ABD Başkanı Donald Trump, NATO müttefiklerinin İran operasyonuna katılmamasına öfkelenirken Beyaz Saray’daki bir toplantıda Avrupa’daki Amerikan güçlerini üçte bir oranında azaltmayı önerdi. Konuya yakın iki kaynağa göre Trump, “sözde müttefiklere doğru mesajın gönderilip gönderilmeyeceğini” sorguladı. Bu önerinin gündeme geldiği sıralarda Pentagon, Avrupa’ya yapılması planlanan iki askeri konuşlandırmayı aniden iptal etti ve kıtadaki diğer personelin geri çekilmesini emretti.
PENTAGON'UN PLANLANAN KESİNTİLERİ VE GÖZDEN GEÇİRME SÜRECİ
Savunma Bakanı Pete Hegseth’in Haziran ayında yapılacak NATO toplantısında Trump’ın dile getirdiği üçte birlik indirime varacak daha sert kesintileri duyurması planlanıyordu. Konuya yakın iki kaynak, üst düzey yönetim yetkilileriyle yapılan istişareler sonrası planın değiştiğini ve Hegseth’in bunun yerine Avrupa’daki Amerikan güçlerine yönelik altı aylık bir gözden geçirme süreci başlattığını aktardı. Hegseth, “Bazı ülkelerin başarısız olacağı, bazılarının ise yüksek not alacağı bir inceleme” ifadelerini kullanmıştı.
TRUMP'IN NATO'YA YÖNELİK ÖFKE VE TEHDİTLERİ
Başkanın bu hafta Ankara’da gerçekleşecek NATO zirvesine katılması beklenirken, öfkesi ve tehditleri 77 yıllık ittifakı zorluyor. Trump, Avrupa’nın savunmasına destek sözü vermeye hiçbir zaman hevesli olmamıştı ancak İran savaşını başlattıktan sonra en eski müttefiklerinin yanında olmadığını iddia ederek son 12 ayda daha da şüpheci hale geldi. ABD’nin Avrupa’nın güvenliğine finansman sağladığını savunan Trump, NATO’dan çekilme ihtimalini hiçbir zaman açıkça reddetmedi ve ittifakın değerini sürekli sorguluyor. Ayrıca bir NATO üyesi olan Grönland’ı ilhak etmekle tehdit etti ve bazı Avrupalı yetkililere göre ittifakın kararlılığını test etmek amacıyla NATO topraklarında operasyon planlayabileceğinden endişe edilen Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’e zaman zaman yakınlık gösterdi.
ANKARA ZİRVESİ ÖNCESİNDE GERGİN BEKLEYİŞ
Tüm bunlar, Trump’ın gönülsüzce katılacağını söylediği bu haftaki zirve öncesinde gergin bir atmosfer yarattı. Geçen ay NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ile yaptığı görüşmede Trump, zirveye yalnızca dostu olarak gördüğü Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ev sahipliği yapması nedeniyle gideceğini belirtti. Konuya yakın bir kaynak, Trump ve ekibine, ABD liderinin gerekçesine rağmen zirveye gitmemenin Erdoğan’a saygısızlık olacağının özel olarak iletildiğini söyledi. Trump’ın NATO Büyükelçisi Matthew Whitaker, “Bu Ankara zirvesi, müttefiklerimizin gerçekten adım atması gereken zaman ve Başkan Trump’ın da bunu beklediğini biliyorum” dedi.
AVRUPA LİDERLERİNİN PLANLARI VE RUTTE'NİN ARABULUCULUĞU
Avrupalı liderler, Ankara toplantısından büyük bir patlama yaşanmadan çıkmayı umuyor ve Trump’ın öfkesini yatıştırmak için yeni savunma taahhütleri planlıyor. Rutte de Haziran ayında Beyaz Saray ziyareti sırasında anlaşmazlığı gidermeye çalıştı. Ancak geçtiğimiz hafta boyunca yapılan endişeli özel görüşmelerde birçok yetkili, başkanın keyifsiz ruh hali nedeniyle zirvenin sorunsuz geçip geçmeyeceğinden emin olamadı. Trump, kapalı kapılar ardında NATO desteğinin eksikliğinden öfkeyle şikayet etti ve bu söylem kamuoyuna da yansıdı. Zirve öncesinde sosyal medyada yaptığı paylaşımda “ABD’nin bu tek taraflı yola devam etmesi saçmalık, ilişki karşılıklı değil. Bizim için orada değillerdi!” ifadelerini kullandı.
İRAN SAVAŞI VE AVRUPA'DAN GELEN TEPKİLER
Avrupalı liderler, İran savaşı başlamadan önce kendilerine danışılmadığını belirterek Trump’ın eleştirilerine karşı çıktı. Birçoğu Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasına askeri yardım sözü verse de kritik su yolundaki gerilimler ticari trafiğin tamamen normale dönmesini yavaşlattı. Üst düzey Amerikan yetkilileri, boğazın Ankara’da görüşülecek konular arasında olduğunu ancak Avrupalı ülkelerin bu çabalara anlamlı katkı sağlayacak askeri kapasiteye sahip olduğuna şüpheyle yaklaştıklarını ifade etti.
GRUP 7 ZİRVESİ VE MELONİ GERGİNLİĞİ
Trump’ın Avrupalı liderlerle anlaşmazlığı geçen ay Fransa’da düzenlenen Grup 7 zirvesini rayından çıkarmadı. Trump, İran görüşmelerindeki olumlu ilerlemenin de etkisiyle aylardır eleştirdiği mevkidaşlarıyla iyi geçindi. Ancak zirveden ayrıldıktan kısa süre sonra İtalya Başbakanı Giorgia Meloni ile yeniden tartışmaya girdi. Meloni’nin kendisiyle fotoğraf için “yalvardığını” iddia eden Trump’a Meloni, hikayeyi uydurmakla suçladı. Trump ise pazar günü Meloni’ye karşı “uzaklaştırma emri” alması gerektiğini söyleyerek gerilimi tırmandırdı. Bir ABD’li yetkili, daha önce dostane olan iki lider arasındaki bu gergin dinamiğin zirveye belirsizlik kattığını belirtti.
RUTTE İLE OVAL OFİS GÖRÜŞMESİNDE SADAKAT TALEBİ
Oval Ofis’te Rutte ile yaptığı görüşmede Trump, NATO müttefikleriyle ilgili şikayetlerini yineledi: “Sadece sadık olun. Tek istediğim onların sadakati. Paralarına ihtiyacımız yok, hiçbir şeye ihtiyacımız yok. Dünyanın en güçlü ordusuna sahibiz, açık ara, ama sadece sadakat istiyorum.” Rutte, son bir buçuk yıldır Trump’ın ruh halini yönetmek için karışık başarılarla çalışıyordu. Başkanın düşmanlığını yumuşatmak için Avrupa savunma harcamalarındaki artışı gösteren grafikler sundu ve bu artışı Trump’ın baskısına bağladı. “Bu grafik Trump trilyonuna ait” dedi. Trump’ın İran konusundaki öfkesine nazikçe karşı çıkarak “gerçekten hayal kırıklığına uğradığınız münferit vakalar var ancak genel olarak Avrupalı müttefikleriniz yanınızdaydı” ifadelerini kullandı.
GRÖNLAND TALEBİ VE ASKERİ GERİ ÇEKİLMELER
Trump, Grönland’ı ilhak etme planlarından vazgeçmiş değil. Rutte’nin Ocak ayında Danimarka’ya bağlı bu özerk bölgede Avrupa savunmasını artırmaya yönelik bir plan geliştirmesine rağmen Trump, ABD’nin ulusal güvenlik için Grönland’a ihtiyacı olduğunu tekrarlıyor. Zirve öncesi bir üst düzey ABD’li yetkili, “Şu an bulduğumuz tek çözüm, ABD’nin Grönland’ı satın alması, ancak bu hususları ele almak için başka seçenekleri de keşfetmeye devam edeceğiz” dedi. Son aylarda ABD, birliklerini birçok Avrupalı yetkilinin hayal ettiğinden daha hızlı bir şekilde geri çekti. Trump, Polonya üzerinden planlanan bir asker rotasyonunu durdurma kararını Pentagon’un duyurmasına şaşırmış gibi görünse de Almanya’dan 5 bin askerin çekilmesi kararını onayladı. Şansölye Friedrich Merz, karardan kısa süre önce ABD’nin İran savaşında “aşağılandığını” söylemişti.
AVRUPALILARDAKİ BELİRSİZLİK VE NATO'NUN GELECEĞİ
Gidip gelmeler, ABD’nin artık kıtanın güvenliğinin büyük kısmını sağlamadığı bir güne hazırlanmaya çalışan bazı Avrupalıları şaşırttı. Carnegie Uluslararası Barış Vakfı kıdemli üyelerinden Stephen Wertheim, “Zirve, ABD’nin Avrupa’dan neyi çekmeyi planladığını belirlemesi ve yetenek açıklarının nasıl doldurulacağı konusunda müttefiklere danışması için bir fırsat sunuyor. Soru, Trump yönetiminin bunu yapmaya hazır olup olmadığı. Müttefikler Washington’dan neyin kalacağı, neyin gideceği ve ne zaman gideceği konusunda netlik istiyor. Bunun gerçekleşmesi için Washington’un kararını vermesi gerekiyor” değerlendirmesinde bulundu.
UKRAYNA VE ZELENSKİ'NİN ZİRVEDEKİ KONUMU
Birçok kişi, Amerikan askeri duruşundaki herhangi bir değişikliğin Ukrayna’daki saldırısı durmuş olan Rusya’yı cesaretlendirebileceğinden endişe ediyor. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, Ankara’da düzenlenecek liderler yemeğine katılacak ancak zirve toplantılarında yer almayacak. Bu durum, Kiev’in bir gün ittifaka katılma hedeflerinin henüz gerçekleşmediğine işaret ediyor. Zelenski, Çarşamba günü Trump ile ayrı bir görüşme yapacak. Dikkatini İran savaşına veren Trump, son dönemde Zelenski’nin çok daha büyük bir düşmana karşı savaşı sürdürme kabiliyetinden etkilendiğini belirtiyor. Avrupa ülkeleri, Trump’a savaşı finanse etmeye kararlı olduklarını göstermek için Ukrayna’ya on milyarlarca avro askeri destek sözü vermeyi planlıyor. Bu haftaki toplantıda barışın korunup korunmayacağı ise henüz belirsiz.