YATIRIM VE TEKNOLOJİ TRANSFERİNDE KISITLAMALAR
ABD Başkanı Donald Trump’ın Çin’e yönelik sert söylemleri genellikle gümrük vergilerine odaklanıyor. Ancak, göreve geldiği günden bu yana aldığı kararlar incelendiğinde, Başkan’ın Amerika’nın kritik ticaret ortağından ayrılmasını hızlandıracak daha geniş ekonomik kısıtlamaları düşündüğü anlaşılıyor. Trump yönetimi, ABD ve Çin arasındaki yatırımlar üzerindeki kısıtlamaların genişletilmesi yönünde önerilerde bulundu. Ulusal güvenlik kaygıları nedeniyle, Çin yatırımlarına ve Çin’e teknoloji satışlarına ilave kısıtlamalar getirilmesi için baskı yapabilecek yetkililer atadı. Ayrıca, Trump, “açılış salvosu” olarak nitelendirdiği bir adım ile Çin’den ithal edilen mallara %10 gümrük vergisi uygulamaya başladı.
PRAGMATİSTLERİN VE ŞAHİNLERİN ÇATIŞMASI
Her iki partiden yetkililerin Amerika’nın Çin ile ekonomik ilişkilerini kademeli olarak azaltması yıllarının ardından, Trump’ın hamleleri bağları daha agresif bir şekilde koparma arzusunu gösteriyor. Yale Hukuk Fakültesi Paul Tsai Çin Merkezi’nde kıdemli araştırmacı olan Samm Sacks, yönetimin Cuma günü açıkladığı yatırım memorandumunun “Çin ile ticari bağların tamamen çözülmesine yönelik bitmemiş görevi tamamlama çağrısı” olduğunu belirtiyor. Sacks, “Pragmatistler şu ana kadar ayrışmanın daha dar bir versiyonunu elde etmekte galip geldiler” diye ekliyor. Ayrıca bu açıklamaların Trump’ın Çin lideri Xi Jinping ile müzakereleri başlatması için bir “pazarlık aracı” olabileceğini ifade eden Sacks, “Ancak bunun başarısız olması durumunda – ki büyük ihtimalle öyle olacaktır – bu, ayrıştırma işini tamamlamak için bir plan olarak görüyorum” dedi.
TRUMP’IN ROLÜ VE GELECEK PLANLARI
ABD’nin ne kadar ileri gideceği konusunda asıl belirleyici unsur, Trump’ın kendisi gibi görünüyor. Başkan, kısmen Çin’in iki liderin 2020 başlarında imzaladığı bir anlaşmanın şartlarını yerine getirmemesi nedeniyle Xi ile potansiyel bir anlaşma yapma isteği taşıyor. Mevcut ve eski danışmanları, Trump’ın Çin yatırımları gibi konularda daha şahin danışmalara kıyasla daha işlemsel bir bakış açısına sahip olduğunu ve ABD’nin çıkarları gereği bir anlaşma karşılığında ekonomik bağların devam etmesiyle sonuçlanabileceğini aktarıyor.
TİCARET GERİLİMİ VE YENİ EKONOMİK TEDBİRLER
İki ülke arasındaki ticaret gerilimi daha da tırmanabilir. Trump, ilk döneminde Xi’nin Trump ile Kuzey Kore Devlet Başkanı Kim Jong Un arasında bir görüşme yapılmasına yardımcı olmasının ardından Çinli elektronik üreticisi ZTE’yi etkisiz hale getirecek bir planı askıya aldı. Trump’ın danışmanları, Başkan’ın Pekin üzerindeki baskıyı arttırmaya devam edebileceğini, bunun Çinli yetkilileri taviz vermeye zorlamanın bir yolu olduğunu ifade ediyor. Bu nedenle, önümüzdeki aylarda ticaret geriliminin artması muhtemel. Trump, Çin’i gümrük vergileriyle vurmasının yanı sıra, bu ay tüm Çin ithalatına %10 ek vergi getirerek, gerekçe olarak da Pekin’in ABD’ye uyuşturucu akışını sınırlamak için yeterli çabayı göstermediğini belirtti. Çin de bunlara karşı ABD ithalatına kendi gümrük vergileri ile yanıt verdi ve bazı kritik minerallerin ihracatını kısıtlarken, Google hakkında tekelcilik karşıtı bir soruşturma başlattı.
YENİ KISITLAMALAR VE YATIRIM POLİTİKALARI
Başkan’ın göreve geldiği ilk gün imzaladığı bir ticaret memorandumu, danışmanlarını Çin’e karşı, Dünya Ticaret Örgütü’ne katılmadan önce ABD’nin Çin’e tanıdığı daimi normal ticari ilişkilerin iptal edilmesi gibi önemli tedbirleri gözden geçirmeye yönlendirdi. Cuma günü, ABD Ticaret Temsilciliği, ABD gemi inşa endüstrisini Çin rekabetine karşı korumayı hedefleyen bir ticaret davasını ilerlettiğini duyurdu. Trump’ın ekibi, ayrıca çipler ve çip üretim ekipmanlarına yönelik düzenlemelerdeki boşlukları kapatmaya yönelik yolları tartışıyor. Bu konuyla ilgili bilgi sahibi kişiler, Trump yetkililerinin, kısa bir süre önce Japonya ve Hollanda’daki mevkidaşlarıyla bir araya gelerek teknolojiyi Çin’den uzak tutmayı amaçlayan işbirliğini görüştüğünü ve Biden yönetiminin düzenli toplantılarına devam ettiğini belirtiyor.
PERSONEL ATAMALARI VE YENİ DÜZENLEMELER
Personel atamaları, Çin yatırımları ve teknoloji satışları konularında daha katı bir tutumu işaret ediyor. Çin’e teknoloji satışını sınırlama çabalarına öncülük eden Ticaret Bakanlığı, kısa süre önce, ihracat idaresinden sorumlu eski bakan yardımcısı Matthew S. Borman’ın da aralarında bulunduğu deneyimli çalışanların yerini almak üzere yeni atamalar gerçekleştirdi. Ticaret bakan yardımcılığına aday gösterilen Landon Heid, Dışişleri Bakanlığı dönemi boyunca Çinli teknoloji şirketlerine yönelik satışlara sıkı kısıtlamalar getirilmesi gerektiğini savunuyordu.
YATIRIM VE EMEKLİLİK FONLARI ÜZERİNDEKİ ETKİLER
Trump’ın yatırım konusunda verdiği direktif, bir icra emrinden ziyade bir başkanlık memorandumuydu, yani hemen bir politika etkisi yaratmıyordu. Ancak genel olarak Hazine Bakanlığına ve diğer kurumlara, ABD’li şirketlerin ve yatırımcıların, Çin’in askeri ilerlemelerine yardımcı olacak yatırımlar yapmalarını önlemek için yeni kurallar oluşturmaları talimatını verdi. Memorandum, Trump yönetiminin ABD müttefiklerinin yatırımları için bir “hızlı süreç” yaratacağını ve ABD’nin yabancılardan gelen tüm “pasif” yatırımları memnuniyetle karşılayacağını ifade etti. Ancak Trump, teknoloji, fikri mülkiyet ve tarım gibi stratejik sektörlerde kaldıraç elde etmek amacıyla sistematik yatırımlar yapan yabancı düşmanlara yönelik daha sıkı kısıtlamalar önerdi. Bilgi notunda, Trump yönetiminin gelen yatırımları ulusal güvenlik tehditleri açısından inceleyen Yabancı Yatırım Komitesi’nin yetkilerini “sıfırdan yatırımları” da kapsayacak biçimde genişleteceği belirtildi. Ayrıca, danışmanlar, yeni teknolojilere yönelik kısıtlamaların genişletilip genişletilmeyeceği konusunda değerlendirme yapmalarını istedi. Ayrıca, Çinli şirketlerin ABD borsalarına kote olmak için kullandıkları ve eleştirmenlerin ABD’li yatırımcıların mülkiyet haklarını ve korumalarını sınırladıklarını iddia ettiği özel yapının da gözden geçirilmesi talep edildi. Eleştirmenler, iki ülke arasındaki yatırım akışının, ABD ulusal güvenliğiyle çelişen faaliyetleri finanse ettiğini ve ABD teknolojisinin Çin’e akışına yardımcı olduğunu söylüyor.