ABD HÜKÜMETİNİ İNTELE YATIRIMI
ABD yönetimi, Intel şirketine yüzde 9,9 oranında hisse alarak doğrudan sermaye yatırımı yaptı. Beyaz Saray, bu adımı “kritik teknoloji güvenliği” ile ilişkilendiriyor. Tarih boyunca devletin özel şirketlere doğrudan yatırım yapması oldukça nadir gerçekleşti, ancak kriz dönemlerinde bu durumun bazı istisnaları görüldü. Örneğin, 2008 mali krizinde bankalar ve otomotiv üreticilerine devlet yardımı sağlandı. RAND analisti Jimmy Goodrich, “Çip üretme kapasitesi ulusal güvenlik kadar geçim meselesidir” ifadesiyle Intel’in hükümet müdahalesini bu açılardan değerlendirdi.
TRUMP’IN AÇIKLAMALARI
Trump, Oval Ofis’te yaptığı konuşmada, Intel’in yüzde 9,9 hissesini devletin bünyesine kattığını duyurdu. Trump’ın sosyal medya paylaşımı oldukça dikkat çekici oldu: “INTEL İÇİN SIFIR ÖDEDİM, DEĞERİ YAKLAŞIK 11 MİLYAR DOLAR.” Yetkililer, bu modelin savunma şirketleri gibi farklı sektörlere de uygulanabileceğini belirtti. Ticaret Bakanı Howard Lutnick, “Lockheed Martin gibi savunma devleri de sıradaki aday olabilir” şeklinde açıklamalarda bulundu. Bununla birlikte, bu adımın hedefinin Çin’le olan rekabet mi yoksa devletin özel sektörden değer elde etme çabası mıdır, bu konuda belirsizlik devam ediyor.
INTEL’İN KRİZİ
Intel, geçmişte kişisel bilgisayar alanında büyük bir başarıya ulaşmasına rağmen, mobil çipler ve yapay zeka odaklı GPU’lar alanında geride kaldı. Ayrıca, üretim üstünlüğünü Tayvanlı TSMC’ye kaptırdı. Biden yönetimi, CHIPS Yasası çerçevesinde Intel’e 11 milyar dolar hibe ve savunma sözleşmeleri vermişti. Ancak şirket, yeni müşteriler bulmada güçlük çekiyor ve Ohio’daki 28 milyar dolarlık fabrika yatırımını 2025’ten 2030’a ertelemek zorunda kaldı.
YATIRIM VE VERGİ İLİŞKİSİ
Wall Street Journal’in aktardığına göre, Trump yönetimiyle yapılan anlaşma Intel’e yeni finansman sağlamıyor. Şirketin kalan 9 milyar dolarlık hibe miktarını alabilmesi için ABD’ye yüzde 9,9 hisse vermesi gerekiyor. Uzmanlar, bu durumu hibeden ziyade “dolaylı bir vergi” olarak nitelendiriyor. Ayrıca Intel, daha önce CHIPS fonları için uygulanan üretim taahhütlerinden de muaf tutuldu.
DEVLET KAPİTALİZMİNE DOĞRU MU?
Washington’un Intel hissesi satın alması, piyasalarda “devlet artık hisse değerini korumak zorunda kalacak” beklentisini yarattı. Yatırımcılar, hükümetin Nvidia ve Apple gibi büyük teknoloji firmalarını Intel’in çip üretiminden yararlanmaya yönlendirebileceği öngörüsünde bulunuyor. UBS tarafından yapılan bir analizde, “ABD hükümeti, şirketleri Intel’in döküm hizmetlerini kullanmaya zorlayabilir” deniliyor. Bu durum, bazı uzmanlara göre Çin tarzı bir devlet kapitalizmine geçiş anlamına geliyor, zira Çin hükümeti stratejik şirketleri korumak amacıyla firmalara tedarikçi seçiminde müdahalede bulunuyor.
INTEL İÇİN SON ŞANS MI?
Bernstein analisti Stacy Rasgon, Intel’in mevcut durumunu şöyle özetliyor: “Intel, ileri teknoloji çipleri yüksek hacimde, uygun maliyetle ve standartlara uygun bir şekilde üretebilirse müşteri kuyruğunda yer alır. Ama bunu başaramazsa, devlet baskısı da pek etkili olmayabilir.”