Tahmin piyasaları, 1980’lerde bir avuç ekonomistin insanoğlunun geleceği öngörmedeki zayıflığına çözüm olarak serbest piyasa fikrini ortaya atmasıyla doğdu. Ancak neredeyse 40 yıl sonra, bu akademik projenin yarattığı milyarlarca dolarlık endüstri, ekonomistlerin hayal ettiğinden çok farklı bir hal aldı. Spor bahislerinin ağırlık kazandığı bu piyasalar, kumarla ilgili katı yasalar nedeniyle akademiden pratiğe geçişte büyük engellerle karşılaştı.
EKONOMİSTLERİN HAYALİ VE GERÇEKLER
2008 yılında 19 ekonomist, Science dergisinde yayımladıkları “Tahmin Piyasalarının Vaadi” başlıklı makaleyle bu araçların iş dünyası ve politika yapıcılar için “sınırsız” uygulama alanı olduğunu savundu. Yazarlar, seçimler, çevresel riskler ve para politikası gibi ekonomik açıdan anlamlı olaylara dayalı sözleşmelere izin verilmesini, gereksiz hükümet kısıtlamalarının kaldırılmasını talep etti. Ancak aynı makalede spor müsabakalarına dayalı sözleşmelerin dahil edilmemesi gerektiğini ve kişi başına yıllık bahis limitinin mütevazı bir miktar, örneğin 2 bin dolar olması gerektiğini de belirtmişlerdi.
SPOR BAHİSLERİ TAHMİN PİYASALARINA HAKİM OLDU
Bugün gelinen noktada, önde gelen tahmin piyasalarındaki işlemlerin büyük çoğunluğu spor ve popüler kültür üzerine yoğunlaşmış durumda. Dünya Kupası penaltı vuruşları ya da Taylor Swift ve Travis Kelce’nin düğünü gibi bahisler, ekonomistlerin kastettiği “ekonomik açıdan anlamlı” olaylar değil. Araştırma firması TickerTracker verilerine göre, son bir ayda Kalshi’deki toplam işlem hacminin yaklaşık yüzde 84’ü spor piyasaları ve spor ağırlıklı kombinelerden oluştu. Bu da yaklaşık 18,5 milyar dolara denk geliyor. Polymarket’in ABD’ye yönelik sitesinde ise son bir ayda sporla ilgili piyasalar toplam işlem hacminin yaklaşık yüzde 99’unu, yani yaklaşık 2,1 milyar doları oluşturdu.
İLK MODERN TAHMİN PİYASASI 1988'DE KURULDU
Kalshi ve Polymarket’in işlettiği modern tahmin piyasalarının temeli, 1988 yılında Iowa City’deki bir restoranda üç üniversite ekonomistinin bir araya gelmesiyle atıldı. Robert Forsythe, George Neumann ve Forrest Nelson, Michigan Demokratik ön seçiminde anketlerin yanılması üzerine bir pazar kurma fikrini geliştirdi. Iowa Siyasi Hisse Senedi Piyasası adını alan bu deneysel platform, 200 civarında trader ve 500 dolarla sınırlı bahislerle George H.W. Bush’un popüler oy oranını yüzde 53,2 olarak doğru tahmin etti. Forsythe, Neumann ve Nelson daha sonra 2008 tarihli makalenin 19 yazarı arasında yer aldı.
BAĞIMLILIK ENDİŞELERİ VE REGÜLASYON TARTIŞMALARI
Kalshi ve Polymarket, platformlarında yapılan işlemlerin kumardan farklı olduğunu, soya fasulyesi vadeli işlemlerinden yapısal olarak farklı olmayan “olay sözleşmeleri” sunduklarını savunuyor. Ancak Knicks’in NBA şampiyonluğu kazanacağına dair bir “hisse” satın almak, pratikte FanDuel veya DraftKings gibi kumar platformlarında bahis oynamaktan farksız görünüyor. ABD yasaları finansal sözleşmeleri kumarla aynı şekilde ele almadığı için tahmin piyasaları 18 yaş üstü herkese açık. Bağımlılık uzmanları ve bazı eyalet düzenleyicileri, bu platformların ortaya çıkan bir halk sağlığı krizine katkıda bulunduğu uyarısı yapıyor. New York Fed’in Mart ayında yayımladığı bir çalışma, 2018’de federal yasağın kalkmasından bu yana spor kumarını yasallaştıran 30’dan fazla eyalette, özellikle 40 yaş altındakilerde kredi temerrütlerinin fırladığını ortaya koydu.
EKONOMİSTLERİN BÖLÜNEN GÖRÜŞLERİ
2008 makalesinin imzacılarından Michigan Üniversitesi Profesörü Justin Wolfers, tahmin piyasalarının spor bahislerini kolaylaştırmasından en çok endişe duyan isim. “Bu hiçbirimizin umduğu gelecek değil” diyen Wolfers, maliyet-fayda analizinin matematiksel olarak net olduğunu söylüyor. Bir beyzbol maçına bahis oynayan 100 kişiden bir veya ikisinin kompulsif kumarbaz olabileceğini belirten Wolfers, “98 kişinin maçı biraz daha fazla keyifle izlemesi, iki kişinin hayatını mahvetme ihtimaline değer mi?” sorusunu yöneltiyor. Buna karşın aynı makalenin diğer imzacılarından Robin Hanson, spor bahislerine karşı olmadığını, daha çok sektörün geri tepme nedeniyle geri kalmasından endişe duyduğunu ifade ediyor. Dartmouth Profesörü Eric Zitzewitz ise kumar benzeri davranışlar yaşansa da platformların haksız yere eleştirildiğini, eğlenceli piyasaların daha ilginç kurumsal kazanç ve Wall Street tahmin piyasalarına dikkat çektiğini söylüyor.