Paris’te bunaltıcı bir yaz gününde karşımıza yorgun ama bir o kadar da enerjik bir görüntüyle çıkan Boris Nadezhdin, Fransa’da bir haftadan biraz fazla süredir bulunuyor. Rusya’nın güçlü Soruşturma Komitesi’nden gelen ani bir çağrının ardından ülkesinden hızla ayrılan eski milletvekili, kendisini bekleyenin muhtemelen cezai suçlamalar olduğunu düşünüyor. 40 yıllık siyasi kariyerinin ardından, ülkeyi terk etme seçeneğinin elinden alınmasının “üç gün meselesi” olduğunu fark ettiğini söylüyor.
Rus muhalefetinin tanınmış isimlerinden Nadezhdin, Moskova’nın muhaliflere ve siyasi tutuklulara yönelik acımasız muamelesiyle bilinen en kötü şöhretli cezaevi Lefortovo’ya gönderilme sürecini anlatırken, “Normalde buraya gittikten sonra ceza belgenizi alırsınız, mahkemeye çıkarsınız ve mahkeme sonrasında hapse girersiniz: Lefortovo’ya” dedi. Görüşme boyunca avukatlarından haber alabilmek için telefonunu sık sık kontrol eden Nadezhdin, ailesini Rusya’da bırakmıştı. Röportaj yaptığımız gün, kızının düğününü kaçırmıştı. Yine de pozitif kalmayı başarıyor: “İyi haber şu ki, hayattayım ve özgürüm” ifadelerini kullandı.
RUSYA’DAN ÇIKIŞ YASAĞI VE SORUŞTURMA SÜRECİ
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in yönetimindeki pek çok muhalif isim ise Nadezhdin kadar şanslı olamadı. Nadezhdin, yalnızca bir ay önce Eylül ayında yapılacak Rusya parlamento seçimleri için kampanya yürütüyordu. Ardından yetkililerin kısa ama acımasız müdahaleleri başladı. 10 Temmuz’da “yabancı ajan” ilan edildi; bu statü, parlamentoda görev yapmasını engellemenin yanı sıra birçok kısıtlama da getiriyordu. Kampanyaya devam edeceğini açıklamasının ardından “aşırılık yanlısı semboller sergilemek” suçlamasıyla gözaltına alındı; Nadezhdin bu iddiayı gülünç olarak nitelendirdi. 17 Temmuz’da küçük bir para cezasına çarptırıldı. Bir gün önce ise devlet hizmetleri hesabından ülkeden çıkışının yasaklandığı bildirilmişti. Üç gün sonra Rusya’nın en üst düzey kolluk kuvveti olan Soruşturma Komitesi’nden çağrı geldi. Nadezhdin, çağrının ertesi günü çıkış yasağının çevrimiçi hesabından “kaybolduğunu” fark etti. Bunun bilinçli bir sinyal olabileceğine inanıyor ve bu sayede hiçbir engelle karşılaşmadan seyahat edebildi. “Kremlin yönetimi, muhalefetteki siyasetçinin ülkeyi terk etmesini istediğinde, önce ona cezai soruşturma başlatıyor… sonra da Rusya’dan çıkış yolunu açıyor” dedi.
PUTİN’E MEYDAN OKUYAN KAMPANYA VE HALKIN DESTEĞİ
Akademisyen kimliğinin yanı sıra 2000’lerin başında Rusya parlamentosunda milletvekili olarak görev yapan ve yakın zamana kadar memleketi Moskova yakınlarındaki Dolgoprudny’de belediye meclisi üyesi olan Nadezhdin, 2024 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Putin’e meydan okuyarak uluslararası alanda tanınırlık kazanmıştı. Ukrayna savaşını “ölümcül bir hata” olarak nitelendiren bir manifestoyla seçime girmişti. Gerekli 100 bin imzayı toplama çabası, Rusya genelinde ve yurt dışında kampanya ofisleri önünde kuyruklar oluşmasına yol açtı. Sistematik olarak muhalefeti sindiren bir ülkede nadir görülen bu organize itiraz hareketi, halktan büyük destek topladı. Ancak Rusya seçim otoriteleri, topladığı imzaların yeterli sayıda geçersiz olduğuna hükmederek Nadezhdin’in adaylığını engelledi. Buna rağmen, iflas davası nedeniyle evini kaybettiğini belirten Nadezhdin, giderek daha fazla Rus’un savaş karşıtı mesajının arkasında durduğu hissiyle mücadelesine devam etti. “Bu yılın başından itibaren Rusya’da kamuoyunda derin değişiklikler olduğunu gördük” diyen Nadezhdin, “Herkes savaşın durmasını istiyor. Bu toplumda da var, seçkinlerde de var ve Putin’in en yakınındaki insanlarda da var. Elbette bu savaşın Rus ekonomisi ve Rus şehirleri için gerçekte ne anlama geldiğinin farkındalar” ifadelerini kullandı.
PUTİN’İN ONAY ORANI DÜŞÜYOR, KREMLİN BASKIYI ARTIRIYOR
Devlet medyasının Ukrayna ve Batı’yı savaştan sorumlu tutma anlayışını yerleştirdiği ülkede dikkat çekici şekilde, çeşitli Rus anket kuruluşlarına göre Putin’in onay oranı yüksek seviyeden düşüş gösteriyor. Nadezhdin, Putin’in çevresindekilerin ve Rusya Devlet Başkanı’nın da “halkın büyük desteğini geri kazanmanın tek yolunun savaşı durdurmak olduğunu” anladığına inanıyor. Bu anlayışın ne zaman ve nasıl eyleme dönüşeceğini bilmediğini söyleyen Nadezhdin, kalıcı bir çözüm konusunda ise iyimser değil. “Gelecekteki saldırıları, karşılıklı saldırıları dondurmak oldukça mümkün. Ancak Batı’yla barış içinde olmanın, Ukrayna’yla barış içinde olmanın yolu sonraki nesillerin meselesi” dedi. Kamuoyu desteğinin azalması karşısında Kremlin daha baskıcı yöntemlere yöneliyor. Bu hafta Rusya Yüksek Mahkemesi, parlamento seçimlerinde yarışacak tek liberal ve savaş karşıtı parti olan Yabloko’nun seçime katılmasını engelledi. Kararın ardından onlarca genç Rus, dayanışma göstermek için mahkeme önünde toplandı. Yabloko kurucularından Grigori Yavlinski Telegram kanalından yaptığı açıklamada, “Siyasi sistem kendini ifşa etti. Barış ve özgürlük arzusunun yetkililerin düşündüğünden çok daha güçlü olduğu ortada” dedi.
KIRMIZI ÇİZGİLER DEĞİŞTİ
1990’ların başına uzanan geçmişiyle Yabloko, Rus siyasetinde Nadezhdin kadar uzun süre ayakta kalabilmişti. Her ikisi de acımasız baskı taktiklerine göğüs germiş ancak çok fazla destek kazanmadıkları sürece var olmalarına izin verilmişti. Nadezhdin’in şimdi sistemden dışlanması, kurallara uymaya çalışmış olması nedeniyle daha da dikkat çekici. Putin’in en karizmatik muhalifleri olan 2015’te Kremlin yakınlarında vurularak öldürülen Boris Nemtsov ve 2024’te Rusya’nın uzak bir ceza kolonisinde hayatını kaybeden Aleksey Navalni’yi örnek gösteren Nadezhdin, “Ben Nemtsov ya da Navalni gibi sistemin güçlü bir düşmanı değilim” dedi. “40 yıllık siyasi biyografim ve yaklaşık 20-25 yıllık muhalefet hayatım boyunca kırmızı çizgileri aşmadım. Rus siyasi sistemine entegre olmuştum” diye konuştu. Nadezhdin’in inandığı kırmızı çizgiler, Putin’i kişisel olarak asla eleştirmemek (yine de özellikle Ukrayna savaşı olmak üzere politikalarını eleştiriyordu) ve yurt dışından asla fon kabul etmemekti. “Kırmızı çizgiler değişti ve artık Rusya’da savaşı eleştirmek kesinlikle imkânsız” dedi.