli buluşlara -DNA’nın yapısının keşfi ve genetik gibi- veriliyor. Aynı şekilde yarı iletkenler, malzeme bilimi veya lazer teknolojisindeki mühendislik başarıları, fizik veya kimya altında değerlendiriliyor. Yani matematikçilerin kendilerine ait bir Nobel ödülü bulunmamakla birlikte, teselli edici bazı unsurlar var: Fields Madalyası, Abel Ödülü ve en önemlisi her Nobel ödüllü keşfin matematiksel temelleri üzerinde yükseldiği gerçeği.