Beijing — ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, İran ile iş yapmayı reddeden ülkelere yönelik yeni yaptırımlar tehdidini ortaya koyarken, bu durumun başarısını ya da başarısızlığını belirleyebilecek tek ülkeyi, yani Çin’i isimlendirmedi. Dünyanın ikinci büyük ekonomisi olan Çin, uzun zamandır İran için kritik bir ekonomik destek kaynağı haline gelmiş durumda. İran’ın 2022 yılında 10 milyarlarca dolara mal olan petrol ihracatının büyük bir kısmını satın alması bunun en önemli göstergesi. Ancak, Washington’un İran yönetimini dizginleme çabalarında Pekin’i bu sürece dahil etmek oldukça zor bir görev.
ÇİN’DEN YAPTIRIMLARA TEPKİ
Pekin, ABD’nin “tek taraflı” yaptırımlarına kesin bir şekilde karşı çıkıyor ve İran ile Rusya gibi ortaklarla düzenli ticaret yapma hakkını savunuyor. Ayrıca, Washington’un, iki ülkenin ilişkilerini zedeleyecek daha geniş bir ekonomik çatışmayı tetiklemekten çekineceğini düşünüyor. Bessent’in basın toplantısının ardından, Çin Dışişleri Bakanlığı, ABD yaptırım tehditlerine karşı “gerekli tüm önlemleri” alacaklarını duyurdu. Bakanlık sözcüsü Lin Jian, “Ekonomik savaş ve maksimum baskı sorunun çözümüne yardımcı olmayacak; yalnızca gerginlikleri ve çatışmaları artıracak” ifadelerini kullandı.
ÇİN’İN PETROL İTHALATI SÜRECEK
Bessent’in tehdidi, Çin lideri Xi Jinping’in önümüzdeki ay ABD’yi ziyaret etmesi beklenirken geldi. Bu ziyaret, iki tarafın bu sonbaharda sona erecek olan kritik ticaret ateşkesini uzatmasını sağlayabilir. ABD Başkanı Donald Trump, Mayıs ayında Xi ile yaptığı görüşmede İran konusunda herhangi bir “iyilik” talep etmediğini belirtmişti. Bu durum, Pekin’de Amerikan tarafının çatışmayı sona erdirmek konusundaki çaresizliğini hissettirebilir.
PETROL SATIN ALIMLARINDA SINIRLAR VAR
Analistler, Washington’un talepleri için Çin’in sınırlı bir alanı olduğunu öne sürüyor. Şanghay Uluslararası Çalışmalar Enstitüsü’nden Zhao Long, “Çin, Washington’un hangi Çin şirketlerinin üçüncü ülkelerle yasal ticaret yapabileceğine karar verdiği bir durumu kabul etmesi pek mümkün değil” dedi. Ayrıca, Çin, İran petrolünü ABD doları sisteminden izole bir yöntemle ithal ediyor ve yaptırımlardan kaçınmaya çalışıyor.
ABD’NİN YAPTIRIM UYARILARI
Bessent, bu yıl Washington’un İran ile bağlantılı işlemlerde bulunan iki isimsiz Çin bankasına uyarılar gönderdiğini açıkladı. Pazartesi günü yaptığı basın toplantısında, uyum göstermeyen Çin bankaları ve nakliye firmalarına karşı alınacak önlemler sorulduğunda, “Kimsenin yaptırımlardan muaf olmayacağını” belirtti. Ancak Pekin, ABD’nin daha önce benzer tehditlerde bulunup geri adım attığını biliyor ve Washington’un Çin’in ekonomik gücünü iyi bildiğini anlıyor.
ÇİN’İN TUTUMU VE GELECEK ADIMLARI
Çin, yaptırımların etkisini azaltmak için dikkatli hamleler yapmayı planlıyor. Özellikle, İran petrol alımlarını gizlice azaltmayı veya Tahran’a yönelik siyasi mesajlarını artırmayı düşünebilir. Çin, ABD’nin baskıları karşısında kendi ekonomik çıkarlarını koruma niyetinde. Aynı zamanda, bölgesel barışın sağlanması için herhangi bir işbirliğinin “Trump’a iyilik yapmak” olarak algılanmaması gerektiğini vurguluyor.