Videolar bir saldırı gibi geliyor: Genellikle erkek olan ve yakından çekilmiş görüntülerde öfkeli, şaşırmış veya korkmuş ifadelerle karşımıza çıkan kişiler. “Burada kimi görmek için geldin?” diyor kameranın arkasındaki ses. Bu, ifşanın anı; dramatik bir ironi kesiti: İzlediğimiz adamın, kendisini küçük yaştaki biriyle cinsel ilişki düzenlemeye çalıştığını gösteren sohbet kayıtları olduğunu biliyoruz — ya da en azından bize söyleniyor. 20 yıl önce olsaydı, Chris Hansen’ın sözlerini duyacaktık: “Bunun nasıl göründüğünü görüyorsun, değil mi?” O zamanlar, NBC’nin büyük bir hit olan “To Catch a Predator” programının doruk döneminde, ardından gelen, polisi dramatik bir tutuklama için sahneye davet eden bir sunucu olurdu. Şimdi ise görüntüler genellikle bağırışlar ve belki de bir kargaşa ile sona eriyor; videolar telefonlarla çekilip Kick veya Facebook gibi platformlarda canlı olarak yayınlanıyor. “Primetime” adlı film, eski NBC hitinin ve sunucusu Hansen’in yükselişini ve düşüşünü şık bir şekilde araştıran eleştirel bir başarı olarak, programın gerçek tarihinden alınan bir şiddet patlamasıyla sona eriyor. Texas’ta bir savcı olan Louis “Bill” Conradt, programın bir operasyonuna konu olmuştu ve SWAT ekipleri ile bir film ekibi evini kuşattığında, kafasına yakın mesafeden bir kurşun sıkarak intihar etti. Bu olay, gerçek hayattaki Hansen’ın imajını mahvetti ve programın iptalini ve sonunda NBC tarafından çözülen bir davayı tetikledi. Ancak hikaye burada bitmedi: Hansen, başka yerlerdeki birkaç başarısız girişimden sonra, kurucu ortağı olduğu TruBlu adlı akış platformunda operasyonlarına devam ediyor (YouTube’da “Primetime”daki tasvirinin “gerçeklikten kopuk” olduğunu belirtti).
ÇEVRİMİÇİ VİJİLANTELERİN YÜKSELİŞİ
Hansen’in izinden gidenler çevrimiçi platformlarda her yerde; kendi tarzlarında operasyonlar çekiyorlar, buna rağmen zaman zaman platformlardan kısıtlamalar veya kapatmalarla karşılaşıyorlar ve polis tarafından uyarılıyorlar. Film sonrası, Hansen’ın eski görüntülerinin, sözde potansiyel suçluların önünde dramaya dönüşmesi de sosyal medyada hızla yayıldı. Bu çevrimiçi videolar, “To Catch a Predator”ın amacı olan çocukları koruma misyonunu taşıyor: Çocukları çevrimiçi olarak sömürmek isteyen erkekleri bulmak ve ifşa etmek. Ancak projeleri, “Primetime”ın merkezindeki etik sorunların günümüzde hala geçerli olduğunu gösteriyor: Adalet arayışı, eğlence endüstrisi ve kar amacı güden motivasyonlarla çarpıştığında ne oluyor? İzleyiciler neden bu görüntüleri izlemekten kendilerini alıkoyamıyor? Hansen, günümüz sosyal medya pedofili avcıları için açık ya da dolaylı bir ilham kaynağı oldu. Avustralyalı kriminolog Emma Hussey, ABD’deki pedofili avcıları üzerine araştırmalarını yoğunlaştırdı. “To Catch a Predator”ın etkisi, kendini avcı olarak tanımlayanlarla yaptığı röportajlarda oldukça belirgin, dedi. “Katılımcılar doğrudan Chris Hansen’dan bahsetti, faaliyetlerini programla karşılaştırdı ve onun röportaj tarzından bahsetti,” diye yazdı bir e-postada. Program, takip edilecek tanıdık ve öngörülebilir bir yapı sunuyor. Hussey, “Biri çocuk olarak davranıyor, bir buluşma ayarlanıyor, hedef geliyor ve karşılaşmayı yürüten kişi kontrolü alıyor. İzleyici zaten rolleri anlıyor ve ifşayı bekliyor,” dedi.
VİJİLANTELERİN EYLEMLERİ
Hussey, avcı için Hansenvari bir kahraman rolü üstlenmenin çekici olduğunu belirtti. “Kontrolü ele alan, yanlışları ifşa eden ve bunu yaparak kamu onayı kazanan kişi olabiliyorlar,” dedi. Üç çocuk babası olan Ohio’lu Joshua Mundy, 2020’de “Dads Against Predators” adlı çevrimiçi video dizisi için araştırmalara başladığında “To Catch a Predator” ile yalnızca belirsiz bir tanışıklığı vardı. Kişisel bir adaletsizlik deneyimiyle başlamıştı: Ailesinde biri “sıkıntı çekti” ve faile sınırlı sonuçlar verildiğini düşündü. Bu nedenle Mundy, adamın peşine düştü, yaptıklarını insanlara anlatmaya başladı, tek kişilik bir cinsel suçlu kaydı gibi. Mundy, “To Catch a Predator”ın ona basit bir yol sunduğunu söyledi: Takımıyla birlikte “predatörleri” yakalayıp polise teslim etmek. Ancak kendi operasyonlarını yürütmeye başladığında, “bu kadar A’dan B’ye kolay olmadığını” keşfetti. (Örneğin, Ohio, güçlü tuzağa düşürme yasalarına sahip.) Dads Against Predators, bazen tutuklama ile sonuçlanan bilgiler sağlamak için polisle işbirliği yaptı. Ancak grubun videolarının çoğu, ya kamu içinde alay ya da şiddetle sonuçlanıyor: Vigilanteler, hedeflerini kamusal alanda takip edip, iddia ettikleri yanlışlarını haykırıyorlar. Online operasyonların tutuklamalara dönüşeceği fikri, “To Catch a Predator”ın cinsel istismar ve soruşturmaları nasıl sunduğuna dair yanıltıcı bir imaj oluşturmasının sadece bir yolu. RAINN adlı cinsel şiddet karşıtı kuruluşun kurucusu ve direktörü Scott Berkowitz, “Programın gerçek bir sorun olduğunu tanıdığını, ama diğer her şeyde yanıldığını” söyledi.
ŞOVUN ETKİLERİ
“Çocuk cinsel istismarı konusunda programın bıraktığı etki yadsınamaz ve nihayetinde son derece zararlıdır,” dedi teknoloji araştırmacısı Kate Sim. Program, internetin daha başlangıç aşamalarında yayınlandı ve bilinmeyen dışarıdan gelenlerin çocuklar için en büyük tehdit olarak görüldüğü “yabancı tehlikesi” panik havasını kullandı. Yeni internet, çocuklara neredeyse sınırsız bir özgürlük sundu — ve ebeveynlerinin koruyabileceği sınırların ötesine geçme yeteneği sağladı. “To Catch a Predator” dünyasında, avcı internet aracılığıyla başka bir yerden gelir. Ancak Sim, çocuk cinsel istismarının büyük çoğunluğunun aile içindeki kişiler tarafından yapıldığını belirtiyor; bu, göz alıcı bir televizyon programında yansıtması daha zor bir acı gerçek.
ŞİDDETİN ARTAN ORANI
Geçen yıl, “Niky Sal” adıyla bilinen influencer Nicholas Attalla, New York’un Pennsylvania sınırına yakın küçük bir şehri olan Jamestown’daki bir Tim Hortons’a geldi. Attalla, online olarak 14 yaşındaki bir kız olarak poz vermiş ve 16 yaşında bir erkekle buluşma ayarlamıştı. Ardından yaşanan bir çatışma, Attalla’nın bıçaklanmasıyla sonuçlandı ve kendisi suçlamalarla karşı karşıya kaldı. Bu, şiddetle sonuçlanan bir başka vigilante operasyonuydu. Mundy, 2023’te Kuzey Carolina’daki bir Target mağazasında bir adamla karşılaştığında huzursuzluğa sebep oldu ve bu olayda kurucu ortak Jay Carnicom bacağından vuruldu. Mundy, grubun düşündükleri “predatörleri” ifşa etmek için ne kadar ileri gidebileceğinin kanıtı olduğunu söyledi.
POLİSİN TEPKİSİ
Polis, bu durumdan pek memnun değil; bazıları vigilante taktiklerini tehlikeli ve dikkatsiz buluyor. 2020’de bir grup Ohio polisi ve diğer hukuk yetkilileri, Dads Against Predators’a durmaları için bir uyarı yayınladı. İki intihar vakası ve grubun çekim yaptığı bir adamın potansiyel intiharından bahsettiler. “Yerel kolluk kuvvetleri ve Sandusky County ile Fremont Şehri savcıları, DAP’ın bu tür vigilante adalet gösterilerini devam ettirmesine daha fazla göz yummayacak,” dediği mektupta. “Niyetleri iyi niyetli olabilir, ancak yöntemleri ve sonuçları yanlıştır ve kabul edilemez.” Dads Against Predators, 40 eyalette “predatörleri” yakaladıklarını iddia ediyor. Mundy, yaptığı işten gurur duyuyor. “Polis, bu adamların kamusal alanda dolaşmasına izin vererek tehlikeli durumlar yaratıyor,” dedi.
GENÇLER İÇİN GÜVENLİK SORUNU
“Çocuklarla cinsel ilişki arayan erkekleri kamusal olarak ifşa etme çabaları, gençlerin hayatını daha güvenli hale getirdi mi?” sorusuna, Yale profesörü Joe Fischel, “Bu programın çocuklar için cinsel şiddet açısından dünyayı güvenli hale getirdiğini düşünmüyorum,” diyerek yanıtladı. “Cinsel şiddeti ele almayı amaçlayan bir programın gerçekten cinsel şiddeti ele almadığı üzücü bir durum.” Program yerel polisle işbirliği yaptı, ancak birçok ceza davası daha sonra tuzak veya yetki sorunları nedeniyle düşürüldü. Fischel’in belirttiği gibi, cinsel şiddeti önlemenin daha sıradan yolları, çocuklara cinsellik, yakın ilişkiler ve cinsel şiddet hakkında sağlam eğitim vermek gibi, programda ve taklitlerinde tamamen dışlandı. Sim, çevrimiçi vigilante talebini, cinsel taciz ve istismarın yaygınlığına dair daha fazla farkındalık sağlansa bile, yeterince adalet sağlanmadığı hissinin bir belirtisi olarak okuyor. Ancak programlar aynı zamanda daha temel bir içgüdüyü de besliyor: “ceza gösterisi” fikri. Mundy, grubunun çalışmasının birçok mahkumiyete yol açtığını iddia ediyor. Ancak, başarılarını tutuklama veya mahkumiyetle ölçmediklerini, bunun yerine “kültürü değiştirmek, pedofiliye karşı halkın tutumunu değiştirmek” olarak değerlendirdiklerini belirtti. “Bu, toplumu eğitmek, bu insanların tam yanınızda olduğunu göstermek,” dedi. Ancak yine de, bir ünlü olma unsuru var; Fremont’da küçük kasaba ünlüsü olduğunu ve bunun çocukları için bir gurur kaynağı olduğunu belirtti. Her gün sokakta tanındığını söyledi.