Trump yönetimi, Brezilya’nın Washington Büyükelçisi Maria Luiza Ribeiro Viotti’nin vizesini iptal etti. Bu adım, iki ülke arasındaki gerilimi daha da tırmandırdı. ABD Dışişleri Bakanlığı, Viotti’yi “istenmeyen kişi” ilan etmedi ancak üst düzey bir yetkili, vize iptalinin “kişiyi ülkeden sınır dışı etmekle aynı şey olmadığını” söyledi.
VİZE İPTALİNE GEREKÇE OLARAK AGRÉMENT GECİKMESİ GÖSTERİLDİ
Üst düzey bir Dışişleri Bakanlığı yetkilisi, vize iptalinin, Brezilya’nın ABD’nin bu ülkeye büyükelçi adayı Daniel Perez için diplomatik onay (agrément) sürecini geciktirmesine karşı “mütekabiliyet esasına dayanan bir adım” olduğunu belirtti. Yetkili, bu iptalin, Brezilya’nın ABD’li yetkililere vize vermeyi reddetmesi de dahil olmak üzere son bir yılda yaşanan bir dizi diplomatik anlaşmazlık bağlamında gerçekleştiğine dikkat çekti. Perez’e agrément verilmesi halinde Viotti’nin vizesinin derhal iade edileceğini vurgulayan yetkili, iptalin büyükelçinin statüsünü nasıl etkileyeceğinin ise belirsiz olduğunu ifade etti. Bir başka üst düzey yetkili ise Viotti’nin ABD’den ayrılması durumunda yeniden vize başvurusu yapması gerekeceğini kaydetti.
BREZİLYA'DAN SERT TEPKİ: GEREKÇELERİN İKİSİ DE YANLIŞ
Brezilya hükümeti, ABD Dışişleri Bakanlığı’nın kararına sert tepki gösterdi. Yapılan açıklamada, kararın “reddedildiği” belirtilerek, “karar için sunulan her iki gerekçenin de yanlış olduğu” ifade edildi. Brezilya cumhurbaşkanlığından yapılan yazılı açıklamada, “Bugünkü karar münferit bir olay değildir. Karşılıklı saygı çerçevesinde yürütülen ikili ortaklıkla bağdaşmayan, ideolojik saiklerle Brezilya’ya yönelik düşmanca önlemlerin bilinçli bir tırmandırılmasının parçasıdır” denildi.
SEÇİM ÖNCESİ DİPLOMATİK GERGİNLİK BÜYÜYOR
Vize iptali, Brezilya’da ekim ayında yapılacak seçimler öncesinde geldi. Seçimlerde mevcut Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva ile eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu Flávio Bolsonaro yarışacak. Genç Bolsonaro, bu yılın başlarında ABD Başkanı Donald Trump dahil olmak üzere Trump yönetiminin üyeleriyle görüşmüştü. Lula, geçtiğimiz ay Brezilya hükümetinin, seçimlere müdahale endişeleri nedeniyle iki Dışişleri Bakanlığı yetkilisine vize vermeyi reddettiğini söylemişti. Brezilya cumhurbaşkanlığı açıklamasında da, ABD’li yetkililerin “ülkeyi ziyaret ederek Brezilya seçim sisteminin bütünlüğü hakkında şüphe uyandırmayı planladıkları” iddiası tekrarlandı.
ABD'DEN EK ADIMLAR GELEBİLİR MESAJI
Üst düzey bir ABD’li yetkili, söz konusu ziyaretin “rutin bir gezi” olarak planlandığını söyledi. Yetkili, “Brezilya halkının özgür ve adil seçimlerle seçtiği her hükümete saygı duyuyoruz” ifadelerini kullandı. Başka “mütekabiliyet adımları”nın gelebileceğini dışlamayan yetkili, “Bu özel olay, iyi donanımlı bir büyükelçi adayımızın olmasına odaklanmıştır ve Brezilya hükümetinin agrément talebimize hızlı ve olumlu yanıt vermesi gerektiğini düşünüyoruz” dedi.
Yetkili, Brezilya’nın bu onayı muhtemelen seçimlerden sonraya kadar vermeyeceğine dair sinyaller verdiğini, bunun da Perez’in ABD Senatosu’ndan onay alsa bile görevine başlamasını engelleyeceğini belirtti. Bir başka yetkili ise “Brezilya hükümetiyle haftalardır sürekli iletişim halindeyiz ve Brezilya hükümetine doğru olanı yapması için her fırsatı verdik, ancak onlar sürekli olarak geciktirdi ve işi yokuşa sürdü” dedi. Yetkili, “Yabancı ülkelerin iç süreçlerimize müdahale etme çabalarını reddediyoruz” ifadelerini kullandı.
PEREZ'İN ADAYLIĞI VE AGRÉMENT SÜRECİNDEKİ ANLAŞMAZLIK
Perez’in adaylığı 1 Haziran’da Senato’ya gönderilmiş ve Senato Dış İlişkiler Komitesi’nden temmuz sonunda çıkmıştı. Perez, Florida Temsilciler Meclisi Başkanı ve Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun müttefiki olarak biliniyor. Normalde agrément süreci, adaylık açıklanmadan önce başlatılır. Perez’in adaylığı için bu sürecin işleyip işlemediği ise belirsizliğini koruyor.
Brezilya hükümeti, ABD’nin “agrément talebini resmi olarak sunmadan önce adayının adını kamuoyuna açıkladığını” öne sürdü. Brezilya, agrément verilmesi için “zaman sınırı olmadığını” ve ABD’nin talebinin “hâlâ incelemede olduğunu” duyurdu.