Birleşik Krallık Başbakanı Keir Starmer, Batılı liderlerin peşini bırakmayan bir lanete kurban gitti: Kendi hayatlarını daha iyi ve daha ucuz hale getirme kapasitesine olan inancını yitiren seçmenlere değişim sunamamak. Parlamento seçimlerinde ezici bir zafer kazanmasının üzerinden yalnızca iki yıl geçmişken Pazartesi günü istifasını açıklayan Starmer, siyasi kaos, itibarı zedelenmiş kurumlar ve sarsıcı ekonomik yıkımın hüküm sürdüğü bir dönemde programını hayata geçiremedi. Yalnız da değil.
SİYASİ KREDİNİN TÜKENDİĞİ DÖNEM
İngiltere’den Almanya’ya, Fransa’dan Amerika Birleşik Devletleri’ne kadar liderler, seçmen öfkesine binerek iktidara geliyor ve refahı geri getirme sözü veriyor. Ancak iktidara yerleştiklerinde, kökleşmiş siyasi sistemleri dönüştürememenin, kendi partilerini kontrol edememenin, küresel ekonomik güçlere karşı koyamamanın ya da sosyal medya çağında siyasetin gürültüsünü bastıramamanın bedelini ödeyerek vaatlerini yerine getiremez hale geliyorlar. Bu başarısızlıklar, demokratik siyasete yönelik toplumsal kini daha da körükleyerek sağ ve sol popülizmi körüklüyor ve aşırı uçların istismar edebileceği boşluklar yaratıyor.
ETKİLİ LİDERLİK KRİZİ
Modern siyasetin bu fırtınası, Batılı liderlerin Margaret Thatcher, Helmut Kohl veya Ronald Reagan gibi geçmişin devleriyle boy ölçüşecek beceri ve karizmadan yoksun olup olmadığı sorusunu akla getiriyor. Yoksa daha temel bir şey mi oluyor? Batı toplumları yönetilemez hale mi geldi? Liderler vaat ettikleri değişimi gerçekleştiremiyorsa, seçmenler neden demokratik kurumlara güvenmeye devam etsin? Eski ABD Başkanı Barack Obama, geçtiğimiz hafta Chicago’daki başkanlık merkezinin açılışında yaptığı konuşmada, güçlü liderlerin yükseldiği bu dönemin sonuçlarına dikkat çekti ve demokratik yönetimin değişime giden tek gerçek yol olduğunu savundu.
STARMER'IN ÇÖKÜŞÜ
Keir Starmer, Brexit referandumunun ardından yaşanan yıllarca süren kaostan sonra ülkeye istikrar vaat ediyordu. Ancak bir dizi politika U-dönüşü, İşçi Partisi içindeki ideolojik savaşlar ve net bir siyasi hikaye anlatmaktaki beceriksizliği ivmesini tüketti. İngiltere’nin düşük büyüme hızına sahip ekonomisi, sağlık hizmetleri ve kamu hizmetlerindeki krizleri aşmak ya da zayıflamış bir orduyu yeniden inşa etmek için gerekli nakitten yoksun olması da cabasıydı. Starmer, vatandaşları yüksek enerji faturalarından korumaya çalışsa da gıda ve konut fiyatları gibi hayat pahalılığı endişelerini aşmayı başaramadı. Siyasi kaosu sonlandırmak yerine, kendisi kaosun başlıca nedeni haline geldi.
KÜRESEL BİR TABLO: BAŞARISIZLIKLAR VE YÜKSELEN AŞIRI SAĞ
Siyasi çürüme diğer Batı demokrasilerinde de yaygın. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, 2017’de ilk seçildiğinde Obama benzeri bir umut taciri olarak vaat ettiği modernleşme ve ekonomik liberalizasyon reform programını hayata geçiremeden gelecek yıl görevi bırakacak. Macron, Fransız sendikalarının gücünü ve Fransız devletinin monolitik yapısını alt edemedi. İki dönemi halk huzursuzluğu ve bir dizi başarısız başbakanla geçerken, seçkinci olarak damgalanmasına yol açtı. Siyasi merkezi kurtarmak bir yana, aşırı sağcı Ulusal Birlik partisinin gelecek yılki cumhurbaşkanlığı seçimlerinde iktidara gelme şansını artırarak merkezi yok edebilir.
TRUMP'IN DA ROTASI AYNI
ABD Başkanı Donald Trump da son yıllarda Amerikalı seçmenlerin sık sık gönderdiği mesajı duymazdan geliyor: Genel olarak güçlü bir ekonomiye rağmen temel ihtiyaçlarını karşılayamıyorlar. Genellikle düşmanlarından intikam alma arzusuyla dikkati dağılan Trump, “uygun fiyatlılığı” Demokratların bir aldatmacası olarak nitelendiriyor. Onay oranları rekor düşük seviyelere yaklaşırken Demokratlar, Kasım ayındaki ara seçimlerde önemli kazanımlar elde etmeyi umuyor.
ALMANYA VE ÖTESİ
Almanya’da Muhafazakar Şansölye Friedrich Merz, göreve gelmesinin üzerinden yalnızca bir yıl geçmişken son derece popüler değil. Merz, Almanların uzun süredir kanıksadığı yüksek ekonomik büyümeyi yeniden canlandırmakta zorlanıyor ve bu durum yükselen aşırı sağcı AfD partisine bir açılım sağlıyor. Avustralya’da merkez sol Başbakan Anthony Albanese, erken bir başarı elde edip geçen yıl yeniden seçilmişti. Ancak konut ve hayat pahalılığı baskıları karşısında yıldızı sönüyor. İtalya Başbakanı Giorgia Meloni ise İkinci Dünya Savaşı sonrası İtalyan siyasetinde eksik olan sürekliliği getirerek eğilime karşı koymayı başardı. Japonya Başbakanı Sanae Takaichi ve Kanada Başbakanı Mark Carney ise ilk sınavlarıyla karşı karşıya.
YENİ UMUT: BURNHAM VE SİYASETİ YENİLEMEK
Sanayileşmiş demokrasilerdeki bu çalkantı, İngiltere’nin bir sonraki başbakanı olması beklenen Andy Burnham için uğursuz alametler taşıyor. Starmer’ın Pazartesi günü istifa etmesi, Burnham’ın İşçi Partisi milletvekilleri arasındaki durdurulamaz yükselişini kabul etti. Burnham, kendini siyaset dışından biri olarak konumlandırıyor. Siyasetin işlemediğini kabul eden Burnham, kaybettiğimiz bir şeyi, umudu geri getirme sözü veriyor. Ancak hemen hemen her Batılı lider bir zamanlar benzer bir şey vaat etmişti. Burnham, değişim yaratmak ve seçmenleri biraz daha iyi hissettirmek için siyasete olan inancı yeniden tesis edemezse, onların kaderini paylaşacak. Başarısızlığı ise Batı demokrasisinin geleceğine dair yeni korkuları beraberinde getirecek.