ABD BAŞKANLIĞINDA TARİFE KRİZİ
Trump’ın 20 Ocak 2025’te başlayan ikinci başkanlık döneminin ilk 100 günü, finansal piyasalarda görülmemiş bir sarsıntıya neden oldu. S&P 500 endeksi, yüzde 9’luk bir düşüşle 6,5 trilyon dolardan fazla piyasa değerini kaybetti; bu durum, 1974’ten beri bir başkanlık döneminin en kötü başlangıcı olarak kaydedildi. Trump’ın 2 Nisan 2025 tarihinde açıkladığı kapsamlı tarifeler, sadece hisse senetlerini etkilemekle kalmadı, aynı zamanda ABD tahvilleri ve doları da olumsuz etkileyerek küresel finansal düzenin sorgulanmasına yol açan belirsizlik dalgaları yarattı. Yatırımcılar, stagflasyon ve durgunluk endişeleriyle güvenli limanlara yönelirken, Trump’ın politikaları piyasalarda tarihi bir çöküşü tetikledi.
S&P 500’DEN TARİHİ DÜŞÜŞ
Trump’ın 2 Nisan 2025’te duyurduğu yüzde 10’luk küresel tarifeler ile birlikte Çin, Vietnam ve Japonya gibi ülkelere uygulanan ek vergiler, piyasalarda büyük bir şok etkisi yarattı. S&P 500, sadece iki günde yüzde 10’dan fazla düşüş yaşayarak Mart 2020 pandemi çöküşü ve 2008 finansal krizi ile kıyaslanabilir kayıplar yaşadı. Kaynaklara göre, bu iki günlük kayıp, S&P 500 şirketlerinin piyasa değerinden 5 trilyon dolarlık bir silinti gerçekleştirdi. Dört gün sonunda ise toplam kayıp 5,83 trilyon dolara ulaştı. Nasdaq Composite ve Russell 2000 endeksleri tarifelerin yürürlüğe girmesine bir hafta kala ayı piyasasına girerken, S&P 500, 8 Nisan 2025’te Şubat zirvesinden yüzde 18,9 düşüşle kapandı. Dünyaca ünlü şirketlerden Apple, piyasa değerinden 311 milyar dolar kaybederken, Nvidia, Tesla ve Nike gibi diğer devler de yüzde 7-14 arasında kayıplar yaşadı. JP Morgan, küresel durgunluk olasılığını yüzde 60 seviyesine yükseltti.
TRUMP’IN TARİFE POLİTİKALARI
Trump, görevine başladığında güçlü bir ekonomi ve rekor kıran borsa ile karşılaştı. 19 Şubat 2025’te Miami’deki konuşmasında, “Donald J. Trump liderliğindeki Amerika’dan daha iyi bir yer yok.” diyerek ekonomik refah vaadi verdi. Yatırımcılar, yapay zeka ve büyüme odaklı politikalar ile oldukça umutluydu. Ancak Mart ayında Meksika ve Kanada’ya uygulanan yüzde 25 tarife açıklamaları, piyasalarda ilk çatlakların görünmesine neden oldu. 2 Nisan’daki küresel tarifeler ise adeta bir bomba etkisi yarattı. Cambridge Üniversitesi Queens’ College Başkanı Mohamed El-Erian, “Pandemi gibi dışsal bir şok olmadan bu kadar hızlı bir satış, dikkat çekici bir paradigma değişimi,” açıklamasında bulundu. Ekonomistler, tarifelerin enflasyonu artırarak tüketicilere ve şirketlere ek maliyetler yükleyeceğini ve bunun stagflasyon riskini artıracağını ifade etti. Goldman Sachs, tarifelerin S&P 500 kârlarını yüzde 2-3 oranında düşüreceğini öngördü.
Tahvil ve Dolar Krizi
Normalde kriz dönemlerinde ABD tahvilleri ve dolar, güvenli liman olarak değer kazanmaya başlar. Ancak tarifelerin açıklanmasından kısa bir süre önce, 30 yıllık ABD tahvillerinin getirisi yüzde 4,3’ten yüzde 5’in üzerine sıçradı; bu, günlük hareketlerin genellikle yüzde 0,01 olduğu bir ortamda dikkate değer bir artıştı. Dolar endeksi (DXY), Trump’ın ilk 100 gününde yüzde 9 düşerek tarihteki en kötü başlangıçlardan birini gerçekleştirdi. Wall Street, bu hareketleri algoritmik satışlar ve yatırımcıların ABD varlıklarına olan ilgisinin azalması olarak değerlendirdi. BNP Paribas ekonomisti James Egelhof, “ABD’nin rezerv para birimi statüsü ve tahvillerin güvenli liman rolü tartışmaya açıldı,” ifadelerini kullandı. Oxford Economics, yabancı yatırımcıların mart ayından beri 60 milyar dolarlık ABD hissesi sattığını açıkladı.
TRUMP’IN ERTELEME HAMLESİ VE PİYASA TEPKİSİ
Piyasalardaki büyük çöküş, Trump’ı 9 Nisan 2025 tarihinde Çin hariç tüm ülkeler için tarifeleri 90 gün ertelemeye zorladı. Bu haber sonrası S&P 500, yüzde 9,5 oranında yükseldi ve 2008’den bu yana en iyi gününü yaşadı. Dow Jones da yaklaşık 3.000 puan kazandı, Nasdaq ise yüzde 12,2 oranında arttı. Ancak bu sıçrama, kalıcı bir toparlanmadan ziyade geçici bir rahatlama olarak görüldü. Tallbacken Capital’den Michael Purves, “Çok istikrarsız bir tablo var,” diyerek belirsizliğin devam ettiğine dikkat çekti.
KÜRESEL FİNANS DÜZENİNDEKİ ÇATLAKLAR
Trump’ın tarifeleri, yalnızca ABD’yi değil, küresel piyasaları da doğrudan etkiledi. Çin, ABD mallarına yüzde 34 ek tarife ile misillemede bulunurken, Avrupa Birliği karşı önlemler alınacağını belirtti. FTSE 100, yüzde 4,9’luk düşüşle beş yılın en kötü gününü yaşadı, Nikkei 225 ise yüzde 2,77 kayıp verdi. Brent petrol, yüzde 6,5 düşerek varil başına 65,58 dolara geriledi. Uluslararası Para Fonu (IMF), Trump’ın ticaret savaşının küresel büyümeyi tehdit ettiğini açıkladı ve JP Morgan, tarifelerin ABD büyümesini 2 puan azaltabileceği öngörüsünde bulundu. Goldman Sachs uzun vadeli ekonomik hasar riskine dikkat çekti.
YATIRIMCILARIN REAKSİYONU
Yatırımcılar, belirsizlikle birlikte portföylerini korumak adına güvenli limanlara yönelmeye başladı. Japon yeni ve İsviçre frangı, dolar karşısında değer kazanırken, altın da rekor seviyelere yakın bir seyir izledi. Lazard CEO’su Evan Russo, portföylerde ABD dışı varlıklara geçiş trendinin gözlemlendiğini ifade etti.