Türkiye’nin güneyindeki Üçağızlı II mağarasında yapılan kazılarda, Neandertaller ve Homo sapienslerin yalnızca aynı bölgeyi paylaşmakla kalmayıp kültürel gelenekleri de paylaşmış olabileceğine işaret eden bulgular elde edildi. 77 bin ila 47 bin yıl öncesine tarihlenen mağarada, iki türün benzer taş aletler yaptığı ve aynı tür deniz kabuklarını topladığı belirlendi. Araştırmanın başyazarı İsmail Baykara, “Buluntularımız, Neandertaller ve Homo sapienslerin yalnızca aynı coğrafyayı değil, aynı zamanda kültürel pratikleri de paylaştığını gösteriyor” dedi.
MAĞARADAKİ KAZILAR 2020’DE BAŞLADI
Arkeologların daha önce varlığını bildiği Üçağızlı II mağarasındaki ilk sistematik kazılar 2020 yılında başlatıldı. Kazılarda dört adet diş ve iki dişi hâlâ yerinde olan bir çene kemiği parçası bulundu. Fosillerin içinde bulunduğu tortul katmanların tarihlendirilmesi, mağaranın 77 bin ila 59 bin yıl önce Neandertaller, 59 bin ila 47 bin yıl önce ise Homo sapiensler tarafından kullanıldığını ortaya koydu.
İKİ TÜR ORTAK ALETLER KULLANMIŞ
Her iki türün de Mousterian olarak adlandırılan aynı tarzda çakmaktaşı aletler yaptığı belirlendi. Ayrıca yaban keçisi, geyik ve yaban domuzu gibi aynı hayvan türlerini avladıkları tespit edildi. Araştırmacıların en dikkat çekici bulgusu ise Columbella rustica türü bir deniz kabuğunun hem Neandertal hem de Homo sapiens katmanlarında bulunması oldu. Besin değeri taşımayacak kadar küçük olan bu kabukların bazılarında delikler bulunması, süs eşyası olarak kullanılmış olabileceklerini düşündürüyor.
DENİZ KABUKLARI ORTAK KÜLTÜREL UYGULAMAYI İŞARET EDİYOR
Araştırmacılar, Neandertallerin bu kabukları Akdeniz kıyısından bilinçli olarak topladığını ve taşıdığını belirtiyor. Kyoto Üniversitesi’nden Naoki Morimoto, “Neandertaller, başka birçok kabuk türü mevcut olmasına rağmen bu özel kabuğu toplamış. Aynı bölgedeki modern insanlar da Columbella rustica’yı toplamış” dedi.
BİLİM İNSANLARINDAN ÇARPICI YORUMLAR
Üçağızlı II mağarası, insanlık tarihinin kritik bir dönemine ışık tutan sayılı alanlardan biri olarak değerlendiriliyor. Yaklaşık 60 bin yıl önce Afrika’dan gerçekleşen büyük göç dalgası sırasında modern insanların Neandertallerle günümüz Türkiye’si topraklarında karşılaştığı ve melezleştiği düşünülüyor. Ancak bu hipotez daha çok DNA verilerinden modellenen nüfus modellerine dayanıyor. Bu kritik döneme ait doğrudan arkeolojik kanıtlar ise oldukça sınırlı.
FRANSA’DAKİ GROTTE MANDRİN İLE KARŞILAŞTIRMA
Araştırmacılar, Üçağızlı II’deki bulguları, Neandertaller ve Homo sapienslerin bir arada yaşadığı bir diğer önemli alan olan Fransa’daki Grotte Mandrin mağarasıyla karşılaştırıyor. Grotte Mandrin’deki Homo sapienslerin çok daha ince işlenmiş taş aletler ve hatta ok-yay teknolojisi kullandığı görülürken, Üçağızlı II’de her iki türün aynı Mousterian tarzını kullanması dikkat çekiyor. Araştırmacı Ludovic Slimak, “Bu iki alan farklı hikâyeler anlatıyor. Birlikte ele alındığında çok daha karmaşık bir tablo ortaya çıkıyor” ifadelerini kullandı.
DAHA FAZLA KANIT GEREKİYOR
İsmail Baykara, Üçağızlı II mağarasının bir istisna olup olmadığını anlamak için daha fazla arkeolojik kanıt gerektiğini belirtti. Baykara, bu durumun kültürün yalnızca biyoloji tarafından değil, yerel gelenekler tarafından da şekillendiğini gösterdiğini ifade etti. “Bu eşsiz durum, farklı türlerin aynı bölgede binlerce yıl boyunca ortak davranışları sürdürebileceğini ortaya koyuyor” dedi.