Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası, yıllık raporunda yavaşlayan nüfus artışı ve yaşlanan toplumların ekonomik büyüme üzerinde ciddi engeller oluşturduğuna dikkat çekti. Raporda, pek çok ülkede demografik değişimlerin yaşam standartlarını düşürmeye başladığına, özellikle yükselen Avrupa ekonomileri açısından durumun daha da sıkıntılı olduğu ifade edildi.
YAŞLANAN NÜFUSUN ETKİLERİ
Kuruluşun raporuna göre, gelişen Avrupa’da çalışma çağındaki bireylerin sayısındaki azalma, 2024 ile 2050 yılları arasındaki dönemde, kişi başına düşen gayri safi yurtiçi hasıla (GSYH) büyümesini yıllık ortalama 0,4 puan aşağı çekecek. EBRD Başekonomisti Beata Javorcik, “Demografi bugün bile yaşam standartlarını aşındırıyor. Gelecekte GSYH büyümesi üzerinde çok daha güçlü bir rüzgar tersine esecek” diyerek durumu net bir şekilde özetledi. Javorcik, eski komünist ülkelerin “zenginleşemeden yaşlandığını” vurgulayıp, bu ülkelerde ortanca yaşın 37 olduğunu ve kişi başına gelirin ortalama 10 bin dolar seviyesinde olduğunu bildirdi. Bu rakam, gelişmiş ülkelerde benzer yaş seviyesinde elde edilen gelirlerin dörtte biri kadar.
DOĞUM ORANLARINDAKİ DÜŞÜŞÜN NEDENLERİ
Rapor, doğurganlıktaki gerilemenin birçok faktöre bağlı olduğunu belirtti: toplumsal normların değişimi, çocuk sahibi olmanın kadınların kariyer gelirinde oluşturduğu kayıplar ve ekonomik güvensizlikler. EBRD ülkelerinin çoğunda doğumu teşvik amacıyla bazı uygulamalar bulunsa da, bu politikaların kalıcı bir etki yaratmadığı vurgulandı.
GÖÇ VE YAPAY ZEKA ÇÖZÜM OLAMAZ
Düşen doğum oranlarını telafi edecek boyutta göçün, birçok ülkede siyasi açıdan kabul görmediği ifade edildi. Ayrıca, toplumların önemli bir kısmının verimliliği artırmak adına yapay zeka kullanımını genişletme konusundaki kararsızlığı dikkat çekti.
DAHA UZUN ÇALIŞMA HAYATI
Javorcik, ülkelerin en güçlü seçeneğinin insanların daha uzun süre çalışmasını sağlamak olduğunu dile getirdi. Bunun için yeniden beceri kazandırma programlarının yanı sıra emeklilik sistemlerinde reformların gerekli olabileceğine işaret etti. “Seçmenlerle gerçekçi bir diyalog kurmamız gerekiyor” diyen Javorcik, özellikle gençlerin mevcut demografik eğilimlerin gelecekte kendileri için ne anlam ifade ettiğini yeterince kavrayamadığını söyledi: “Özellikle gençleri bilgilendirmeliyiz çünkü aktif çalışanların mevcut emeklileri finanse ettiği sistemlerin yükünü onlar taşıyacak.”
SİYASİ SONUÇLARIN CİDDİYETİ
Raporda, yaşlanan nüfusun siyasi yansımalarına da dikkat çekildi. Doğum oranlarını artırmaya yönelik politikaların veya göç kabulünün siyasi açıdan popülerlik kazandığına dair herhangi bir bulgu olmadığı belirtildi. Ayrıca, ülkelerin liderlerinin de nüfustan daha hızlı yaşlandığına vurgu yapıldı. Dünya genelinde liderlerin ortalama yaşı 60’a çıkarak, büyüklük olarak ortanca yetişkin yaşının 19 yıl üzerine çıkmıştır. Otoriter yönetimlerde ise bu fark 2023 yılında 26 yıla kadar yükselmiştir.
GENÇ ÜLKELERE REFORM ÇAĞRISI
EBRD’nin yeni üyesi olan genç ve hızla büyüyen ülkeler arasında bulunan Nijerya gibi devletlere yönelik uyarılar yapıldı. Javorcik, “Bu demografik fırsat penceresi kısa süreli. Doğum oranları Afrika’nın birçok bölgesinde hızla düşüyor. Bu nedenle ülkeler zaman kaybetmeden istihdam yaratmaya ve özel sektörü büyütmeye odaklanmalı” ifadesini kullandı.