Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinde cephe hatları büyük ölçüde durağan seyrediyor. Ancak gökyüzünde çatışmaların şiddeti her geçen gün artıyor. Analistler, iki tarafın da saldırı kapasitesinin artık hava savunma sistemlerinin önüne geçtiğini, bunun da daha fazla saldırının hedefine ulaşması, kritik altyapının daha fazla zarar görmesi ve her hafta daha fazla sivilin hayatını kaybetmesi anlamına geldiğini belirtiyor.
HAVA SAVAŞI KIZIŞIYOR: SALDIRILAR VE KAYIPLAR ARTIYOR
Küresel çatışma izleme kuruluşu ACLED’in Doğu Avrupa araştırma direktörü Olha Polishchuk, saldırı olaylarının sayısında ve buna bağlı olarak kayıplarda belirgin bir artış gözlemlediklerini söyledi. Polishchuk, hedef çeşitliliği açısından da bir tırmanış yaşandığını ifade etti. Ukrayna, cephe hattından binlerce kilometre uzaktaki Rus topraklarını uzun süredir vurabiliyordu ancak son bir yılda insansız hava aracı teknolojisindeki gelişmişlik hızla arttı. Haziran ayı sonlarında Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Rusya topraklarının derinliklerine yönelik insansız hava aracı saldırılarını artırmak için 40 günlük bir kampanya başlattığını duyurdu. Zelenskiy’nin başdanışmanı bu saldırıların devam edeceğini açıkladı.
UKRAYNA'NIN YENİ STRATEJİSİ: EKONOMİ VE ENERJİ HEDEFLERİ
İngiltere merkezli güvenlik düşünce kuruluşu Royal United Services Institute’ta (RUSI) kıdemli araştırmacı olarak görev yapan Natia Seskuria, son 40 günün Rusya’nın önleme konusunda ciddi bir zafiyeti olduğunu gösterdiğini, Ukrayna’nın hedeflerine oldukça başarılı şekilde ulaşabildiğini kaydetti. Rusya’nın bu durumunu önemli bir sorun olarak nitelendiren Seskuria, Ukrayna’nın saldırılarında hedeflerine oldukça başarılı şekilde ulaştığını belirtti. Ukrayna, artık nadiren Rus petrol rafinerilerine uzun menzilli saldırılar düzenlemek yerine rafinerilere, petrol tankerlerine, elektrik trafo merkezlerine ve daha geniş enerji altyapısına sık sık saldırılar gerçekleştiriyor. Ayrıca Ukrayna, işgal altındaki doğu bölgelerindeki Rus askeri lojistiğini aksatmayı amaçlayan hava saldırılarını da yoğunlaştırdı. Analistler, Rusya’nın en büyük çevrimiçi perakendecisi Wildberries’in depolarına yönelik saldırılar gibi Rus ekonomisini daha geniş anlamda hedef alan saldırılarda da artış olduğuna dikkati çekiyor. Ukrayna hükümeti, şirketin Rusya’nın cephedeki birliklerine tedarik sağlaması nedeniyle bu tesislerin meşru askeri hedefler olduğunu savunuyor.
HEDEF MOSKOVA VE ST. PETERSBURG: SAVAŞI RUSYA'YA TAŞIMA ÇABASI
Ukrayna güçleri son dönemde Rusya’nın hava savunmasını St. Petersburg’da da delmeyi başardı ve Moskova’yı defalarca vurdu. Bu saldırılar, savaşı sıradan Rus vatandaşlarına hissettirme ve Kremlin üzerinde nüfuzu olduğuna inanılan iş dünyası elitleri üzerinde baskı kurarak işgalin sona erdirilmesini sağlama çabası olarak değerlendiriliyor. Seskuria, Ukrayna’nın uzun menzilli saldırı kampanyasının aynı zamanda “Rusya’nın yaz taarruzunu yavaşlatmak, insansız hava aracı saldırılarını önleme konusunda Rusya’nın kaynaklarını genişletmek gibi pragmatik bir amacı” olduğunu söyledi.
RUS HAVA SAVUNMASININ ZAFİYETLERİ
Çatışmanın başlarında Rusya, hava savunma sistemlerini Ukrayna sınırında ve cephe hattında yoğunlaştırmıştı. Ancak Kiev’in stratejisi, Ukrayna’nın işgal altındaki doğu bölgelerinde ve Rusya’da çok sayıda farklı noktayı hedef alarak Rus ordusunu hava savunma sistemlerini daha geniş bir alana yaymaya zorlamak oldu. Son saldırılar, Rusya’nın hava savunma sistemlerinin insansız hava araçlarına karşı değil, geleneksel askeri uçakları ve füzeleri düşürmek için tasarlandığını da ortaya çıkardı. Haziran ayında kaydedilen bir videoda, yoğun bir karayolu üzerinde insan kaynaklı taşınabilir hava savunma sistemleriyle (MANPADS) bir saldırıya yanıt vermeye çalışan Rus askerlerinin telaşı görülmüştü. Ukrayna kuvvetleri ayrıca Rusya’nın işgal ettiği Kırım’ı da yoğun şekilde vuruyor. ACLED, Haziran ayında yarımadanın enerji ve ulaşım altyapısına yönelik saldırılarda belirgin bir artış kaydetti.
KARŞILIKLI SALDIRILAR: UKRAYNA'DA DA HEDEFLER VURULUYOR
Hava saldırılarındaki artış iki yönlü işliyor. Polishchuk, Ukrayna’nın düzenlediği saldırıların benzerlerinin Ukrayna’da da yaşandığını, Wildberries’e yönelik saldırıların ardından Ukrayna’daki Rozetka elektronik mağazasına ait birçok deponun hedef alındığını ifade etti. Bu arada ACLED, cephe hattında son aylarda silahlı çatışmalarda bir azalma kaydetti. Rusya bazı küçük yerleşim yerlerini ele geçirmeye devam etse de, Polishchuk genel ilerlemenin “çok ama çok yavaş” olduğunu belirtti.
HAVA SAVAŞININ BEDELİ: SİVİL KAYIPLAR REKOR SEVİYEDE
Hava savaşındaki tırmanış, daha fazla sivil kayba yol açtı. Birleşmiş Milletler, Haziran ayında Ukrayna’da ölen ve yaralanan sivil sayısının 2022’den bu yana tek bir ayda kaydedilen en yüksek seviyeye ulaştığını açıkladı. BM verilerine göre, bu yılın ilk yarısında Ukrayna’da en az bin 396 sivil öldü, 7 bin 978 sivil yaralandı. Bu rakam, geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 37’lik bir artış anlamına geliyor. Sivil kayıpların büyük çoğunluğu Ukrayna hükümetinin kontrolündeki bölgelerde meydana gelirken, bir kısmı Rus işgali altındaki bölgelerde de kaydedildi. Rusya Dışişleri Bakanlığı, bu yıl şu ana kadar en az 797 Rus sivilin öldürüldüğünü öne sürdü ancak bu rakam bağımsız olarak doğrulanamıyor.
RUSYA'NIN YOĞUN HAVA TAARRUZLARI SÜRÜYOR
Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik gece saldırıları, kendi topraklarında yaşadığı saldırıların sayısını fazlasıyla aşıyor. Geçtiğimiz ay Moskova, Ukrayna’ya günlük ortalama 172 saldırı düzenlerken, Kiev tarafından gerçekleştirilen saldırıların ortalaması 28 oldu. Aylardır Rusya, Ukrayna hava savunmasını aşmak amacıyla her saldırı dalgasında kullandığı insansız hava aracı, seyir füzesi ve balistik füze sayısını artırıyor. Bu yoğun hava saldırılarına ek olarak, cephe hattına yakın şehirlerde sivilleri hedef alan küçük insansız hava aracı saldırıları da devam ediyor. Bölgedeki siviller daha önce Rus birlikleri tarafından yürütülen “insansız hava aracı safarisi”nin kurbanı gibi hissettiklerini ifade etmişti. Rusya ise sivilleri hedef aldığını reddediyor.
BALİSTİK FÜZE TEHDİDİ VE PATRİOT SİSTEMLERİ SORUNU
Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi’nin (CSIS) analizine göre, Rusya Temmuz ayında Ukrayna’ya 139 balistik füze fırlattı. Bu, bu yılın en yüksek aylık rakamı olarak kayıtlara geçti. Balistik füzeler, Amerikan yapımı Patriot önleme füzeleri gerektiren hız ve irtifada hareket etmeleri nedeniyle savunulması özellikle zor silahlar olarak öne çıkıyor. Patriot füzeleri hem çok pahalı hem de tedarik sıkıntısı çekilen sistemler. Bu hafta başında Rusya’nın Kiev ve çevresine düzinelerce balistik füze ve gemisavar füze fırlatması sonucu en az 17 kişi hayatını kaybetti. Söz konusu füzelerin hiçbiri düşürülemedi. Zelenskiy, müttefiklerine defalarca daha fazla Patriot önleme füzesi çağrısında bulundu ancak ABD’nin İran ile savaşı, Amerikan yapımı silah stoklarının azalmasına yol açarak bu çabayı zorlaştırdı. Ukrayna, ABD Başkanı Donald Trump’ın geçen ayki NATO zirvesinde Ukrayna’nın Patriot önleme füzelerini kendi topraklarında üretmesine izin vereceğine dair söz vermesiyle umutlanmıştı. Ancak Trump bu sözünden daha sonra geri adım attı.
BATI'NIN DESTEĞİ VE DİPLOMASİ UMUTLARI
Bazı gözlemciler, Patriot füzelerinin ötesinde hem ABD’nin hem de Ukrayna’nın Avrupalı müttefiklerinin ülkenin pozisyonunu güçlendirmek ve dört buçuk yıldır süren savaşı sona erdirecek müzakereleri mümkün kılmak için daha fazlasını yapabileceğine dikkati çekiyor. Almanya merkezli düşünce kuruluşu Kiel Enstitüsü’ne göre, ABD Şubat 2025’ten önce Ukrayna’ya 130 milyar doların (115 milyar avro) üzerinde destek ayırmıştı. Ancak Kongre, Trump’ın ikinci başkanlık döneminde Ukrayna’ya yönelik yeni kapsamlı bir mali veya askeri yardım paketini onaylamadı. Polishchuk, Ukrayna’nın şu anda bir ivmeye sahip göründüğünü, Kiev’in daha güvenli bir konumda olduğu bir dönemde müzakere ihtimalinin olabileceğini ancak şu ana kadar görülenlerin Rusya ile müzakere girişimlerinin oldukça etkisiz olduğunu gösterdiğini söyledi. Polishchuk, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in savaş hesabının ancak Rusya’daki iç baskıya bağlı olarak değişebileceğini, bu baskının da ekonominin zorlanmasıyla artabileceğini ifade etti. RUSI’den Seskuria da şu anda güçlü bir diplomasi penceresi görmediğini belirterek, Putin’in ABD ile müzakere yaptığı dönemdeki elinin güçlü olmadığını ve Kremlin’in savaşı bir zafer olarak sunmasının zor olacağını kaydetti. Seskuria, “Diğer seçenek, muhtemelen daha olası görünen tırmanış.” şeklinde konuştu.