ABD Yüksek Mahkemesi, muhafazakar üyelerin oylarıyla başkanın düzenleyici kurum başkanlarını görevden alma yetkisini genişletti. Mahkeme, Federal Ticaret Komisyonu Üyesi Rebecca Slaughter’ın ihracını onayladı. Ancak Trump’ın Fed Yönetim Kurulu Üyesi Lisa Cook’u görevden alma girişimini engelledi.
FTC KARARI YÜRÜTME GÜCÜNÜ GENİŞLETTİ
Mahkeme, altıya karşı üç oyla karar aldı. Kararda, başkanın yürütme yetkisini kullanan kurum yetkililerini görevden alabileceğine hükmetti. Demokrat Partili FTC Üyesi Rebecca Slaughter’ın ihracı onaylandı. Slaughter, Kongre’nin sağladığı görevden alınma korumalarına rağmen ihraç edildi. Hukuk uzmanları, kararın “idari devlet” yapısına büyük darbe vurduğunu belirtti. Bu kavram, finanstan hava trafiğine kadar birçok alanı düzenleyen federal kurumlar ağını tanımlıyor. Karar, “üniter yürütme” teorisinin en yüksek noktası olarak değerlendiriliyor. Bu teori, başkanın yürütme organı üzerinde tek yetkili olduğunu varsayıyor. Michael Gerhardt, kararın başkanlık yetkilerini on yıllardır en çok genişleten karar olduğunu söyledi. Gerhardt, kararı muhafazakar grupların planlamasının zirvesi olarak nitelendirdi. John Yoo ise kararın başkana idari devlet üzerinde kontrol sağladığını ifade etti. Yoo, başkanlığın bu davada tarihteki en büyük anayasal gücü kazandığını aktardı. Slaughter, Trump tarafından Mart 2025’te ihraç edilmek üzere harekete geçilen iki Demokrat FTC üyesinden biriydi. Slaughter’ın görev süresi 2029’a kadar sürecekti. Slaughter, ihraca karşı açtığı davada 1914 tarihli bir yasaya atıfta bulundu. Bu yasa, başkanın FTC üyelerini yalnızca verimsizlik veya usulsüzlük gibi gerekçelerle görevden almasına izin veriyor. Benzer korumalar iki düzineden fazla bağımsız kurumda da bulunuyor. Alt mahkemeler, Slaughter’ın iddiasını 1935 tarihli bir Yüksek Mahkeme kararı uyarınca onamıştı. “Humphrey’s Executor” kararı, Kongre’nin kurum liderlerini başkanın isteği üzerine görevden alınmaktan koruma yetkisini tanıyordu. O kararda, Roosevelt’in bir FTC üyesini politika farklılıkları nedeniyle görevden alma girişimi reddedilmişti. Kararda, FTC’nin yasama ve yargı işlevlerine benzer görevler yaptığı belirtilmişti. Trump yönetimi ise modern FTC’nin yürütme gücü kullandığını ve eski kararın geçerliliğini yitirdiğini savundu. Mahkeme, bu görüşe katılarak Humphrey’s Executor kararını bozdu. Üç liberal yargıç karara muhalif kaldı. Christine Chabot, bu adımın “üniter yürütme” teorisi için en büyük zafer olduğunu aktardı. Erwin Chemerinsky, kararın federal düzenleyici kurumların daha da siyasallaşmasına yol açacağını söyledi. Chemerinsky, “Kurum bağımsızlığı artık ortadan kalktı” dedi.
FED’İN BAĞIMSIZLIĞI KARARLA TEYİT EDİLDİ
Yüksek Mahkeme, beşe karşı dört oyla Trump’ın Fed Yönetim Kurulu Üyesi Lisa Cook’u görevden almasını engelledi. ABD merkez bankasının kuruluşundan bu yana hiçbir başkan bir Fed üyesini görevden almaya çalışmamıştı. Başyargıç John Roberts, Trump’ın Cook’a yasayla tanınan usuli korumaları sağlamada başarısız olduğunu belirtti. Roberts, bu korumalar olmadan Cook’un suçlamalara itiraz edemeyeceğini ifade etti. Trump, geçen ağustos ayında Cook’u kanıtlanmamış mortgage dolandırıcılığı iddialarıyla ihraç etmeye çalışmıştı. Cook, iddiaları reddetti ve bunları politika farklılıkları nedeniyle üretilmiş bir bahane olarak nitelendirdi. Başyargıç Roberts ve Brett Kavanaugh, üç liberal yargıca katıldı. Muhafazakar yargıçlar Thomas, Alito, Gorsuch ve Barrett muhalif kaldı. Roberts, Fed’in ve önceki merkez bankalarının başkandan bağımsızlık özelliğine sahip olduğunu vurguladı. Kararda, Fed üyelerinin 14 yıllık sürelerle görev yaptığı ve yalnızca haklı nedenle görevden alınabileceği belirtildi. Cook, kararı memnuniyetle karşıladı. Kararın Fed’in bağımsızlığını teyit ettiğini söyledi. Cook, siyasi baskıya boyun eğmeyi reddettiğini ifade etti. Mahkeme, bu kararın olgusal anlaşmazlığın geçerliliğine hükmetmediğini bildirdi. Trump, yaptığı açıklamada Cook Davası’nın usule dayalı olarak geri gönderildiğini yazdı. Trump’ın Cook’u hedef alması, merkez bankasının bağımsızlığına en büyük zorluğu temsil ediyordu. Trump’ın ihraç girişimi, Federal Konut Finansmanı Kurumu Başkanı Bill Pulte’nin iddialarına dayanıyordu. Pulte, Cook’un mortgage dolandırıcılığından suçlanacağını belirtti. Pulte, Adalet Bakanlığı’ndan cezai soruşturma istemişti ancak soruşturmanın ilerlediğine dair işaret yoktu. Eylül ayında bir bölge yargıcı karar verdi. Yargıç, Trump’ın Cook’u bildirimsiz görevden alma girişiminin anayasal hakkı ihlal ettiğine hükmetti. Yargıç ayrıca, iddiaların görev öncesi davranışlarla ilgili olduğunu ve yasal neden teşkil etmediğini kaydetti. Temyiz mahkemesi, Trump’ın durdurma talebini reddetmişti. Yargıç Thomas, başkanın Cook’u herhangi bir nedenle görevden alabileceğini savundu. Cook davası, Trump’ın başkanlık yetkilerinin sınırlarını zorlamasının hukuki sonuçlarını içeriyordu. Powell hakkındaki soruşturma ise savcı tarafından düşürüldü. Powell’ın Fed başkanlığı sona erdi ancak Yönetim Kurulu üyesi olarak kaldı. Senato, Trump’ın adayı Kevin Warsh’ı onayladı ve Warsh 22 Mayıs’ta yemin etti.
DOĞUMLA KAZANILAN VATANDAŞLIK KARAR AŞAMASINDA
Yüksek Mahkeme, doğumla kazanılan vatandaşlık hakkını kısıtlayıp kısıtlayamayacağına salı günü karar verecek. Bir alt mahkeme, Trump’ın başkanlık kararnamesini engellemişti. Bu kararname, ebeveynleri vatandaş olmayan çocukların vatandaşlığını tanımıyordu. Kararnameye itiraz edenler, bunun Anayasa’nın 14’üncü Değişikliği’ne aykırı olduğunu savundu. Trump, kararı geçen yıl göreve döndüğü ilk gün imzalamıştı. Uzmanlar, kararın her yıl doğan 250 bin bebeğin yasal statüsünü etkileyebileceğini tahmin etti. New Hampshire’da vatandaşlıkları tehdit altında olan ebeveynler tarafından toplu dava açıldı. Yönetimi temsil eden D. John Sauer, mahkemede doğum turizmi endüstrisinin genişlediğini söyledi. Sauer, düşman uluslardan kişilerin çocuklarına vatandaşlık sağlamak için ABD’ye geldiğini öne sürdü. Davacı taraf, 1898 tarihli Wong Kim Ark davasının meselenin çözüme kavuşturulduğunu kaydetti. Yönetim, 1898 emsalinin kararını desteklediğini savundu. Neil Gorsuch, argümanlar sırasında bu görüşe karşı çıktı. Trump, geçen yıl yaptığı açıklamada doğumla kazanılan vatandaşlığın turistler için tasarlanmadığını yazdı. Mahkeme daha önce Trump’ın Haiti ve Suriyeli göçmenlerin koruma statüsünü kaldırmasına izin vermişti.
SEÇİM HARCAMALARINA YÖNELİK SINIRLAMA DAVASI
Yüksek Mahkeme, siyasi partiler ve adaylar arasındaki koordineli harcama sınırlamalarına karşı Cumhuriyetçilerin itirazını karara bağlamaya hazırlanıyor. Başkan Yardımcısı JD Vance ve diğer Cumhuriyetçiler tarafından dava edilen sınırlamalar alt mahkeme tarafından onanmıştı. Temel mesele, partilerin adaylarla koordine ederek harcayabileceği para miktarının ifade özgürlüğünü ihlal edip etmediği. Vance, dava 2022’de açıldığında Ohio’da Senato için yarışıyordu. Üç büyük Cumhuriyetçi komite mayıs ayını 256 milyon dolar nakit ve sıfır borçla tamamladı. Bu rakam, Demokrat komitelerin elindeki 126 milyon doların iki katından fazlaydı. 1971 tarihli Federal Seçim Kampanyası Yasası, yolsuzluğu önlemek amacıyla harcamaları düzenliyor. Yasaya göre, bağımsız harcamalar sınırsız ancak koordineli harcamalar kısıtlanıyor. 2025’te Senato adayları için kısıtlamalar 127 bin dolardan 3,9 milyon dolara kadar değişiyordu. Federal Seçim Komisyonu, yasanın hükmünü savunmayı reddettiği için mahkeme avukat Roman Martinez’i atadı. Mahkeme, Demokrat komitelerin de müdahil olma talebini kabul etti.
TRANS SPORCULARA YÖNELİK YASAKLAR MAHKEME ÖNÜNDE
Mahkeme, Batı Virginia ve Idaho’daki trans öğrenci sporcuları kadın takımlarından men eden eyalet yasalarının yasallığına salı günü karar verecek. Alt mahkemeler, yasakların Anayasa’yı ve federal ayrımcılık karşıtı yasayı ihlal ettiğini belirterek trans öğrencilerin lehine karar vermişti. Idaho ve Batı Virginia yasaları, spor takımlarını biyolojik cinsiyete göre belirliyor. Diğer 25 eyalette de benzer yasalar bulunuyor. Trump yönetimi, davalarda eyaletleri destekledi. Eyaletler, yasaların kadınlar için adil rekabeti koruduğunu belirtiyor. Eleştirmenler ise bu önlemleri trans haklarına saldırı olarak görüyor. Öğrenciler, yasaların Anayasa’nın eşit koruma garantisini ve Başlık IX’u ihlal ettiğini kaydetti. Batı Virginia’daki itiraz, lise öğrencisi Becky Pepper-Jackson ve annesi tarafından yapıldı. Idaho’daki itiraz ise trans öğrenci Lindsay Hecox tarafından mahkemeye taşındı. Hecox daha sonra taciz korkusuyla sporu bırakmaya karar vererek davanın reddedilmesini istedi.
YARGIÇLARIN MALİ BEYANLARI AÇIKLANDI
Pazartesi günü açıklanan mali beyan raporlarına göre, dört yargıç 2025 yılında toplam 2 milyon dolardan fazla kitap geliri elde etti. Raporlar, kârlı öğretim pozisyonlarını ve ücretsiz konser biletlerini de detaylandırdı. Dokuz yargıçtan sekizi 2025 dış gelirlerini açıkladı. Samuel Alito’ya rapor sunması için 90 gün ek süre verildi. Ketanji Brown Jackson, Penguin Random House’dan 1,18 milyon dolar kitap avansı aldığını bildirdi. Ayrıca ofisine asılmak üzere 2 bin 500 dolar değerinde bir tablo hediye edildi. Sonia Sotomayor, çocuk kitapları için 88 bin 100 dolar telif hakkı elde etti. Sotomayor, Porto Riko gezisinde Rimas Entertainment’tan 4 bin 333 dolar değerinde konser bileti aldı. Bu şirketin sanatçıları arasında Bad Bunny de yer alıyordu. Amy Coney Barrett, edebiyat ajansından 849 bin 71 dolar telif geliri kazandığını raporladı. Barrett ve Brett Kavanaugh, Notre Dame Üniversitesi’nden 33 bin 285’er dolar eğitim geliri elde etti. John Roberts, New England Law tarafından kendisine 25 bin dolar ödendiğini duyurdu. Clarence Thomas, Amerika Katolik Üniversitesi’nden 18 bin dolar eğitim geliri bildirdi. Neil Gorsuch, George Mason Üniversitesi’nden 30 bin 380 dolar ve HarperCollins’ten 300 bin 361 dolar kitap telifi elde etti.