Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, yakından takip edilen parlamento seçimlerinde net bir zafer kazanmaya yakın görünüyordu ancak sandıktan çıkan sonuç, jeopolitik çıkarımları karmaşık hale getirdi. Ermenistan Merkez Seçim Komisyonu, Paşinyan’ın iktidardaki Sivil Sözleşme Partisi’nin oyların yüzde 49,81’ini aldığını açıkladı. Bu oran Paşinyan’ı muhalefetteki Güçlü Ermenistan partisinin açık ara önüne geçirse de, ülkenin uzun süredir güvenlik garantörü ve ticaret ortağı olan Rusya’dan kopuşu sağlamlaştırmak ve kadim düşmanı Azerbaycan ile kalıcı barış görüşmeleri yürütmek için ihtiyaç duyduğu ezici yetkiyi alamayabileceği anlamına geliyor. Paşinyan erken sonuçların ardından zafer ilan etti ancak parlamentodaki nihai sandalye dağılımı henüz netleşmiş değil. Küçük partilerin milletvekili çıkarabilmesi için yüzde 4 barajını aşması gerekiyor ve mevcut tabloda Paşinyan’ın en iddialı reformları için gereken anayasal üçte iki çoğunluğa ulaşması mümkün görünmüyor.
PAŞİNYAN’IN BATI’YA YÖNELİMİ VE TRUMP DESTEĞİ
Ermenistan’daki seçimler, ülkenin dış politika yönüne ilişkin bir referandum olarak görülüyordu. Paşinyan, Azerbaycan ile barışı sağlama, Türkiye ile ilişkileri normalleştirme ve Avrupa Birliği ile bağları güçlendirme vaadiyle seçime girdi. Bu program, ABD Başkanı Donald Trump’tan da destek aldı. Trump, seçim öncesinde Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda Paşinyan’a tam ve koşulsuz destek verdiğini belirterek kendisinin yardımıyla ABD, Ermenistan, Güney Kafkasya ve Orta Asya’yı daha önce hiç olmadığı kadar ileri taşıyacaklarını söyledi. Trump ayrıca Ermenistan ve Azerbaycan’ı müzakere masasına oturtma çabalarını, küresel bir barış yapıcı olarak tanınma hedefi kapsamında öne çıkardı. Olası bir anlaşmanın parçası olarak ABD’ye Ermenistan üzerinden geçen bir ulaşım koridorunun münhasır haklarının verilmesi ve bu koridora “Uluslararası Barış ve Refah için Trump Rotası” adının verilmesi de gündemde.
KREMLİN’DEN SEÇİM ÖNCESİ BASKI
Ermenistan’ın Batı’ya yönelmesi Kremlin’i rahatsız etti. Seçim öncesinde Rusya, müttefikine yönelik baskıyı artırarak taze meyve, çiçek ve alkollü içkiler gibi Ermeni ürünlerine ithalat yasağı getirdi. Moskova’nın mesajı açıktı: Brüksel ve Washington ile bağların güçlendirilmesinin bir bedeli olacaktı. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, seçim öncesi yaptığı açıklamada “Ermeni halkıyla özel ilişkilerine” vurgu yaparken, Avrupa ile daha yakın entegrasyon yoluna karşı da üstü kapalı bir uyarıda bulundu. Putin, Ukrayna’da yaşananlara dikkat çekerek her şeyin Ukrayna’nın AB’ye katılma girişimiyle başladığını söyledi. Putin’in bu sözleri, Rusya’nın 2014’te Ukrayna’ya ilk askeri müdahalesinin, dönemin Devlet Başkanı Yanukoviç’in AB ile ticaret anlaşması görüşmelerini askıya almasının ardından başlayan protestolarla başladığı gerçeğine dayanıyordu.
DAĞLIK KARABAĞ SONRASI YENİ DÖNEM
Ermenistan son yıllarda Rusya’nın yörüngesinden giderek uzaklaşıyordu. Ancak bu hareket, 2023 yılında Azerbaycan’ın çoğunluğu Ermeni olan ayrılıkçı Dağlık Karabağ bölgesini geri almak için başlattığı operasyonun ardından hız kazandı. Askeri operasyon 100 binden fazla Ermeni’nin yerinden edilmesine yol açarken, Erivan’ı Moskova ile güvenlik bağlarını kökten sorgulamaya itti. Ermenistan, Moskova’nın bölgeyi Azerbaycan saldırılarına karşı koruyamadığını düşünüyordu. Paşinyan hükümeti bu gelişmelerin ardından Rusya liderliğindeki Kolektif Güvenlik Anlaşması Örgütü’ne katılımını dondurdu.
AB İLE YAKINLAŞMA VE MOSKOVA DENGELEMESİ
Paşinyan son aylarda AB ile daha derin bağlar kurmak için reform gündemini sürdürürken geçtiğimiz ay ilk AB-Ermenistan Zirvesi’ne de ev sahipliği yaptı. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy’nin ziyareti, özellikle Paşinyan ve Zelenskiy’nin eski Sovyet ortak dili Rusça yerine İngilizce konuşmasıyla Kremlin’i daha da rahatsız etti. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Rusya’nın Ermenistan’a yönelik ekonomik kısıtlamalarını “ekonomik baskı” olarak nitelendirirken AB’nin destek paketi ve bazı Ermeni ürünlerinde ticaret kolaylığı sözü verdi. Ancak Paşinyan aynı zamanda Rusya ile dengeyi korumaya da çalışıyor. Nisan ayında Moskova’ya giderek Putin ile görüştü.
ANAYASAL DEĞİŞİKLİK VE MUHALEFET İTİRAZI
Paşinyan’ın özellikle Azerbaycan’ın kalıcı barış anlaşması kapsamında talep ettiği anayasa değişikliklerini hayata geçirip geçiremeyeceği belirsizliğini koruyor. Paşinyan pazartesi sabahı erken saatlerde düzenlediği basın toplantısında zafer ilan ederek Ermenilerin bölgesel refah ve iş birliğine oy verdiğini, bunun Türkiye ve Azerbaycan’dan olumlu yanıt bulmasını umduğunu söyledi. Ancak Paşinyan’ın Rusya yanlısı rakipleri seçim sonuçlarına itiraz ediyor. Rusya yanlısı Güçlü Ermenistan partisi temsilcisi Aram Vardevanyan, seçimlerde çok sayıda ihlal gözlemlendiğini öne sürdü. Muhalefetin sonuçlara itiraz edip edemeyeceği ise Ermenistan’ın önümüzdeki dönemdeki en kritik sorularından biri olarak öne çıkıyor.