ASKERİ HARCAMALARDAN YÜKSEK ARTIŞ
2025’te askeri yatırımlarını artıran ülkelerin para birimlerinde belirgin bir yükseliş gözlemleniyor. Askeri harcamalardaki artış dikkat çekerken, Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI), 2024 yılına dair küresel askeri harcamalar raporunu yayımladı. SIPRI, 1966’dan bu yana çatışma, silahlanma, silah kontrolü ve silahsızlanma gibi konularda araştırma, rapor ve analiz hazırlamaktadır. Rapora göre, küresel askeri harcamalar, jeopolitik gerilimlerin artması nedeniyle 2024’te bir önceki yıla göre reel olarak yüzde 9,4 artarak 2 trilyon 718 milyar dolara ulaşarak tüm zamanların en yüksek seviyesine çıktı.
KÜRESEL HARCAMALARDAN ETKİLENEN ÜLKELER
SIPRI Askeri Harcamalar ve Silah Üretim Programı Kıdemli Araştırmacısı Xiao Liang, geçen yıl 100’den fazla ülkenin askeri harcamalarını artırdığını belirtiyor. Raporda, Avrupa ve Orta Doğu’da askeri harcamalarda gözlemlenen keskin artışın önemli rol oynadığı vurgulanıyor. Küresel askeri harcamaların son 10 yıldır kesintisiz olarak artış gösterdiği ve geçen yıl Soğuk Savaş’ın sona ermesinden bu yana en keskin artışın kaydedildiği belirtiliyor. Küresel olarak kişi başına askeri harcamanın 334 dolara çıkarak 1990’dan bu yana en yüksek seviyeye ulaştığı ifade ediliyor.
TÜRKİYE’NİN HARCAMALARI
Türkiye’nin 2015-2024 dönemindeki askeri harcamalarının yüzde 110 artış kaydettiği, ülkenin geçen yılki askeri harcamalarının bir önceki yıla göre yüzde 12 artışla 25 milyar dolara ulaştığı raporda belirtiliyor. Dünya genelinde askeri harcamaların arttığı, özellikle Avrupa ve Orta Doğu’daki büyük artışlardan bahsediliyor. Geçen yıl Malta hariç tüm Avrupa ülkelerinin askeri harcamalarını artırdığı ifade edilmiş. Ukrayna’daki savaş ve ABD’nin NATO ittifakına olan bağlılığına yönelik şüpheler, Avrupa’daki askeri harcamaların yüzde 17 artmasına sebep olmuş.
2024’te askeri harcama yapan en fazla ülke sıralamasında ABD, Çin, Rusya, Almanya ve Hindistan bulunuyor. Bu ülkelerin harcamaları, dünya askeri harcamalarının yüzde 60’ını oluşturuyor. ABD’nin harcamaları, 2024’te bir önceki yıla göre yüzde 5,7 artarak 997 milyar dolara yükseliyor. Raporda, ABD’nin 2015-2024 döneminde askeri harcamalarının yüzde 19 artış gösterdiği vurgulanıyor. Ayrıca, ABD’nin geçen yılki askeri harcamalarının toplam küresel askeri harcamaların yüzde 37’sini, NATO askeri harcamalarının da yüzde 66’sını oluşturduğu ifade ediliyor.
RUSYA-UKRAYNA SAVAŞI NEDENİYLE ARTAN HARCAMALAR
SIPRI’nın raporunda “2024’te üç yılını dolduran Rusya-Ukrayna savaşı, askeri harcamaları artırmaya devam ederek Avrupa’daki askeri harcamaları Soğuk Savaş’ın sonunda kaydedilen seviyenin ötesine taşıdı.” ifadesi yer alıyor. Çin’in harcamalarının 2015-2024 döneminde yüzde 59 arttığı, geçen yıl da yüzde 7 artarak 314 milyar dolara çıktığı tahmin ediliyor. Hindistan’ın harcamalarının geçen yıl yüzde 1,6 artarak 86,1 milyar dolara yükseldiği, 2015-2024 döneminde ise yüzde 42 artış yaşadı.
ALMANYA VE RUSYA’YA ÖZEL DURUMLAR
Raporda, Almanya’nın 88,5 milyar dolarlık askeri harcamasıyla küresel ölçekte en çok harcama yapan ülkelerden biri olduğu belirtiliyor. Almanya, Hindistan’ı geride bırakarak dünya sıralamasında ilk defa 4. sırada yer aldı. Ülkenin askeri harcamaları, geçen yıl yüzde 28 artış gösterdi. Rusya’nın askeri harcamaları ise 2024’te bir önceki yıla göre yüzde 38 artışla 149 milyar dolara ulaştı ve bu, ülkenin GSYH’sinin yüzde 7,1’ine denk geliyor. Ukrayna’nın askeri harcamaları ise geçen yıl yüzde 2,9 artarak 64,7 milyar dolara ulaştı.
İSRAİL’İN VE İRAN’IN DURUMU
Gazze’deki saldırılarını sürdüren İsrail’in askeri harcamaları geçen yıl yüzde 65 artarak 46,5 milyar dolara yükseldi. SIPRI, bunun “1967’deki Altı Gün Savaşı’ndan bu yana en yüksek yıllık artışı” temsil ettiğini belirtiyor. Öte yandan, İran’ın askeri harcamaları yüzde 10 azalışla 7,9 milyar dolara indi ve yapılan değerlendirmelerde “Yaptırımların İran üzerindeki etkisi, harcamalarını artırma kapasitesini ciddi şekilde sınırladı.” yorumu yapıldı.
İNGİLTERE, FRANSA VE SUUDİ ARABİSTAN
İngiltere’nin askeri harcamaları geçen yıl yüzde 2,8 artarak 81,8 milyar dolara ulaştı. Fransa’nın askeri harcamaları ise yüzde 6,1 artışla 64,7 milyar dolara çıktı. Suudi Arabistan, 80,3 milyar dolarla Orta Doğu’nun en büyük, dünyanın ise yedinci en büyük askeri harcama yapan ülkesi konumunda oldu.
GÜVENLİĞE YÖNELİK ARTAN ÖNCELİKLER
Araştırmacı Xiao Liang, geçen yıl 100’den fazla ülkenin askeri harcamalarını artırdığına dikkat çekerek, “Hükümetler, genellikle diğer bütçe alanları pahasına askeri güvenliğe giderek daha fazla öncelik verdikçe, ekonomik ve sosyal ödünleşmelerin önümüzdeki yıllarda toplumlar üzerinde önemli etkileri olabilir.” değerlendirmesini yapıyor.