Gazze, Lübnan ve İran’da ateşkes ilan edilmesine rağmen çatışmalar durmuyor; İsrail Gazze’de toprak kazanırken Lübnan’da 26 yılın en derin harekâtını yaptı. Son haftalarda Gazze’de iki üst düzey Hamas militanı öldürülürken, Lübnan’da Hizbullah’ın kuzey İsrail’e roket saldırıları sürüyor. ABD ile İran arasında da Hürmüz Boğazı’nda çatışmalar yaşanırken, taraflar kalıcı bir ateşkes için müzakerelere devam ediyor ancak ateşkes terimi hızla anlamını yitiriyor.
GAZZE’DE ATEŞKESE RAĞMEN ÇATIŞMALAR DEVAM EDİYOR
Trump’ın ekim ayında varılan Gazze ateşkesini büyük bir dış politika başarısı olarak selamlamasına karşın, anlaşma iki yıllık tam ölçekli düşmanlıkları sona erdirip Hamas’ın 7 Ekim 2023 saldırısında alınan rehinelerin tamamının serbest bırakılmasını sağlasa da daha fazla ilerleme kaydedilemedi. Hamas henüz silah bırakmadı, İsrail birlikleri ise geri çekilmek yerine ilerledi. Uluslararası bir istikrar gücü oluşturulamadı, yeni bir Filistin yönetimi hâlâ belirsizliğini koruyor, büyük ölçüde dümdüz olmuş bölgenin yeniden inşasına başlanamadı. Yüz binlerce Filistinli, kanalizasyon kokusu ve fare istilası altındaki sefil çadır kamplarında yaşamaya devam ediyor ve İsrail saldırılarından korkuyor. ABD ve İsrail, sürecin tıkanmasından Hamas’ın silah bırakmayı reddetmesini sorumlu tutarken, Hamas yerel sağlık yetkililerine göre ateşkesin yürürlüğe girmesinden bu yana kadın ve çocukların da aralarında bulunduğu en az 932 Filistinlinin ölümüne yol açan düzenli saldırılarla İsrail’in ateşkesi defalarca ihlal ettiğini öne sürüyor. İsrail, hem Gazze’de hem de Lübnan’da, algıladığı tehditlere veya şüpheli militanların bazen belirsiz cephe hatlarını geçme girişimlerine yanıt olarak saldırı düzenleme hakkını saklı tuttuğunu belirtirken, bu hatlar askerlerin daha fazla toprak ele geçirmesiyle değişiyor. İsrail şu anda Gazze’nin yaklaşık yüzde 60’ını kontrol ediyor ve Başbakan Binyamin Netanyahu daha fazlasını almayı planladıklarını söyledi.
LÜBNAN’IN GÜNEYİNDE ŞİDDETLENEN ÇATIŞMALAR
Nisan ayında varılan Lübnan ateşkesi, İsrail ile İran destekli Hizbullah arasındaki çatışmalarda, özellikle güney Lübnan’da çok az etkili oldu. İsrail Lübnan topraklarındaki işgalini genişletirken taraflar karşılıklı ateşe devam ediyor. Hafta sonu İsrail birlikleri, Beaufort Kalesi’ne bayrak dikerek 1982-2000 işgalinin sona ermesinden bu yana güney Lübnan’a en derin girişlerini gerçekleştirdi. Hizbullah buna kuzey İsrail’e daha derin roket saldırılarıyla karşılık verdi. İsrail daha önceki 2024 ateşkesinin ardından da saldırılarına devam etmişti. Hizbullah, ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a saldırmasıyla daha geniş bir savaş başlayana kadar ateşini tutmuştu. Hizbullah, nisan ateşkesine resmen taraf olmamakla birlikte, İsrail saldırılarını durdurup Lübnan’dan çekilirse ateşkese uyacağını söyledi. İsrail ise kuzey yerleşimlerine yönelik roket ve drone tehdidi, kendi eylemleriyle veya Lübnan hükümetinin Hizbullah’ı silahsızlandırmasıyla ortadan kaldırılana kadar savaşmaya devam edeceğini belirtiyor. Çatışmalar tırmanırken bu olasılık, devam eden İsrail-Lübnan müzakerelerine rağmen giderek daha da düşük görünüyor. İran ise ABD ile varılacak herhangi bir ateşkesin parçası olarak Lübnan’da da ateşkes talep ediyor.
ABD İLE İRAN ARASINDA HÜRMÜZ BOĞAZI GERGİNLİĞİ VE ATEŞKES UMUTLARI
Nisan başında ABD, İran ve İsrail arasında varılan daha geniş bir ateşkes, bölgesel savaşı sona erdirmeyi ve petrol fiyatlarının fırlamasına yol açarak bölgenin çok ötesinde ekonomik sıkıntıya neden olan kritik su yolu Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmayı hedefliyordu. İran başlangıçta ateşkesin ardından boğazı yeniden açtığını duyurdu ancak ABD’nin deniz ablukası uygulaması üzerine tekrar kapattı. Trump, İran’dan boğazı yeniden açmasını ve tartışmalı nükleer programında büyük tavizler vermesini isterken, İran savaşın kalıcı olarak sona ermesini, ablukanın kaldırılmasını ve yaptırımların hafifletilmesini talep ediyor. İki taraf geçen hafta anlaşmaya yaklaşmış gibi görünse de bir sonuca varamadı. Trump, İran yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokundan vazgeçmezse savaşı yeniden başlatmakla defalarca tehdit ederken, İranlı yetkililer daha dayanıklı bir ateşkese varılana kadar nükleer konuları görüşmeyeceklerini söylüyor. Boğazda taraflar defalarca karşılıklı ateş açtı; ABD, ticari gemi taşımacılığına veya kendi güçlerine yönelik tehdit olarak gördüğü hedefleri vururken, İran da Amerikan güçlerini barındıran Körfez ülkelerine füze ve drone saldırılarıyla karşılık verdi. Pazartesi günü ABD, Tahran’ın hafta sonu bir Amerikan dronunu düşürmesinin ardından İran’daki radar ve drone tesislerini bombaladığını, İran’ın ise Kuveyt’teki Amerikan askerlerine füze fırlattığını ancak ABD’nin bu füzeleri düşürdüğünü açıkladı. X üzerinden yapılan açıklamada ABD Merkez Komutanlığı, “Devam eden ateşkesi desteklerken, güçlerimizi İran saldırganlığından korumaya devam edecek” ifadelerini kullandı.