6 Haziran’da hafifçe seyrelen saç çizgisine sahip bir adam, Hindistan’ın Chennai kentinde sahil kenarındaki bir dövme standına yürüdü, işletme sahibine telefon ekranındaki bir mesajı gösterdi ve tüm süreci kameraya kaydettirerek alnına bir metin dövmesi yaptırmak için yerleşti. Arivu adındaki adam, Florida’da yaşayan 21 yaşındaki Ayush’un Pump.fun adlı bir kripto para borsası sitesine yüklediği talimatları takip ediyordu. Ayush, yüz dövmesini yaptırması karşılığında Arivu’ya yaklaşık 3 bin dolar değerinde kripto para ödemeyi teklif etmişti. Pump.fun, değersiz “memecoin”lerin oluşturulmasını ve takasını kolaylaştıran bir platform. Memecoin ekonomisi, bir coin’i paraya olan ilgi veya şöhret döngüsüyle “pompalamak” için dikkat çekme çabalarıyla yönlendiriliyor. Geçtiğimiz hafta Pump.fun, kullanıcıların çeşitli görevleri tamamlayan kişilere kripto para ile ödüller teklif edebileceği Pump.fun GO adlı yeni bir özellik duyurdu.
KRİPTO İLE HER ŞEYİ YAPTIRMAK MÜMKÜN MÜ?
Platform, “Dünyanın dört bir yanındaki insanların ve paranın gücünden yararlanarak herkese her şeyi yaptırın” sloganıyla yola çıktı. Ancak bu gücü kullanmak, günlük 10 dolardan az kazanan birçok işçinin olduğu bir bölgede birini kalıcı olarak yüzünü şekilden çıkarmaya ikna etmek anlamına geliyordu. Ayush, kendisiyle Arivu arasındaki dinamiği eleştirenleri anladığını ancak yazım hatası içeren “boutycoin”in kendisi için “Hindistan’da emeklilik parası olan 30 bin dolar topladığını” söyledi. Toronto’da yaşayan 27 yaşındaki sanatçı Jordan takma adını kullanan bir kişi de geçtiğimiz hafta hızlı para teklifine boyun eğerek bacağına bir kripto para kumarhanesini tanıtan dövme yaptırdı. Jordan, “Maddi olarak zor durumdayım ve kız arkadaşım dövme sanatçısı, bu yüzden benim için biraz daha kolay oldu” dedi. Ödül ona yaklaşık 3 bin dolar kazandırdı.
ÖDÜL SİSTEMİNDE SINIR TANINMADI
Ödül yaratıcıları genellikle kanıt talep ediyor ve bu kanıt, Arivu’nun yaptığı gibi video görüntülerinin X gibi sosyal medya sitelerinde yayınlanmasını da içerebiliyor. Bu anlaşmaların yasallığı belirsiz ve kripto para işlemlerinin anonimliği düzenlemeyi zorlaştırıyor. K33 kripto para analiz şirketinin araştırma başkanı Vetle Lunde, Pump.fun’un her zaman internetin dikkat ekonomisinin tartışmalı sınırında faaliyet gösterdiğini söyledi. Lunde, 2024’teki memecoin çılgınlığı sırasında Pump.fun’un canlı yayınlarının, token yaratıcılarının dikkat çekmek için yarışırken kendine zarar verme, şiddet, hayvan istismarı ve diğer şok içerikleri teşvik etmesiyle ün kazandığını belirtti. Site, büyük tepkilerin ardından moderasyon altyapısı hazır olana kadar canlı yayın özelliğini süresiz olarak durdurdu. Özellik geçen yıl gelişmiş moderasyon ve şiddet, taciz veya cinsel içeriği yasaklayan canlı yayın politikalarıyla yeniden başlatıldı.
SÖMÜRÜ DÜZENİ İÇİN ENDİŞELER
Rotterdam’daki Erasmus Üniversitesi’nden felsefe profesörü Nicholas Vrousalis, sitenin ödül platformunun hızla sömürücü bir pazara dönüşmesinin tamamen öngörülebilir olduğunu söyledi. Vrousalis, “Belirli bir nüfusun güvencesizliği ve kırılganlığı ne kadar büyükse, onlara yönelik yırtıcı içgüdüler o kadar yüksek olur” dedi. Şu ana kadar bazı ödül faaliyetleri zararsız görünüyor. Bir kullanıcı McDonald’s’a gidip kabul edilebilir kanıtı yayınlayan ilk kişi olmak için 300 dolardan biraz fazla kazandı. Bir başka kullanıcı birini hapisten kurtarmak için yaklaşık bin dolarlık ödül koydu. Ancak diğer ödüller daha distopik bir hal aldı. Kripto para haber sitesi BeIn Crypto’ya göre, pazarın açıldığı ilk gün bir kullanıcı intiharını filme alacak birine yaklaşık 690 bin dolar teklif etti. Bu ilan artık ortadan kayboldu.
PLATFORMUN SORUMLULUĞU VE YASAL BOŞLUK
Pump.fun’un kurucu ortaklarından Alon Cohen, yorum taleplerine yanıt vermedi. Platformun kullanım koşullarına göre, site hangi ödüllere izin verileceği konusunda kontrol sahibi ve bir ödülün onaylanması, geciktirilmesi, reddedilmesi gibi konularda son sözü söylüyor. Ayrıca, herhangi bir ödül sahibinin geçerli iş veya vergi yasalarına uymamasından sorumlu olmadığını belirtiyor. Dövme teklifi, birçok potansiyel ödül toplayıcısının yapay zeka ile oluşturulmuş dövmeli alın görüntüleri yayınlamasına neden oldu. Ancak Arivu, Chennai’deki DY Tattoo dükkanına gittiğini gösteren görüntüler sağladı. Alnına, sosyal medyada aynı adı taşıyan bir kripto parayı tanıtan bir grubun adı olan “bountywork” yazısını yaptırması gerekiyordu. Ancak bir sorun vardı. Ayush, görev tanımında “bountywork”ü “boutywork” olarak yanlış yazmıştı. Arivu, talimatları titizlikle takip ederek yanlış yazılmış metni dövme olarak yaptırdı ve sonuçları X’te yayınladı. Ancak Ayush, yanlış yazılmış kelimenin memecoin’i tanıtmayacağını söyleyerek ona ödeme yapmayı reddetti.
KRİPTO DÜNYASINDA YENİ BİR "BLACK MIRROR" BÖLÜMÜ
Anlaşmazlık sosyal medyada kripto çevrelerinde dolaştı ve sonunda “Boutywork” adında yeni bir kripto paranın yaratılmasına yol açtı. Yeni coinin Arivu’yu tazmin etmesi gerekiyordu ancak kripto işlemlerinin doğasındaki anonimlik nedeniyle tazmin edilip edilmediği belirsiz. Jordan, ilk etapta dövme yaptırdığı için vicdan azabı çektiğini, “insanları ve bağımlılıklarını sömüren” bir kumarhaneyi tanıttığı için suçluluk duyduğunu söyledi. Önümüzdeki haftalarda kız arkadaşından dövmeyi kapattırmasını isteyeceğini ve memecoin ekosisteminden toksik açgözlülüğü nedeniyle soğuduğunu belirtti. Jordan, “Para için alın dövmesi gibi şeyler yapan insanlar için bu potansiyel olarak hayatı mahvedebilir. Bu bir ‘Black Mirror’ bölümü gibi” dedi.
İNSAN ONURU VE KRİPTO PARANIN KARANLIK YÜZÜ
DePaul Üniversitesi’nden profesör William Cavanaugh, bu dinamiğin insan ilişkilerini meta haline getiren küresel ekonomik güçlerden kaynaklandığını söyledi. “Bu, insanların kişisel kar için araçsallaştırıldığı ve insanlıktan çıkarıldığı açık bir durum” dedi. Cavanaugh, bunu insanlara insanlık duygusu olmadan ürün muamelesi yapılan “meta fetişizmi” olarak tanımladı. New York Valisi Kathy Hochul, platformu eleştirerek “Bu distopik kabusu yasaklayacak ilk yasa tasarısına ödül teklif ediyorum” dedi. Valilik sözcüsü, “Başkalarını hedef almayı, taciz etmeyi veya tehlikeye atmayı ödüllendiren her iş modeli herkesi endişelendirmeli” ifadelerini kullandı. Ayush, dövme ödülünü birinin kabul edip etmeyeceği sorulduğunda, “Üçüncü dünya ülkesinden birinin bunu yapacağından emindim” yanıtını verdi.