İnce bir beyaz tülün ardında dört aile ferdi, kahverengi deri koltuklarda yan yana oturuyor. Ortadaki kadın kucağında bir bebek taşırken hepsi izleyiciye odaklanmış bir bakışla, hem gizlenmiş hem de görünür halleriyle güçlü bir metafora dönüşüyor. Artık 60’lı yaşlarında olan bu kişiler, II. Dünya Savaşı yıllarında Japonya’nın Vietnam’ı işgal ettiği dönemde bir Japon askeri ile Vietnamlı bir kadından dünyaya gelen çocuklar. Bu yasak birlikteliklerin ürünü olan diğerleri gibi onlar da toplumsal zorluklarla ve babalarının hayat boyu süren yokluğuyla mücadele etti.
BEYAZ TÜLÜN SEMBOLİZMİ VE FOTOĞRAF SERİSİ
Fotoğraf sanatçısı Phan Quang, 2014 yılında kardeşlerin bu portresini çektiğinde aile dört kuşağa yayılmıştı. Kadının kucağındaki çocuk büyük torunuydu. Bu portre, sanatçının on yıl önce tamamladığı ve bu ailelerin hikayelerini anlatmak için yola çıktığı “Re/cover” adlı çok yıllı serinin bir parçası. Serideki her portrede, kişiler hem evliliğin hem de sessizliğin simgesi olan beyaz bir tülle örtülüyor. Çalışmanın bir kısmı bu yaz ve sonbaharda Fransa’daki Rencontres d’Arles fotoğraf festivalinde sergileniyor.
JAPON ASKERLERİNİN VİETNAMLI KADINLARLA EVLİLİKLERİ VE TOPLUMSAL DAMGALAMA
Japonya’nın işgali ve ordusunun “rahatlatma kadınları” aracılığıyla gerçekleştirdiği cinsel kölelik travması nedeniyle Japon askerleri ile Vietnamlı kadınlar arasındaki her türlü birliktelik aşırı önyargıya maruz kaldı. Phan, “Re/cover” serisinde karşılıklı rıza ve sevgiyle kurulmuş ancak hikayeleri hiç anlatılmamış ailelerin peşine düştü. Sanatçı, “Japon askerler, o dönemde ‘aşağı’ bir ülke olarak görülen Vietnam’dan gelen yerel kadınlarla evlendiklerinde akranları tarafından küçümseniyordu” dedi. “Öte yandan, Vietnamlı eşler ve çocuklar, eski bir işgal gücünün kanını taşıdıkları için damgalanıyordu.”
AİLELERİN HUKUKİ VE SOSYAL MÜCADELESİ
Bu çocukların ikili kimliği, hukuki ve sosyal zorluklara yol açtı. Ne Vietnam toplumuna tam anlamıyla entegre olabildiler ne de babalarının vatanını ziyaret edebildiler. Phan, “Hayatları tarih tarafından tamamen silinmiş gibiydi ve kendileri de geçmişin melankolik döngüsüne sıkışıp kalmış, çıkış yolu bulamayan insanlar haline gelmişti” diye ekledi. Phan, projesini hazırlarken halen hayatta olan birkaç Vietnamlı eşten biri olan Phan Thanh Quang Xuân’ın, sevgisinden şaşırtıcı bir sıcaklık ve bağlılıkla bahsettiğini aktardı. Fotoğrafçının anlattığına göre, Shimizu gönüllü olarak Vietnam’da kalmış ve Fransız sömürge yönetimine karşı Việt Minh direnişine katılmıştı. Çift Hanoi’de evlendi ve ayrılmadan önce dokuz yıl birlikte yaşadı. “Sevgileri gerçekti ve kadın kocasıyla gurur duymaya devam etti, eşyalarını onlarca yıl özenle sakladı.” Japon hükümeti tarafından tanınmayan ve Shimizu’nun ailesinin Vietnam’dan göç etmesine imkan tanınmadığı için bir daha bir araya gelemediler. Phan, Shimizu’nun 1955’te Japonya’ya döndüğünde zorluk çektiğini ve ailesine maddi destek sağlayamadığını belirtti. Vietnam’ın tarihi reformlar yaparak seyahate açıldığı 1986 yılında, yeni Japon eşiyle birlikte yetişkin çocuklarını görmek için geri döndü. Phan, Xuân’ın “her ikisini de olağanüstü bir cömertlikle karşıladığını” sözlerine ekledi.
FOTOĞRAFLARIN ARKASINDAKİ ZORLU SÜREÇ
Phan için “Re/cover” serisindeki aileleri bulmak büyük zorluklarla doluydu. Habercilik tecrübesi olan sanatçı, onları bulup güvenlerini kazanmak için yıllar harcadı. Japon konsolosluklarına, tarihi kurumlara ve diğer organizasyonlara 200’den fazla mektup yazmasına rağmen, konunun hassasiyeti nedeniyle çok az yanıt aldı. Seriyi geliştirirken, 2013 yılında geleneksel bir Japon kimono atölyesini ziyaret ettikten sonra aklına bir görsel araç olarak tül geldi. Phan, tülün kullanımında Japonya ve Vietnam arasında bağlantılar gördü. Kyoto’daki bir fabrikanın 1955’te kimonolar için tülbent kumaşı üretmeye başladığını ve aynı kumaşın Vietnam’da gelin duvağı olarak yaygın şekilde kullanıldığını anlattı. 1955 aynı zamanda Japon askerlerinin Vietnam’dan ayrıldığı yıl olmasıyla da sembolik bir öneme sahipti.
JAPONYA İLE VİETNAM ARASINDAKİ GÖRÜNMEZ BAĞ
Kumaşı Japonya’dan Vietnam’a getirmek, iki ülke arasında “görünmez bir bağ” yarattı. “Re/cover” hem kurgulanmış fotoğrafçılığı hem de belgeseli bir araya getiriyor. Arles’deki sergiyi düzenleyen küratör Nadine Hounkpatin, bu çalışmanın fotoğrafçılığın yapabileceği türden daha derin bir gerçeklik anlatımını sergilediğini belirtti. Hounkpatin, “Re/cover, yaratılmasından on yıl sonra bile, fotoğrafçılığın dünyayı sadece kaydetmenin ötesinde anlamlandırma becerisine dair etkileyici bir yansıma olmaya devam ediyor” ifadelerini kullandı.
SERGİ VE GEÇMİŞLE YÜZLEŞME
Phan’ın seriyi hazırladığı süreçte Japonya, kırık tarihi tanımak ve onarmak için bazı adımlar attı. Eski İmparator Akihito, 2017 yılında bu Vietnam-Japon evliliklerinden gelen 16 torunla bir araya geldi. Phan, fotoğrafladığı ailelerin vatandaş olarak tanınmasının “en büyük dileği” olduğunu söyledi.