Altı yıl önce Başkan Donald Trump, ABD-Meksika-Kanada Anlaşması’nı (USMCA) “şimdiye kadar imzaladığımız en adil, en dengeli ve en faydalı ticaret anlaşması” olarak nitelendirmişti. Ancak anlaşmanın gözden geçirme süreci başladığında Trump, bu kez anlaşmayı terk etmeye hazır olduğunu söylüyor. Geçtiğimiz ay “Yenilemeyi düşünmüyorum. Kanada’nın bize verebileceği hiçbir şeye ihtiyacımız yok, Meksika’nın da. Ama onların bizde olan her şeye ihtiyacı var. Bize daha iyi davranmalılar” ifadelerini kullanan Trump’ın bu söylemi tam anlamıyla gerçeği yansıtmıyor. Üstelik anlaşmayı tek taraflı feshetmesi de o kadar kolay değil. NAFTA’nın yerini alan USMCA, üç komşu ülke arasında yılda yaklaşık 2 trilyon dolarlık ticareti kolaylaştırıyor. Özellikle otomotiv sektöründeki tedarik zincirleri, anlaşmanın gümrüksüz hükümlerine bağımlı durumda; bir araç montaj hattından çıkmadan önce parçalar ABD, Meksika ve Kanada sınırlarını defalarca geçiyor.
GÖRÜŞMELERDEN SONUÇ ÇIKMADI, SÜREÇ UZADI
Üç ülke, anlaşmayı her altı yılda bir gözden geçirip yenilemeye veya değişiklik yapmaya karar vermekle yükümlü. ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, Çarşamba günü Meksika ve Kanada’dan ticaret liderleriyle sanal bir toplantı yapılmasına rağmen bir anlaşmaya varılamadığını açıkladı. Ancak bu durum USMCA’nın sona ereceği anlamına gelmiyor. Mevcut statüko korunacak ve ülkeler önümüzdeki 10 yıl boyunca her yıl yeniden müzakere masasına oturacak. Üst düzey yetkililer, ticaret açığını azaltmak gibi spesifik konularda ikili bazda görüşmelere devam etme niyetinde olduklarını sinyalini verdi. Ticaret açığı, bir ülkenin başka bir ülkeden ihraç ettiğinden daha fazlasını ithal etmesiyle ortaya çıkıyor. Uzayan müzakereler tüketicileri doğrudan etkilemese de, iş dünyası için belirsizlik yaratacak ve uzun vadeli planları sekteye uğratacak.
ANLAŞMADAN ÇEKİLME İHTİMALİ VE HUKUKİ ENGELLER
Anlaşmadan tamamen çekilmek de teorik olarak mümkün. Ancak bu süreç oldukça karmaşık. En erken altı ay sonra devreye girebilecek bu seçenek için anlaşmanın şartları gereği belirli bir takvim var. Ayrıca Trump’ın kongre onayı olmadan böyle bir adım atıp atamayacağı da tartışmalı. 2020 tarihli bir USMCA raporunda Senato Maliye Komitesi, “Kongre onayı olmadan, kongrenin onayladığı bir ticaret anlaşmasından çekilmek mümkün değildir” ifadesine yer vermişti. Böyle bir hamle neredeyse kesin olarak hukuki itirazlarla karşılaşacak ve süreci daha da uzatacak. Üst düzey yetkililer ise kongreden ne ölçüde onay alınması gerektiğinin “görüşmelerin sonuçlarına bağlı olduğunu” savunuyor. Örneğin bir ülkenin ticaret engellerini düşürmeyi taahhüt etmesi durumunda kongre onayına gerek olmadığını öne sürüyorlar. “Sadece ABD yasalarını değiştiriyorsak kongreden onay almamız gerekir” diyen yetkililer, yasal engeli bu şekilde yorumluyor.
EKONOMİSTLERDEN UYARI: KAOS VE BELİRSİZLİK KAPIDA
Hukuki boyut bir yana, ekonomistler ve ticaret uzmanları büyük ölçüde ABD’nin anlaşmadan çekilmeyeceği görüşünde. Bunun nedeni, risklerin çok yüksek olması. ABD’nin en büyük iki ticaret ortağıyla ilişkilerin gerilmesinin yanı sıra, tedarik zincirlerinin yüksek tarifelere uyum sağlamaya çalışmasıyla birlikte kaos, borsada dalgalanmalar, fiyat artışları ve kıtlık yaşanabileceği uyarısı yapılıyor. Meksika, üç yıl önce Çin’i geçerek ABD’ye en fazla yabancı mal gönderen ülke konumuna yükseldi. Geçen yıl ABD, Meksika’dan 534 milyar dolar değerinde mal satın aldı; bu, ABD’nin ithal ettiği tüm malların değerinin yaklaşık yüzde 16’sına denk geliyor. Kanada ise geçen yıl 382 milyar dolarla ikinci sıraya yerleşti. Oxford Economics Başekonomisti Michael Pearce, Trump yönetiminin şu an için bu nükleer seçeneğe başvurmasının düşük bir ihtimal olduğunu belirtiyor. Benzin fiyatlarındaki artışın Trump’ın popülaritesini baskı altına aldığına ve ara seçimlerin yaklaştığına dikkat çeken Pearce, “Trump yönetiminin, özellikle Orta Batı’daki kritik eyaletlerde ABD yatırımı ve ticaretine çok büyük maliyetler getirecek olan altı aylık çıkış maddesini tetikleme ve USMCA’dan tamamen çekilme ihtimali oldukça düşük” değerlendirmesinde bulundu.