PARASAL SIKIŞMANIN ETKİSİ
TCMB’nin “Parasal Sıkılaşma ve Gelir Düzeyine Göre Tüketim Harcamaları” başlıklı analizi, Merkezin Güncesi’nde yayımlandı. Altan Aldan, Barbaros Eriş ve Alper Yıldırım tarafından kaleme alınan çalışmada, sıkı para politikasının hanehalkı harcamalarını gelir düzeyine göre nasıl etkilediği araştırıldı. Analiz, “Tasarruf imkânı fazla olanlar yüksek mevduat getirisiyle harcamayı kesti, krediye bağımlı olanlar ise artan maliyetlerle yavaşladı” ifadesine yer veriyor.
YENİ YÖNTEMLE 2024’E IŞIK TUTMA
TÜİK’in yıllık Hanehalkı Bütçe Anketi verileri yeterli gelmeyince, TCMB yaratıcı bir yol izledi. TÜFE sepetindeki ürünler üzerinden yapılan harcamalar ve hanehalkı gelirleri kullanılarak temsilî tüketici geliri hesaplandı. Sonrasında perakende sektörü ciro ve satış hacmi verileri ile ürünler “yüksek, orta ve düşük gelir” gruplarına ayrıldı. Sonuç olarak, parasal sıkılaşmanın herkes üzerinde etkisi oldu fakat en çok yüksek gelir grubundaki bireyleri vurduğu görüldü.
ZENGİNLERİN CIRO ARTISI DÜŞTÜ
Analize göre, 2023’ün ikinci çeyreğinde yüksek gelir grubuna yönelik ürünlerin ciro artışı, düşük gelir grubunun 1,5 katı seviyesindeyken, sıkılaşma sonrası bu fark kapandı. Dahası, zenginlerin hedef aldığı ürünlerin ciro artışı, düşük gelir grubunun bile altında kaldı. TCMB, bunun “yüksek gelirli hanelerin tasarrufa yöneldiğinin” bir göstergesi olduğunu belirtiyor.
SATIŞ HACMİNDEKİ DEĞİŞİM
Satış hacimleri de benzer bir durumu gözler önüne seriyor. Parasal sıkılaşma öncesinde, yüksek gelir grubuna hitap eden ürünlerin satış hacmi artışı, düşük gelir grubunun 3 katı iken, sıkılaşma sonrasında bu oranlar neredeyse eşitlendi. Ancak cirodan farklı olarak, yüksek gelir grubunun satış hacmi artışı hâlâ bir adım önde. Bunun sebebi ise ürün gruplarındaki fiyat farklılıkları.
LÜKS TÜKETİMDE AĞIR DÜŞÜŞ
Kısacası, parasal sıkılaşma tüketimi her kesimde yavaşlattı fakat asıl darbe lüks harcamalar üzerinde oldu. Zenginler birikimlerini mevduatta değerlendirmeyi tercih ederken, kredi ile alışveriş yapan bireyler de artan maliyetler karşısında geri adım attı. Peki, bu durum ekonomiyi nasıl etkileyecek? Cevap, TCMB’nin açıklamaları arasında gizli.