Salman Rushdie’ye yönelik 2022 yılında gerçekleştirilen bıçaklı saldırının faili Hadi Matar, federal mahkemede terör suçlamalarından suçlu bulundu. Jüri, 28 yaşındaki Matar’ı, ulusötesi terör eylemi gerçekleştirmek de dahil olmak üzere yöneltilen tüm suçlamalardan hüküm giydirdi. New York eyalet mahkemesinde cinayete teşebbüsten 25 yıl hapis cezası alan Matar’ın federal mahkumiyeti, ömür boyu hapis cezasını da beraberinde getirebilir. Saldırı sırasında yazarların güvenliği hakkında konuşmak üzere sahneye çıkmaya hazırlanan Rushdie, şaşkın izleyicilerin önünde 15 bıçak darbesiyle yaralanmış ve sağ gözünü kaybetmişti.
SALDIRININ ARKASINDAKİ FETVA VE MOTİVASYON
Savcılar, Matar’ın eyleminin arkasında İran’ın merhum dini lideri Ayetullah Ruhullah Humeyni’nin 1989’da “Şeytan Ayetleri” adlı roman nedeniyle yaptığı ölüm çağrısının yattığını öne sürdü. Savunma avukatı Nathaniel Barone ise hükümetin Matar’ın aklından geçenleri kanıtlayamadığını savundu. Mahkemede ifade vermeyi reddeden Matar’ın aksine tanık kürsüsüne çıkan Rushdie, “Onun niyetinin ya da amacının ne olduğunu söyleyemem ama yaralar vücuduma dağılmıştı” ifadelerini kullandı. Salman Rushdie, 1981’de yayımlanan ve Hindistan’ı anlatan romanı “Geceyarısı Çocukları” ile Britanya’nın prestijli Booker Ödülü’nü kazanmıştı. 1988’de yayımlanan “Şeytan Ayetleri” ise iki oyuncunun uçak patlamasından kurtulmasını konu alan büyülü gerçekçilik türünde bir romandı. Kitap, Britanya’da eleştirel beğeni toplasa da Müslüman dünyasında, özellikle bir rüya sahnesinde İslam peygamberi Muhammed hakkında saygısızca imalarda bulunduğu gerekçesiyle büyük tepkilere yol açmıştı.
KİTAP NEDENİYLE YAŞANAN ŞİDDET OLAYLARI
Romanın yol açtığı tartışmalar yıllar içinde kanlı olaylara sahne oldu. En az 45 kişinin öldüğü ayaklanmalar yaşanırken, kitabın Japon çevirmeni bıçaklanarak öldürüldü, İtalyan çevirmeni saldırıdan sağ kurtuldu ve kitabın Norveçli yayıncısı bir silahlı saldırıda yaralanmadan kurtuldu. Müslüman bir ailede doğan Rushdie, rüya sahnesinin sadece bir kurgu olduğunu belirtmişti. Yazar, 1998’de İran hükümetinin Humeyni’nin fetvasından uzaklaşmasının ardından yıllarca gizlenmek zorunda kaldığı dönemden yavaş yavaş çıktı. New York, Buffalo’daki duruşmada ifade veren Rushdie, “Yirmi yıl boyunca ya da daha uzun süre, hiçbir sorun yaşamadan kamusal bir hayat sürdüm” dedi. Ancak fetva hiçbir zaman resmen geri alınmazken, Humeyni’nin halefi merhum Ayetullah Ali Hamaney 2017’de fetvanın hâlâ geçerli olduğunu belirtmişti. İran merkezli bir vakıf, Rushdie’yi öldürene 3 milyon doların üzerinde ödül vaat ediyor.
SANIK MATAR'IN MESAJLAŞMALARI VE HİZBULLAH BAĞLANTISI
Mahkemede sunulan kanıtlara göre Matar, 2021 ve 2022 yıllarında mesajlaşma uygulamaları üzerinden fetvayı defalarca gündeme getirdi. Mesajlarda Matar’ın Rushdie’nin İslam’a saldırdığını ve hayatta kalarak başkalarını da inanca hakaret etmeye cesaretlendirdiğini düşündüğü görüldü. Mesajlarda Matar’ın, 2006 yılında Hizbullah’ın merhum lideri Hasan Nasrallah’ın bu yöndeki bir yorumuna atıfta bulunduğu da kaydedildi. ABD’de doğan Matar, aynı zamanda Hizbullah’ın merkezi olan Lübnan vatandaşlığına da sahip. Savcılar, New Jersey’deki yatak odasında ve bilgisayarında bulunan fotoğrafların Matar’ın Hizbullah’a olan desteğini gösterdiğini belirtti. ABD’li savcı Timothy Lynch açılış konuşmasında, Matar’ın fetvayı yerine getirmeyi amaçladığını ve “herkesin bunu Hizbullah için yaptığını bilmesini istediğini” söyledi. Mesajlar, Matar’ın önce Rushdie’yi “teşhir etmek” istediğini, daha sonra hayatına son vermeyi düşündüğünü ortaya koydu. Lynch’e göre Matar, kendi kendine yazdığı özel bir notta “Onu bir an önce öldürmeliyiz” ifadelerini kullandı ve planladığı cinayeti cihat olarak nitelendirdi.
SALDIRI ANI VE SONRASINDAKİ GELİŞMELER
2022 baharında elektronik yazışmalar, Matar’ın Rushdie’nin yaşadığı yeri tespit ettiğini ve kamusal görünmelerini takip ettiğini, sonunda New York’un batısındaki Chautauqua Enstitüsü’ndeki konuşmasını hedef aldığını gösterdi. Rushdie tanıtılırken arkasındaki sahneye çıkan saldırgan, izleyicilerin nefesini kesen bir anda yazara 15 kez bıçak sapladı. Seyirciler ve konuşmacılardan Henry Reese, Rushdie’ye yardım etmek için koştu. Etkinlikte görevli kolluk kuvvetleri, sivil müdahalesinin ardından saldırganı (kısa süre sonra Matar olduğu belirlendi) etkisiz hale getirerek gözaltına aldı. Saldırının ardından Rushdie, 2024 yılında yaşadıklarını anlatan bir anı kitabı yayımladı ve geçen yıl “On Birinci Saat” adlı kurgu romanıyla edebiyata döndü. Britanya’nın merhum Kraliçesi 2. Elizabeth tarafından şövalye unvanı verilen yazar, Kasım ayında Dayton Edebiyat Barış Ödülü’nde yaşam boyu başarı ödülüne layık görüldü.