Son haftalarda petrol fiyatlarındaki sert düşüş, Trump yönetimine İran’la süren müzakerelerde beklenmedik bir koz kazandırdı. Bahar aylarında donanması ve hava kuvvetleri neredeyse yok edilmesine rağmen İran, ekonomik açıdan ciddi bir güce sahipti. Ülke, derme çatma insansız hava araçları ve patlayıcı yüklü sürat tekneleriyle tankerleri tehdit ederek Hürmüz Boğazı’nı fiilen petrol trafiğine kapattı. Bu sürekli tehdit, Mart, Nisan ve Mayıs ayları boyunca petrol fiyatlarını yüksek tuttu, benzin fiyatlarını fırlattı ve küresel petrol stoklarını tehlikeli derecede düşük seviyelere indirdi. Ancak şimdi Hürmüz Boğazı yavaş yavaş yeniden açılıyor. Petrol tüccarları, tarihi arz krizinin yerini hızla büyük bir bolluğa bırakacağını öngörüyor. Bu nedenle Brent petrol varil başına 70 dolar civarında seyrediyor ve Pazartesi günü bir tankere düzenlenen saldırıya rağmen savaş öncesindeki seviyesinin bile altında işlem görüyor.
KRİTİK HAM PETROL STOKLARI SORUN OLMAYA DEVAM EDİYOR
Düşük ham petrol stok seviyeleri hala bir endişe kaynağı ve petrol piyasası, Trump yönetiminin tam olarak istediği noktada değil. Ancak petrol fiyatlarındaki şaşırtıcı düşüş, Amerikalı müzakerecilerin İran lehine hızlı ve potansiyel olarak dengesiz bir anlaşma imzalama baskısını hafifletti. Bu da Trump yönetimine ihtiyaç duyduğu ek süreyi kazandırdı. Trump yönetimi aslında zor bir el oynuyordu: JPMorgan’a göre savaş sırasında dünya 1,4 milyar varil petrol arzı kaybetti ve acil durum ile ticari ham petrol stokları son birkaç on yılın en düşük seviyesine geriledi. Düşük arz, benzin fiyatlarını dört yılın zirvesine, tüketici güvenini ise rekor seviyelere çekti.
KÜRESEL PETROL PİYASASINDA ARZ FAZLASI KAPIDA
Dünyanın kısa süre içinde yeniden petrole boğulacağı düşüncesi akıllara durgunluk verse de petrol endüstrisi analistlerinin beklediği tam olarak bu. Hürmüz Boğazı yeniden açıldıkça Basra Körfezi’nden on milyonlarca varil petrol akmaya başlıyor. Tek sorun, bu petrolü gerçekten isteyen olup olmadığı. Savaş sırasında fiyatların yükselmesi ve yakıtın kıt olmasıyla talep çakıldı. Dünya, aylar boyunca kısıtlı yakıtla çalışmayı öğrendi. JPMorgan Küresel Emtia Stratejisi Başkanı Natasha Kaneva, “Petrol arzındaki ani artış, en azından şimdilik buna ihtiyacı olmayan bir piyasa ile çarpışmak üzere” dedi. Talep, özellikle bahar aylarında elektrifikasyon atağına geçen Çin ve Avrupa’da olmak üzere savaş öncesi seviyelere hiç dönmeyebilir.
FİYATLAR 60 DOLARA, HATTA 40 DOLARA KADAR DÜŞEBİLİR
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), talebin gelecek yıl oldukça mütevazı bir şekilde (günde sadece 2 milyon varil) toparlanacağını, arzın ise günde 8 milyon varil artacağını tahmin ediyor. Bu da dünyayı ciddi bir petrol fazlasıyla karşı karşıya bırakacak. JPMorgan’a göre bu nedenle gelecek yıl 60 dolar seviyesindeki petrol fiyatları gündemde. Capital Economics’ten Kieran Tompkins, 2028 yılına kadar petrolün varil başına 50 dolara kadar düşebileceğini söylüyor. Hayatta kalma mücadelesi veren OPEC de üretimi artırıyor ve Irak gibi kritik üyeler isterse muslukları sonuna kadar açabilir. Macquarie Group’tan Vikas Dwivedi’ye göre OPEC’in üretim kotalarını yükseltmesi petrol fiyatlarını 40 dolar aralığına itebilir.
AMERİKA'NIN STRATEJİK PETROL REZERVİ REKOR DÜŞÜKTE
Böyle bir fiyat düşüşü ve arz fazlası, Amerika Birleşik Devletleri’ni savaş öncesindeki noktaya, yani düşük fiyatlar ve büyük bir arz fazlasıyla baş başa bırakabilir. Bu da Amerikalı müzakerecilere İran ile çatışmayı sonlandırmak için çalışırken çok daha rahat bir pozisyon sağlar. Ancak şimdi ile savaş öncesi dönem arasında önemli bir fark var: Dünya, boğazın kapanmasıyla başa çıkmak için rekor düzeydeki acil durum ve ticari stoklarını günde yaklaşık 4 milyon varil tüketerek boşalttı. Şimdi bu ham petrol stokları tehlikeli derecede düşük seviyelerde. ABD Enerji Bilgi İdaresi’ne (EIA) göre, ABD Stratejik Petrol Rezervi (SPR) 326 milyon varilin altına geriledi. Bu, savaştan hemen önceki 415 milyon varile göre yüzde 22’lik bir düşüş ve Reagan yönetiminin SPR’yi doldurmaya başladığı 1983’ten bu yana en düşük seviye. Bu kadar düşük acil durum petrol seviyeleri, şiddetli hava olayları veya İran’la yeni gerginlikler gibi bir acil durumda ABD’yi zor durumda bırakabilir.
KÜÇÜK BİR FİZİK SORUNU BÜYÜK BİR RİSKE DÖNÜŞEBİLİR
Düşük ticari stok seviyeleri belki daha da endişe verici. Oklahoma’daki Cushing’de stoklar 20 milyon varilin altına düştü ve geçen hafta da bu kritik eşiğin altında kaldı. Bu depolama tesisleri 20 milyon varilin altına düştüğünde bir fizik sorunu ortaya çıkıyor: Tankların dibindeki çamura ulaşılıyor ve petrolün boru hatlarından geçmesi zorlaşıyor. Trump, İran’la bir mutabakat zaptı (MOU) imzalamadan günler önce bu soruna değinmişti. Amerika’nın düşük stoklarının, Büyük Buhran dönemi Başkanı Herbert Hoover’a benzetilmesine yol açacak bir “ekonomik felaket” yaratabileceğini kabul etmişti. Küresel petrol fazlası, özellikle dünyanın geri kalanı ABD’ye son çare olarak başvurmayı bırakırsa, ticari stokların toparlanmasına yardımcı olmalı. Ancak bu rezervler kritik derecede düşük durumda ve yönetim, 60 günlük Mutabakat Zaptı’nın süresi dolarken seviyeleri yakından takip edecek. Başkan Yardımcısı JD Vance geçen hafta yaptığı bir açıklamada, “Başkanın bize söylediği şey, bu MOU’yu dünyanın petrol ekonomisini yeniden doldurmak, stokları tazelemek ve ardından İran’ın elinin nerede olduğunu görmek için kullanmamız” ifadelerini kullandı. Amerika’nın oynadığı el mükemmel olmayabilir, ancak fiyatlar düştükçe ve üretim arttıkça her geçen gün güçleniyor.