İkinci Dünya Savaşı’nın ardından Batı Avrupa, Sovyet tehdidine karşı ekonomik, askeri ve siyasi üç temel yapı üzerinde örgütlendi. ABD ve İngiltere öncülüğünde kurulan bu yapının ekonomik ayağı Avrupa İktisadi İşbirliği Teşkilatı oldu. Askeri ayağını NATO, siyasi ayağını ise Avrupa Konseyi oluşturdu. Türkiye, bu yapılardan ikisinin kurucu üyeleri arasında yer aldı.
SAVUNMA KONSEYİN GÜNDEMİNE TAŞINDI
Avrupa Konseyi kurulurken savunma konularının bu platformda ele alınmaması kararlaştırılmıştı. Ancak uluslararası koşullar Konseyi bu konuyu görüşmeye zorladı. İkinci Dünya Savaşı sonrası belirsizlik ve Kore krizi savunmayı ana gündem haline getirdi.
CHURCHİLL AVRUPA ORDUSU ÇAĞRISI YAPTI
Avrupa’nın ortak savunması fikri en çok AKPM’de dile getirildi. İngiliz parlamenterler bu fikrin öncülüğünü yaptı. Winston Churchill, Ağustos 1950’de AKPM genel kurulunda Avrupa ordusu kurulması çağrısında bulundu. Sovyet rejiminin temellerini sarsacağını savundu. Churchill, Batı Almanya’yı da sisteme dahil eden bir karar önergesi sundu.
FRANSA ALMANYA’NIN SİLAHLANMASINA KARŞI ÇIKTI
ABD, Kore Savaşı sonrası Batı Almanya’nın silahlandırılmasını istiyordu. Fransa ise bu fikre karşı çıktı. Dışişleri Bakanı Schuman, Almanya’nın yeniden silahlanmasının uluslararası yükümlülüklere aykırı olduğunu söyledi. Fransa, Almanya’nın bir Avrupa ordusu içinde kontrol edilmesini önerdi.
TÜRKİYE ATLANTİK PAKTI’NA DAHİL OLMAK İSTEDİ
Türkiye, Atlantik savunma sistemine girmeyi arzuluyordu. AKPM Türk heyeti üyesi Kapani, Ankara’nın tutumunu net bir dille ifade etti. Avrupa savunmasının bir bütün olduğunu vurguladı. Komünist tehdidin sadece Berlin’de değil Anadolu’da da olduğunu hatırlattı.
TÜRK PARLAMENTERLER BATI’YA BAĞLILIK MESAJI VERDİ
Kapani, Türkiye’nin güvenliğinin Avrupa’ya bağlı olduğunu anlattı. Kore’ye asker göndererek Batı’ya bağlılığını kanıtladığını söyledi. Batı’yı bu bağlılığa karşılık vermeye çağırdı. Maksudi Arsal ise komünizmi sert bir dille eleştirdi. Bu tehdide karşı acil önlem alınması gerektiğini belirtti.
FRANSA TÜRKİYE VE YUNANİSTAN’I DIŞLADI
Avrupa ordusu için düzenlenen konferansa Fransa ev sahipliği yaptı. Ancak Türkiye ve Yunanistan konferansa davet edilmedi. Ankara ve Atina bu tavrı hoş karşılamadı. AKPM’de Türk heyeti bu duruma sert tepki gösterdi. Kasım Gülek, davet edilmeme nedenini sorguladı. Türkiye’nin güçlü ordusuna dikkat çekti.
HÜSEYİN CAHİT YALÇIN’DAN SERT ELEŞTİRİ
Hüseyin Cahit Yalçın, Fransa ve İngiltere’ye tarihi bir gönderme yaptı. Birinci Dünya Savaşı’nda Türkiye’nin dışlandığını hatırlattı. Aynı hatanın tekrarlanmaması gerektiğini söyledi. Türkiye’nin Avrupa savunmasından uzak tutulmasını anlayamadığını ifade etti.
İNGİLİZ PARLAMENTERLERDEN TÜRKİYE’YE DESTEK
Türk parlamenterlerin çıkışları AKPM’de yankı uyandırdı. İngiliz üye Macmillan, Türkiye’nin yalnız bırakılmaması gerektiğini söyledi. Duncan Sandys ise bir karar önergesi sundu. Türkiye ve Yunanistan’ın Batı savunma sistemine dahil edilmesini istedi.
TÜRKİYE VE YUNANİSTAN NATO’YA KATILDI
Türkiye ve Yunanistan, Avrupa Konseyi cephesinde NATO üyeliği için mücadele etti. Avrupalı parlamenterler de bu iki ülkeye destek vermeye başladı. Hollandalı Fens, yapılan ayrımcılığı eleştirdi. Tüm baskılara rağmen iki ülke Şubat 1952’de NATO’ya kabul edildi.
AVRUPA SAVUNMA TOPLULUĞU PROJESİ ÇÖKTÜ
Avrupa ordusu amacıyla hazırlanan antlaşma Türkiye ve Yunanistan olmadan imzalandı. Ancak Fransa’da beklenmedik bir tartışma başladı. Stalin’in ölümü ve Kore Savaşı’nın sona ermesi projenin temelini sarstı. De Gaulle, ABD tehdidine rağmen karşıt safa geçti. Fransız Meclisi Ağustos 1954’te antlaşmayı reddetti. Bu karar Avrupa ordusu fikrinin sonu oldu. Batı Almanya ulusal ordusunu kurma ve NATO üyesi olma izni aldı.