Bir Rus enstitüsünde çalışan 28 yaşındaki laboratuvar araştırmacısı, “bilinmeyen” bir kökenli zatürreden dolayı hayatını kaybetti. İrkutsk Araştırma Anti-Veba Enstitüsü, Sibirya’da faaliyet gösteriyor ve burada başka kişilerin de karantinaya alındığı bildirildi. Rusya’nın bulaşıcı hastalıkları denetleyen kurumu Rospotrebnadzor, araştırmacının ölümü ile işinin bağlantısını küçümserken, bu durum zatürreye neden olan veba türü hakkında soru işaretleri doğurdu.
ABD'DEN YAKINDAN TAKİP
ABD Dışişleri Bakanlığı ve Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri, durumu yakından izlediklerini açıkladı. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ise Rus sağlık otoriteleriyle iletişim kurarak olayın detaylarını, yürütülen testleri ve olası uluslararası halk sağlığı etkilerini doğrulamaya çalıştıklarını belirtti. DSÖ sözcüsü, “Resmi olmayan bilgilere dayanarak, genel nüfus için halk sağlığı riski düşük görünmektedir,” dedi.
VEBANIN TEHLİKESİ
Zatürreye bağlı veba, Yersinia pestis bakterisi tarafından tetiklenen nadir ve ölümcül bir akciğer enfeksiyonudur. Bilim insanları, pneumonik vebayı enfeksiyonun en tehlikeli şekli olarak kabul ediyor. Y. pestis’ten kaynaklanan diğer veba türleri, vücudun farklı bölgelerini etkileyebilir. En yaygın biçimi olan bubonik veba, genellikle bir pire ısırığı sonrası veya bakterinin ciltteki bir yaradan girmesi ile gelişir.
ENFEKSİYON BELİRTİLERİ
Pneumonik veba, doğrudan kişiden kişiye bulaşabilen tek bakteriyel enfeksiyon şeklidir. Bulaşıcı partiküller, bir kişi öksürdüğünde veya hapşırdığında havaya karışır. Enfekte hayvanlardan yayılan damlacıklar da bulaşma riski taşır. ABD’de kayıtlara geçen son kişiden kişiye pneumonik veba bulaşması 1924 yılına, Los Angeles’taki bir salgına dayanıyor. Bu enfeksiyon, akciğerlere yerleşerek ciddi zatürreye yol açabilir ve nefes almayı zorlaştırır. Enfeksiyon belirtileri, bulaşmadan sonraki 24 saat içinde başlayabilir ve ateş, üşüme, baş ağrısı, vücut ağrıları gibi semptomlar içerir. Tedavi edilmediği takdirde ölüm riski oldukça yüksektir.
TEDAVİ YÖNTEMLERİ
Doktorlar, vebayı en az 10 ila 14 gün boyunca antibiyotiklerle tedavi edebilir. Genellikle kullanılan ilaçlar arasında siprofloksasin, levofloksasin, moksifloksasin, gentamisin ve streptomisin bulunur. Enfeksiyonun ilk 24 saatinde antibiyotik alan hastaların hayatta kalma şansı daha yüksektir. Destekleyici bakım, ek oksijen, sıvı takviyesi ve dinlenme önerileri de sağlanmaktadır.
AŞILAMA DURUMU
Veba aşıları 19. yüzyıldan beri kullanılmasına rağmen, pneumonik vebadan koruma sağladığı net değildir. DSÖ, yalnızca laboratuvar personeli gibi yüksek risk gruplarının aşılanmasını önermektedir. Veba, tarih boyunca “Kara Ölüm” olarak bilinse de, günümüzde hala varlığını sürdürmektedir ve her kıtada, Okyanusya hariç, görülmektedir. 1990’lı yıllardan beri en fazla insan vakası Afrika’da yaşanmıştır.
SON VAKA
Son pneumonik veba ölümü, Temmuz 2025’te Arizona’da gerçekleşti. Genç adam, hasta kedilerle çalışıyordu ve enfeksiyonu bu hayvanlardan aldığı düşünülüyor. Kedilere maruz kalan başkalarında hastalık belirtileri görülmedi. DSÖ, hastalarla direkt temastan kaçınılmasını ve enfekte bedensel sıvılara karşı dikkatli olunmasını tavsiye ediyor. Pneumonik veba hastalarına bakım yapan çalışanların standart koruyucu ekipman giymesi ve önleyici antibiyotik alması önerilmektedir. Maruz kalma durumunda, sağlık yetkilileri, enfekte kişinin aile üyeleri ve yakın temaslılarını da izleyerek antibiyotik tedavisi uyguluyor. Ayrıca, düzenli el yıkama önerilmektedir.