MERKEZ BANKASI VE HAZİNE YENİ TEDBİRLER AÇIKLADI
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) ve Hazine ve Maliye Bakanlığı, Türk lirasını (TL) güçlendirme ve finansal istikrarı destekleme amacıyla 2 Mayıs 2025 akşamı yeni makroihtiyati tedbirler duyurdu. Bu tedbirler, döviz tevdiat hesaplarında zorunlu karşılık oranlarının artırılmasından ihracat dövizlerinin TCMB’ye satılma oranının artırılmasına kadar geniş bir yelpazeyi kapsıyor. Alınan kararlar, özellikle 19 Mart 2025’te İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun tutuklanmasının ardından yaşanan ekonomik çalkantılar ve yaklaşık 60 milyar dolarlık döviz satışı sonrasında rezervleri güçlendirme ihtiyacına yanıt olarak alındı.
TEDBİRLERİN DETAYLARI
TCMB’nin resmi sitesinde duyurulan kararlar arasında şu maddeler bulunuyor:
Zorunlu Karşılık Oranları Artışı: Yabancı para mevduatları için zorunlu karşılık oranları tüm vadelerde 200 baz puan (2 puan) artırıldı. Bu artışla oran %21’den %23’e yükseldi.
Repo İşlemlerinde Değişiklik: Yurt içi yerleşiklerle yapılan 1 yıla kadar vadeli yabancı para cinsi repo işlemlerinden sağlanan fonlar için zorunlu karşılık oranı 400 baz puan artırıldı ve hesaplama yöntemi güncellendi.
TL Mevduat Hedefi: Tüzel kişi TL mevduat payı %60’ın altında olan bankalara bu oranı aylık 0,3 puan artırma hedefi getirildi.
TL Zorunlu Karşılıklara Faiz Artışı: TL mevduat için tesis edilen zorunlu karşılıklara uygulanan faiz veya telafi ödemesi, TCMB ağırlıklı ortalama fonlama maliyetinin %84’ünden %86’sına yükseltildi.
İhracat Dövizlerinde Zorunlu Bozdurma: Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın İhracat Genelgesi’nde yaptığı değişiklikle, ihracat bedellerinin TCMB’ye satılması gereken asgari oran, 31 Temmuz 2025’e kadar %25’ten %35’e çıkarıldı.
Döviz Dönüşüm Desteği: Firmaların ihracat bedeli dövizlerini TL’ye dönüştürmelerini teşvik etmek üzere sağlanan destek oranı %2’den %3’e yükseltildi.
TEDBİRLERİN AMACI VE ETKİLERİ
Alınan bu kararlar, TL talebini artırmayı, dövize olan bağımlılığı azaltmayı ve TCMB’nin döviz rezervlerini güçlendirmeyi hedefliyor. Zorunlu karşılık artışı, döviz tevdiat hesaplarında zorunlu karşılık oranının %21’den %23’e yükselmesiyle bankaların TCMB’ye ayırması gereken döviz miktarını artırıyor.
İhracat dövizlerinde bozdurma oranı, ihracat bedellerinin %35’inin TCMB’ye satılması zorunluluğu sayesinde aylık yaklaşık 7,5-8 milyar dolarlık döviz girişi sağlayacak. Nisan 2025’te Türkiye’nin ihracatı 21 milyar dolar olarak kaydedilirken, son 4 aylık toplam ihracatı 86 milyar dolara ulaştı. Bu oranlarla 2025’in kalan 8 ayında 60-65 milyar dolarlık rezerv artışı öngörülüyor.
Döviz dönüşüm desteği ile ihracatçıların zorunlu bozdurma dışındaki dövizlerini TL’ye çevirmeleri durumunda %3 destek ödemesi yapılacak. Örnek vermek gerekirse, 100 dolarlık ihracat gelirinde 35 dolar TCMB’ye satılacak, geri kalan 65 dolar TL’ye çevrilirse 1,95 dolar karşılığı TL desteği alınacak.