ABD Başkanı Donald Trump, haftalardır İran ile ilişkilerde olumlu gelişmeler olacağını dile getiriyordu, ancak Salı günü yeni bir yaklaşım benimsedi. Trump, üst düzey hükümet yetkililerine İran ile yürütülen görüşmeleri durdurma talimatı verdi. Beyaz Saray yetkilileri ayrıca siyasi müttefiklerine stratejilerini değiştirdiklerini iletti.
Görüşmelerin “en kısa sürede İran’a darbe vurmak” yerine zamanla “boğma” şeklinde sürdüğü belirtiliyor. Trump, daha önce müzakere çabalarının iyi ilerlediğini ve yeni anlaşmanın yakın olduğunu savunuyordu. Ancak sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, İran ile hiçbir görüşme veya diyalog olmadığını duyurdu ve “İslam Cumhuriyeti ile hiçbir görüşme ya da planlanmış bir konuşma yok” ifadelerini kullandı. Ablukanın tam güçle sürdüğünü vurgulayan Trump, Hürmüz Boğazı’nın açık olduğunu ve tüm su mayınlarının temizlendiğini belirtti.
HÜRMÜZ BOĞAZI’NDA DURUM KRİTİK
Hürmüz Boğazı’ndaki trafik hala çok düşük seviyede ve geçiş yapan gemiler İran füzelerinin hedefi olmaya devam ediyor. Kilit su yolunu yeniden açmak için yapılan görüşmelerin sonuçsuz kalması, Trump yönetimini zor durumda bırakıyor. Öte yandan, popülerliğini kaybeden savaşın ABD ordusuna maliyetiyle ilgili sorular da artıyor. Trump’ın bu noktada çatışmayı uzağa itmeye hazır olduğu değerlendiriliyor.
Yetkililer, Trump’ın Başkan Yardımcısı JD Vance ve elçiler Steve Witkoff ile Jared Kushner’den oluşan müzakere ekibine İran’la temas kurmama talimatı verdiğini açıkladı. Bu kararın, ülkeyle bazı “olumlu görüşmelerin” ardından alındığı öğrenildi. Ancak Trump, İran’ın taleplerine boyun eğmeye yanaşmamasından duyduğu rahatsızlığı dile getirdi. Yeni bir müzakere bağlamı için ülke yönetiminin görüşme iradesi gösterdiğini beklemek istiyor.
KUSHNER’DEN İYİMSER MESAJLAR
Trump’ın sosyal medya paylaşımından bir gün önce Kushner, Ortadoğu ziyareti sırasında müzakerelere ilişkin daha iyimser bir tablo çizdi. ABD ile İran arasındaki görüşmelerin “her zamankinden daha güçlü” olduğunu söyleyen Kushner, ekibin rejim içindeki çeşitli isimlerle temas halinde olduğunu aktardı. “Çok güçlü bir şekilde ilerliyorlar ve bu oldukça olumlu” diyen Kushner, “çok verimli ve aktif görüşmeler yürütüyoruz” ifadelerini kullandı.
İranlı yetkililer ise ABD ile doğrudan görüşme yürüttüklerine yönelik açıklamaları sürekli olarak yalanladı. Trump daha önce bu yalanlamalara öfkelenerek İran’ın oyun oynadığını söylemiş, yetkililerin özel görüşmelerde anlaşmaya istekli olduğunu savunmuştu.
UMAN İLE ANLAŞMA GERİLİMİ
Görüşmelerin arka planında, İran’ın Umman ile Hürmüz Boğazı’ndaki trafik yönetimi için kurmaya çalıştığı düzenleme de gerilime neden oluyor. Trump, bu hafta Umman’ı açıkça hedef alarak, onlarca yıldır ABD’nin stratejik ortağı olan ülkeyi bombalayabileceği tehdidini dile getirdi. Oval Ofis’te gazetecilere konuşan Trump, “Pek iyi davranmadıklarını düşünmüyorum ama onlarla da tıpkı diğerleri gibi kolayca başa çıkarız” dedi.
Boğazda kıyısı bulunan hem İran hem Umman, anlaşma çerçevesine göre Basra Körfezi’ne giriş ve çıkışlarda kontrole sahip olacak. Beyaz Saray içinde, henüz kesinleşmemiş bu planın İran’ın su yolu üzerindeki kontrolünü güçlendireceği endişesi bulunuyor. Bazı yetkililer, görüşmelerde Umman’ın tarafsız bir ortak değil, İran’dan yana tavır aldığını düşünüyor.
GEÇİŞ ÜCRETLERİNE TRUMP’TAN RED
Trump ve üst düzey ABD yetkililerinin karşı çıktığı öneriler arasında, boğazdan geçmek isteyen gemilerden ücret alınması yer alıyor. Trump, herhangi bir geçiş ücreti ya da ödeme yapılmasına izin verilemeyeceğini savunuyor. Ancak bazı planlarda çevre koruma ve güvenlik gerekçesiyle ücretlerin yer aldığı belirtiliyor. Trump’ın boğazın, savaş öncesi dönemdeki gibi tamamen serbest trafiğe açılmasını istediği ifade ediliyor. Yönetim, herhangi bir ülkenin boğaz üzerinde kontrol sağlamasının tehlikeli bir emsal oluşturacağını vurguluyor.
ASKERİ BASKI VE YENİ YAPTIRIMLAR
Boğazdaki trafiğin yeniden sağlanması savaşın merkezindeki zorluk olmaya devam ediyor. Trump bu hafta asıl hedefinin İran’ın nükleer silah elde etmesini engellemek olduğunu yineledi. ABD yönetiminin en geç bu hafta içinde İran’a yönelik çok sert yeni yaptırımlar açıklaması bekleniyor. Savunma Bakanı Pete Hegseth de dahil olmak üzere askeri yetkililer, İran limanlarına yönelik ablukanın süresiz olarak uygulanacağını belirtti.
Trump ve ekibi, İran üzerindeki ekonomik baskının rejimi savaşı bitirme koşullarını kabul etmeye zorlayacağına inanıyor. İranlı yetkililer ise Trump’ın siyasi baskı altında olduğunu ve çekilmek zorunda kalacağını düşünüyor. Bu karşılıklı beklenti, tarafları çıkmaza sürüklüyor.
Askeri alanda da Trump üzerinde savaşı sonlandırmaya yönelik baskı artıyor. ABD ordusunun bölgedeki uzun süreli konuşlanmaları, özellikle USS Abraham Lincoln uçak gemisi ve mürettebatı üzerindeki yük nedeniyle dikkat çekiyor. Trump, altı aylık savaşın ardından en gelişmiş mühimmat stoklarının istenilen seviyede olmadığını kabul etti. Cumhuriyetçilerden savaşa çıkış yolu bulunması yönündeki talepler artmasına rağmen, Trump zaman baskısı hissetmediğini söylüyor. Salı günü yaptığı bir başka sosyal medya paylaşımında ise boğazın haritasını “ABD Toprağı” ifadesiyle paylaştı.