Sırbistan’ın uzun süredir başkanlığını yürüten Aleksandar Vučić, beklenmedik bir şekilde öğrenci liderliğindeki bir hareket karşısında yenilgiye uğradı. Son haftalarda Avrupa’nın farklı bölgelerinde gençler, daha iyi eğitim ve fırsatlar talep etmek için sokaklara dökülürken, Sırp öğrencilerin hareketi farklı kökenlere ve hedeflere sahipti. Özellikle 20’li yaşlarındaki öğrencilerin öne çıktığı bu hareket, disiplinli bir yapı sergiledi ve hükümetin öne sürdüğü iddialara rağmen, şiddet içermeyen bir protesto biçimi benimsedi.
SIRP ÖĞRENCİ HAREKETİNİN KÖKENLERİ
Sırp öğrenci hareketinin yükselişi, 2024 yılının Kasım ayında Novi Sad’daki bir tren istasyonunda gerçekleşen trajik bir olayla başladı. Bir tente çökmüş ve iki çocuk da dahil olmak üzere 15 kişinin ölümüne neden olmuştu. Bu olay, yolsuzluk ve hükümetin sorumsuzluğu konularında büyük bir öfke patlamasına yol açtı. Protestolar, her Cuma günü belirli bir saatte hayatını kaybedenlerin anılmasıyla sembolik olarak başladı. Öğrencilerin düzenlediği anma etkinliklerine polis sert müdahalelerde bulununca, bu protestolar bir kampanyaya dönüştü. Geçen yıl Mart ayında, Belgrad’da 300.000’den fazla kişi sokaklara döküldü.
Öğrenci hareketi, 1960'ların ABD sivil haklar protestolarını andırıyordu. Geçtiğimiz yılın Ocak ayında Belgrad'dan gelen öğrenciler, Novi Sad Üniversitesi'nden arkadaşlarıyla birlikte üç şehir köprüsünü kapatmak için 100 kilometrelik bir yürüyüş düzenledi. Öğrenciler, yanlarında anayasa kopyaları taşıyarak bu mücadeleyi hatırlatmaya çalıştılar. Hareket, dini ve etnik farklılıkları aşarak sivil dayanışmayı inşa etmeye kararlı bir yapıda gelişti. HAREKETİN HEDEFLERİ
Başlangıçta Novi Sad’daki kurbanlar için adalet talep eden hareket, zamanla demokrasiyi ve sivil toplumu kurtarma amacına dönüştü. Hükümetin yolsuzluklarına, seçimlerdeki korkutmalara ve medyadaki baskılara karşı durmak için mücadele ediyorlardı. Bu bağlamda, Avrupa’daki diğer öğrenci protestolarından belirgin bir şekilde farklılık gösterdiler. Öğrenci hareketi, seçimlerde Vučić’in Sırp İlerici Partisi’ne karşı sürpriz bir zafer elde eden Öğrenci Listesi’nin kuruluşuyla resmi bir yapıya kavuştu.
PARALELLER VE GELECEK ZORLUKLAR
Sırbistan’da yaşanan bu olayların, bu yıl güçlü lider Viktor Orbán’ı yenilgiye uğratan Macaristan ile güçlü paralellikleri var. Her ikisi de on yılı aşkın süredir iktidardaydılar ve medyayı kontrol ederek büyük güç topladılar. Vučić, tekrar aday olmasına engel olan anayasayı aşmak için başkanlık görevini başbakanlıkla değiştirmeye çalıştı. Ayrıca, Sırp protestocular, programlarının “Avrupa” olduğunu vurgulayarak demokratik kurumların gelişimini, bağımsız yargıyı ve basın özgürlüğünü savundular.
Bu yeni hareketin karşısında pek çok zorluk var. Deneyimli yönetici adaylarının azlığı dikkat çekiyor. Seçim listesinde pek tanınmamış akademisyenler, avukatlar, sporcular, çiftçiler ve sanatçılar yer aldı. Ancak Avrupa Birliği’nin desteğiyle bu hareketin gelecekteki reform süreçlerinde daha güçlü bir konumda olacağı ifade ediliyor. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, “Hukukun üstünlüğü, medya özgürlüğü, yolsuzlukla mücadele ve güçlü demokratik kurumlar konusunda reformları desteklemeye hazırız,” dedi.