EN YÜKSEK GELİRE SAHİP GRUPLARDA ARTIŞ
En yüksek eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert gelirine sahip olan yüzde 20’lik grubun toplam gelirden aldığı pay, bir önceki yıla göre 0,7 puan artarak yüzde 48,7 seviyesine ulaştı. Öte yandan, en düşük gelire sahip olan yüzde 20’lik grubun elde ettiği gelir payı ise 0,1 puan artarak yüzde 6,1 oldu. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2023 yılı Gelir Dağılımı İstatistikleri’ni açıkladı. Gelir Dağılımı İstatistikleri, Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması 2023 yılı sonuçlarına dayanmaktadır ve gelir hesaplamaları hanehalkı gelirleri dikkate alınarak eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert gelirine dönüştürülmektedir.
GİNİ KATSAYISI VE GELİR DAĞILIMI
Gelir dağılımı eşitsizliğinin göstergesi olarak bilinen Gini katsayısı, sıfıra yaklaştıkça gelir dağılımında eşitlik sağlandığını, bire yaklaştıkça ise gelir dağılımında bozulma olduğunu gösteriyor. Gini katsayısının hesaplamasında, hanelerin ve fertlerin elde ettiği yıllık gelirlerden, gelir referans döneminde ödenen vergiler ve sosyal transferler çıkarıldıktan sonra elde edilen hanehalkı kullanılabilir geliri kullanılıyor. Yapılan araştırmalara göre Gini katsayısı, önceki yıla göre 0,005 puan artışla 0,420 olarak tahmin edildi. Tüm sosyal transferler hariç tutulduğunda Gini katsayısı 0,488, emekli ve dul-yetim maaşları dahil diğer sosyal transferler hariç bırakıldığında ise 0,431 olarak hesaplandı.
Toplumun en yüksek gelir elde eden yüzde 20’lik grubunun gelir payı, en düşük gelir grubunun gelir payına oranı olan P80/P20, 7,9 seviyesinde sabit kalırken; gelirden en fazla pay alan yüzde 10’un aldığı gelirin en az pay alan yüzde 10’un geliriyle oranı olarak hesaplanan P90/P10 oranı ise 14,2’den 13,8’e geriledi. Türkiye’de yıllık ortalama hanehalkı kullanılabilir geliri 2023 yılı anket sonuçlarına göre yüzde 84,1 artış göstererek 181 bin 200 TL’ye yükseldi.
ORTALAMA GELİRLERDE ARTIŞLAR
Türkiye’de yıllık ortalama eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert geliri, bir önceki yıla göre yüzde 85,3 artarak 90 bin 116 TL seviyesine yükseldi. Yıllık ortalama eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert gelirinin en yüksek olduğu hanehalkları, 111 bin 969 TL ile tek kişilik haneler oldu. Çekirdek aile bulunmayan haneler 106 bin 700 TL, tek çekirdek aileden oluşan haneler ise 92 bin 043 TL olarak hesaplandı. En düşük ortalama eşdeğer kullanılabilir hanehalkı fert geliri ise 70 bin 115 TL ile en az bir çekirdek aile ve diğer kişilerin olduğu hanelerde görüldü.
TOPLAM GELİR DAĞILIMI
Toplam gelir içinde en büyük payı, yüzde 48,5 ile maaş ve ücret geliri aldı; bu, bir önceki yıla göre 2,3 puan artış gösterdi. İkinci sırayı yüzde 22,1 ile müteşebbis geliri alırken, üçüncü sıradaki sosyal transfer gelirinin payı yüzde 17,6 oldu. Tarımsal gelirin müteşebbis geliri içindeki oranı yüzde 20,5 olurken, emekli ve dul-yetim aylıklarının sosyal transferler içindeki payı da yüzde 88,4 olarak belirlendi.
SEKTÖRLER ARASI GELİR FARKLILIKLARI
Yıllık ortalama esas iş gelirleri ise sırasıyla yükseköğretim mezunlarında 157 bin 851 TL, lise ve dengi okul mezunlarında 114 bin 374 TL, lise altı eğitimlilerde 89 bin 012 TL, bir okul bitirmeyenlerde 63 bin 425 TL ve okur-yazar olmayan bireylerde 45 bin 637 TL olarak hesaplandı. Geçen yıla göre en yüksek artış, lise altı eğitimlilerde yüzde 89,7 iken, okur-yazar olmayan fertlerde ise yüzde 79,6 arttı.
SEKTÖREL GELİR ARTIŞLARI
Esas iş gelirleri sektörel olarak incelendiğinde, en yüksek yıllık ortalama gelir hizmet sektöründe 121 bin 013 TL olarak belirlenirken, en düşük yıllık ortalama gelir tarım sektöründe 92 bin 632 TL olarak görüldü. Yıllık ortalama esas iş geliri en fazla artış gösteren sektör ise tarım sektörü oldu; yüzde 100,9 artış ile dikkat çekti. Bu sektörü, sanayi sektörü yüzde 86,7 ile izledi, hizmet sektörü ise yüzde 83,2, inşaat sektörü ise yüzde 74,3 artış kaydetti.
REGIONLARDAKİ GELİR FARKLILIKLARI
Yıllık ortalama eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert geliri, 2023 yılında 90 bin 116 TL olarak hesaplanırken, en yüksek gelir 124 bin 723 TL ile TR10 (İstanbul) bölgesinde gözlemlendi. Bu bölgeyi sırasıyla 115 bin 758 TL ile TR51 (Ankara) ve 107 bin 583 TL ile TR21 (Tekirdağ, Edirne, Kırklareli) izledi. En düşük yıllık ortalama hanehalkı kullanılabilir fert geliri ise 41 bin 385 TL ile TRB2 (Van, Muş, Bitlis, Hakkari) bölgesinde kaydedildi.
EŞİTSİZLİK GÖSTERGELERİ
P80/P20 oranı Türkiye genelinde 7,9 olarak belirlenirken, en düşük oran TR42 (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova) bölgesinde 4,9 olarak kaydedildi. Bu bölgeyi, 5,0 ile TR81 (Zonguldak, Karabük, Bartın) ve 5,1 ile TRB2 (Van, Muş, Bitlis, Hakkari) bölgeleri izledi. P80/P20 oranının en yüksek olduğu bölgeler ise 8,1 ile TRA2 (Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan) ve 7,8 ile TR51 (Ankara) olarak belirlendi.
GEÇİŞLER VE ÇALIŞMA DURUMU
Eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert gelirine göre sıralı yüzde 10’luk gruplar arasındaki geçişler incelendiğinde, bir önceki yıla göre birinci yüzde 10’luk grupta olan fertlerin yüzde 52,1’i, son yüzde 10’luk grupta olan fertlerin ise yüzde 67,3’ü aynı gelir grubunda kaldı. 2022 yılında işsiz olan fertlerin yüzde 42,4’ü 2023 yılında çalışmaya başladı. Çalışan fertlerin yüzde 90,6’sı ise çalışma hayatına devam etti. İşgücüne katılmayan fertlerin ise yüzde 10,2’si 2023 yılında işgücüne katıldı.