Trump yönetimi, dünya okyanusları hakkında kritik veriler sağlayan 368 milyon dolarlık derin okyanus izleme sistemini sökeceğini duyurdu. Karar, okyanus sıcaklıklarının rekor kırdığı, güçlü bir El Niño’nun yaklaştığı ve okyanus akıntılarındaki kritik bir sistemin çökme tehlikesiyle karşı karşıya olduğu bir dönemde uzmanlar arasında endişe yarattı. Sistemin kaldırılmasının, ABD’nin okyanusları izleme kabiliyetini ciddi şekilde zayıflatacağı belirtiliyor.
OKYANUSLARI 900 ENSTRÜMANLA İZLEYEN SİSTEM
Okyanus Gözlem Girişimi (OOI) 2016’da kuruldu ve Pasifik ile Atlantik okyanuslarının belirli bölgelerinde okyanus derinliklerinin aşırı basıncına ve tuzluluğuna dayanacak şekilde tasarlanmış yaklaşık 900 enstrümandan oluşuyor. Sabit ekipmanlar ve su altı süzgeçleri sürekli olarak gerçek zamanlı veri toplayarak bilim insanlarının okyanus kimyasındaki değişimleri ve küresel hava ile iklimi şekillendiren güçlü akıntılardaki değişiklikleri izlemesine olanak tanıyor. Girişimin 30 yıl boyunca çalışması planlanmıştı ancak 21 Mayıs’ta sistemi finanse eden Ulusal Bilim Vakfı (NSF), ağı “daraltma” kararı aldığını açıkladı. NSF, önümüzdeki 15 ay içinde Alaska, Washington, Oregon ve Kuzey Carolina kıyıları ile Grönland’ın güneydoğusundaki Kuzey Atlantik’te bulunan “suda altyapının” kaldırılacağını duyurdu. NSF medya ilişkilerinden Mike England, kararın “gelişen bilimsel öncelikler ve yeni teknolojiler ile araştırma altyapısı portföyünde akıllı yaşam döngüsü yönetimine öncelik veren daha çevik bir yaklaşımla uyumlu olduğunu” söyledi.
UZMANLARDAN KRİTİK UYARILAR
Bilim insanları, bu okyanus izleme sisteminin sökülmesinin okyanus bilimini kritik bir zamanda zayıflattığı, ABD’nin bilimsel liderliğini azalttığı ve vergi mükelleflerinin parasıyla satın alınmış ve kurulmuş ekipmanların terk edildiği konusunda derin endişelerini dile getirdi. Biden yönetiminde Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi’ne (NOAA) başkanlık eden okyanus bilimci Rick Spinrad, “Buna kuruş akıllı, ton aptal derim. OOI, balıkçılık yönetiminden hava tahminine, kıyı taşkınlarından korunmaya kadar bir dizi ekonomik ve sosyal fayda için değerini kanıtlıyor. OOI’yi ortadan kaldırmanın vergi mükelleflerinin çıkarına olduğunu gösteren yatırım getirisi analizi nerede?” dedi. İngiltere’deki Plymouth Deniz Laboratuvarı’ndan biyolojik okyanus bilimci Helen Findlay, “Uzun süreli okyanus izlemesi, ortaya çıkan riskleri gerçek zamanlı olarak tespit etme yöntemimizdir. Onlar olmadan, görüş mesafesi azalan giderek daha değişken bir okyanusta yol almayı tercih ediyoruz” diye konuştu.
ATLANTİK AKINTILARI VE BALIKÇILIK TEHLİKEDE
Özellikle Atlas Okyanusu’ndaki dev bir akıntı sistemi olan Atlantik Meridyonel Ters Dönüş Sirkülasyonu’nun (AMOC) geleceğini anlamak için izlemenin kaybı büyük endişe yaratıyor. Bilim insanları AMOC’un çöküşe doğru gidebileceğini ve bu yüzyıl içinde felaket sonuçlara yol açabileceğini belirtiyor. Potsdam Üniversitesi’nden fizik ve okyanus profesörü Stefan Rahmstorf, “Okyanusun sürekli izlenmesi, özellikle şimdi kritik önem taşıyor. Okyanus bilimi camiasında büyük okyanus akıntısı değişiklikleri konusunda endişe büyük” dedi. Washington ve Oregon kıyılarındaki Kıyı Dayanıklılık Dizisi, bölgedeki ticari balıkçılık ve denizcilik sektörlerini etkiliyor. Washington Üniversitesi’nden okyanus bilimi profesörü Jan Newton, dizilimin Quinault Kızılderili Ulusu’ndan balıkçıların Dungeness yengeci avlayıp avlayamayacağını veya oksijen seviyelerinin düşük olup olmadığını anlamasına yardımcı olduğunu söyledi. Dizinin 11 enstrümanı ay sonunda okyanustan çıkarılacak ve ardından bölgede yetersiz veri kalacağı belirtiliyor. Newton, “Bana göre bu mantıksız çünkü denizcilik üstünlüğünü ve kabuklu deniz ürünleri rekabet gücünü korumamıza yardımcı olacak şeyleri finanse etmiyoruz” dedi. Bazıları Trump yönetimini fosil yakıt şirketlerini memnun etmek için okyanus izlemeyi bırakmakla suçlarken, Rhode Island Senatörü Sheldon Whitehouse, “Fosil yakıt okyanuslarımızı zetajoule ile ısıtıyor, bu yüzden Trump’ın yozlaşmış fosil yakıt kuklaları monitörleri kapatmak istiyor” ifadelerini kullandı.
SİSTEMİN KALDIRILMASININ SONUÇLARI
NSF’den England, Okyanus Gözlem Girişimi’nin iptal edilmediğini ancak tam olarak neyin korunduğuna dair bilgi vermedi. Uzmanlar, kaybedilenlerin dalga etkilerinin geniş olacağını söylüyor. Ocean Conservancy’den Chris Robbins, bunun “deprem tahmini, balıkçılık sağlığı, fırtına tahmini, kıyı taşkınları ve daha fazlasında ülkemiz için onarılamaz bir kör nokta yaratacağını” belirterek “Bu hiç mantıklı değil” dedi.