Polonya Başbakanı Donald Tusk, Cumartesi günü yaptığı açıklamada, hükümetinin Polonya Anayasa Mahkemesi’nin bağımsızlığını yeniden sağlama çabalarına devam edeceğini belirtti. Ülke genelinde yüzlerce protestocunun mahkeme başkanının görevden alınmasına karşı ikinci gece de sokaklara döküldüğü görüldü. Avrupa yanlısı hükümet, bu askıya almanın yargı bağımsızlığını yeniden sağlamak için gerekli olduğunu savunurken, muhalefet tarafından bu durum bir “darbe” olarak nitelendirildi.
GÖRÜŞMELER VE PROTESTOLAR
Cumartesi günü, Anayasa Mahkemesi’nin başkanı Karol Nawrocki, Senegal’e giden uçağını geri çevirerek ülkesine döndü. Cuma akşamı, yaşanan kaosa rağmen Anayasa Mahkemesi’ne gitmeyi başaran Nawrocki, görevden alınan mahkeme başkanının binaya girmesine yardımcı olduğunu ifade etti. Cuma gecesi, bazı protestocuların polis memurlarına nesneler fırlatması ve mahkeme çevresindeki güvenlik duvarını aşmaya çalışması sonucu üç protestocu gözaltına alındı.
POLİTİK KUTUPLAŞMA
Anayasa Mahkemesi üzerindeki tartışmalar, Polonya’da bir yıl içinde yapılacak olan parlamento seçimleri öncesinde siyasi kutuplaşmayı derinleştirmesi bekleniyor. Avrupa yanlısı hükümet ile ulusal muhafazakâr muhalefet partisi Hukuk ve Adalet (PiS) arasında gerginlik artıyor. Eleştirmenler, PiS’in 2015-2023 yılları arasında ülkeyi yönettiği dönemde, önemli yargı kurumları üzerinde siyasi kontrol sağladığını iddia ediyor.
YARGI BAĞIMSIZLIĞI TALEBİ
Tusk, 2023’te iktidara gelmesinin ardından yargının bağımsızlığını yeniden sağlama sözü vermişti. Ancak, PiS ile bağlantılı olan iki ardışık başkanın vetoları nedeniyle bu çabaları engelleniyor. Tusk, “Hukukun üstünlüğünü yeniden sağlamak bizim görevimizdir,” diyerek, geçen yıllarda PiS döneminde yaşanan hukuksuzluğun ardından bu sürecin zorlu olduğunu vurguladı.
ANAYASA MAHKEMESİ'NİN DURUMU
Anayasa Mahkemesi’nin işlevselliği yıllardır zarar görmüştü. Avrupa Birliği’nin en yüksek mahkemesi, PiS atamaları sonrasında mahkemenin tarafsız bir mahkeme olamayacağını belirtmişti. Tusk iktidara geldikten sonra mahkeme dengesini sağlama çabaları, Nawrocki ve mahkemenin başkanı Bogdan Święczkowski tarafından engellenmişti. Cuma akşamı, Anayasa Mahkemesi’nin internet sitesinden Święczkowski’nin görevden alındığı duyuruldu ve hemen ardından protestocular, PiS lideri Jarosław Kaczyński ve aşırı sağcı politikacılarla birlikte binanın önünde toplanmaya başladı.
KRİZİN SEBEPLERİ
Hükümet, Święczkowski’nin sürekli olarak yasaları çiğnediğini ve mahkemenin işleyişini tehlikeye attığını savunuyor. Tusk, Święczkowski’yi, parlamenter çoğunluk tarafından seçilen hakimlerin mahkemede görev almasını engellemekle suçladı. Polonya Cumhurbaşkanı’nın üst düzey danışmanlarından Marcin Przydacz, “Dün gece itibarıyla Polonya’da büyük bir anayasal krizin içindeyiz,” diyerek durumu değerlendirdi. Przydacz, Cumhurbaşkanı’nın tüm siyasi partileri krizi çözmek için görüşmelere davet ettiğini belirtti.
KOALİSYON HÜKÜMETİ
Tusk’ın hükümeti, onun merkezci Vatandaşlar Koalisyonu, Sol parti ve iki muhafazakâr gruptan oluşan geniş bir koalisyon. Cumartesi günü, Polonya 2050 ve Polonya Halk Partisi (PSL) gibi partilerin temsilcileri, Nawrocki ile bir araya gelirken, Tusk toplantıya katılmadı. Başkanlık kampı, Anayasa Mahkemesi çevresindeki krizin, Tusk’ın parlamentodaki çoğunluğunu zayıflatmasını umuyor.
PİS'İN TUTUMU
Cumartesi akşamı Tusk, PiS’i yaşlı bir kadının çantasını çalan ve polisin onu yakalayıp geri aldığında mağdur olduğunu iddia eden bir adamla kıyasladı. Tusk, Święczkowski’nin askıya alınmasına yönelik PiS’in tepkisinin, Polonya’daki hukukun üstünlüğünü yok etme sürecinin “bir başka aşaması” olduğunu belirtti.