Bilim insanları, ölü bir yıldızın yanmış kalıntılarından oluşmuş olabileceği düşünülen bir gezegen tespit ettiklerini açıkladı. Bu gezegenin, yaklaşık 270 ışık yılı uzaklıkta bulunan HS 0209+0832 adındaki beyaz cüce yıldızının etrafında dönen bir gaz devi olabileceği belirtildi. Nature Astronomy dergisinde yayımlanan çalışmaya göre, NASA’nın Hubble Uzay Teleskobu ve diğer araçlardan elde edilen veriler analiz edildiğinde, gezegenin yıldızın enerjisi tükendiğinde ve çökerek beyaz cüce haline geldiğinde dışarı attığı maddelerden oluşmuş olabileceğine dair kimyasal kanıtlar bulundu.
YILDIZ ÖLÜMÜ VE GEZEGEN OLUŞUMU
Bir güneş benzeri yıldız öldüğünde, önce hızlı bir şekilde kırmızı dev haline gelir ve ardından dış katmanlarını dökerek geride daha küçük ama yoğun ve sıcak bir çekirdek bırakır; bu çekirdeğe beyaz cüce denir. İlk nesil gezegenlerden bazıları, yıldızla aynı zamanda oluşmuş olanlar, bu felaket olayını atlatabilirler; yeterince geniş bir yörüngeye sahip oldukları takdirde hayatta kalabilirler. Astronomlar, beyaz cüceler etrafında dönen bu tür ilk nesil gezegenlerin birkaçını gözlemlemişken, daha önce ölü bir yıldızın kalıntılarından oluşan ikinci nesil bir gezegen kaydedilmemişti.
HEM YILDIZ HEM GEZEGEN KALINTILARI
HS 0209+0832’nin yeni bir gezegen doğurmuş olabileceğini gösteren belirti, beyaz cücenin yüzeyinde bulunan ağır elementlerin alışılmadık izleri. Çalışmanın başyazarı ve İngiltere’deki Warwick Üniversitesi Fizik Bölümü’nde doktoralı öğrenci olan Jamie Williams, “Bu gezegensel materyal, niobyum adı verilen bir element açısından oldukça zengin. Bu elementin bir beyaz cücede bulunması, gezegensel materyalin yıldızın ölümünden kalan küllerden oluştuğunu gösteriyor” dedi. TESS (Geçiş Eden Exoplanet Araştırma Uydu) gözlemleri, her 4.4 günde tekrarlayan zayıf bir parlaklık sinyali tespit etti; bu da araştırmacıların dev bir gezegenin beyaz cücenin etrafında döndüğüne dair bulgularını destekliyor.
GEZEGENİN YAŞANILABİLİRLİĞİ
Beyaz cücelerin etrafında dönen gezegenlerin ilginç bir özelliği, beyaz cücelerin zamanla soğuması nedeniyle yaşanabilir bölgelerinin oldukça kararlı olmasıdır. Williams, “İkinci nesil bir gezegen oluşabilir ve bu yaşanabilir bölgede on milyarlarca yıl kalabilir” dedi. Ancak, ikinci nesil gezegen keşfini doğrulamak için daha fazla çalışma yapılması gerektiğini belirtti.
NIYOBİUMUN KAYNAĞI
Kırmızı dev aşamasından sonra, ölen bir yıldız hızlıca genişleyerek bir nükleer ocak haline gelir ve çeşitli elementler üretir. Yakıt tükendiğinde ve yıldız beyaz cüceye dönüştüğünde, ağır elementler hızla aşağıya batarak yüzeyde sadece daha hafif elementler bırakır. Araştırmacılar, HS 0209+0832’de tespit edilen niobyumun yıldızın çevresinden geldiğini belirledi.
İKİNCİ NESİL GEZEGENLERİN OLUŞUMU
İkinci nesil gezegen fikri, astronomların exoplanetleri tanıdığı zamandan beri var. İlk exoplanetler, bir pulsar etrafında tespit edildi ve bu gezegenlerin büyük patlamalar sonucu oluşan süpernovalarla ortaya çıktığı için ikinci nesil oldukları düşünülüyor. Beyaz cüceler süpernova ile oluşmasa da, etraflarında kalıntılar vardır.
GELECEK GÖZLEMLERİ
Araştırmacılar, önümüzdeki yıl Hubble ve NASA’nın Chandra X-ışınları Gözlemevi ile sistemi tekrar gözlemlemeyi planlıyor, ayrıca gezegenin varlığına dair daha fazla ipucu sunabilecek daha güçlü James Webb Uzay Teleskobu için de zaman talep ettiler. Eğer bu gezegen onaylanırsa, tamamen yeni bir gezegen sınıfına ait olacak ve beyaz cüceler etrafında daha fazla ikinci nesil gezegenin olabileceğini öne sürecek.
KOZMİK KOMŞULUĞUMUZUN GELECEĞİ
Güneş’in nihayetinde beyaz cüceye dönüşeceği düşünülürse, bu keşif kendi güneş sistemimizin geleceği açısından da önemli. Beyaz cüceler etrafında yeni gezegenlerin oluşabileceği fikri, astronomi dünyasında heyecan yaratıyor ve gezegenlerin evrimi hakkında daha fazla bilgi edinmeyi sağlayabilir.