Uçaklardaki güvenlik talimatlarında yer alan “önce kendi oksijen maskeni tak, sonra başkalarına yardım et” uyarısı, yalnızca havayolu yolculuğuna özgü bir kural olarak kalmadı. Washington’dan Boston’a uzanan kentsel koridorda, Kanada’daki orman yangınlarından gelen dumanlar dört yıl içinde ikinci kez gökyüzünü sepya rengine boyadı. Yangınlardan yüzlerce kilometre uzaktaki şehirlerde bile havada yanık kokusu hissedilirken, Boston, New York ve Washington’da öğle saatlerinde güneş neredeyse görünmez oldu. Chicago ve Detroit gibi Orta Batı şehirleri de dünyanın en kötü hava kalitesine sahip kentleri arasına girdi.
İKLİM KRİZİNİN YÜZÜ: BİR ARADA GELEN FELAKETLER
Geçtiğimiz hafta boyunca Minnesota’dan Massachusetts’e kadar en az 120 milyon Amerikalı, orman yangını dumanı nedeniyle hava kalitesi uyarıları altındaydı. Bilim insanları onlarca yıldır iklim değişikliğinin feci sonuçları konusunda uyarılarda bulunuyordu. Bu uyarılar genellikle 2050 veya 2100 gibi uzak yılları işaret eden bilimsel çalışmalarla geliyordu. Ancak bu yaz, iklim değişikliğinin yüzümüze çarpması için geleceği beklememiz gerekmediğini gösteriyor. Kavurucu sıcak dalgaları, ölümcül ani seller, şiddetli orman yangınları ve bunların getirdiği keskin duman, küresel ısınmanın tam olarak nasıl göründüğünü ortaya koyuyor: Bir felaket diğerinin üzerine biniyor ve hepsi aynı anda gerçekleşiyor.
SIKINTILI MEVSİMLER VE YENİ ANORMALLER
Kar amacı gütmeyen araştırma kuruluşu Climate Central’dan iklim bilimci Zachary Labe, “İklim değişikliği şu an var olan bir tehdit ve etkileri büyüdükçe bunu görmezden gelmek daha da zorlaşacak. Fosil yakıtların yakılması topluluklar üzerinde açık ve önemli bir etki yaratıyor. Bunun sonuçlarını görmek için 2050 ya da 2100 yılını beklemek zorunda değiliz” dedi. ABD’de yazlar bir zamanlar tatil ve kamp için tasasız bir dönemken, şimdi Amerikan Batısı ve Kanada’nın bazı bölgelerinde neredeyse yıl boyu süren yangın sezonuna eşlik eden bir duman sezonu ortaya çıktı. Bu durum, ortalama sıcaklıkların yükselmesi ve ormanların yıldırım ile insan kaynaklı kıvılcımlara karşı daha hassas hale gelmesiyle yaşanıyor.
BİR GÜNDE BİR YILLIK YAĞIŞ
Bu yaz yaşanan aşırı hava ve iklim olayları, abartılı bir felaket filmi senaryosunu andırıyor ancak bu gerçek. Teksas’ın bazı bölgeleri, sadece iki yıl içinde ikinci kez meydana gelen ve normal koşullarda herhangi bir yılda olma ihtimali sadece %0,1 olan “1000 yılda bir görülen” yağış olayının ardından ani sellerle boğuşuyor. Gezegeni ısıtan kirlilik sıcaklıkları yükselttikçe aşırı yağışlar daha yaygın hale geliyor çünkü daha sıcak hava daha fazla nem tutabiliyor. Teksas Hill Country bölgesinin bazı kısımlarına geçen hafta neredeyse bir yıllık yağış düştü. Bu durum, kuru araziden geçen tehlikeli sel dalgalarına, nehir ve akarsuların rekor seviyelere yaklaşmasına ve insanların evlerinde mahsur kalmasına yol açtı.
HEAT DOME VE REKOR SICAKLIKLAR
Bu arada ABD ve Avrupa’da yüz milyonlarca insan, sadece Avrupa’da binlerce fazladan ölüme neden olan amansız ısı kubbeleri (heat dome) altında bunaldı. Atmosferde bir kapağı andıran bu güçlü yüksek basınç alanları, altlarındaki havayı hapsederek sıcaklığı sıkıştırıyor ve alçalan havayla bulutları ile yağışı bastırıyor. Batı Avrupa’da Mayıs, Haziran ve Temmuz aylarında birbirini izleyen ısı kubbeleri, yemyeşil alanları kıvılcıma dönüştürdü ve bir zamanlar nadir görülen orman yangınları İspanya, Fransa, İngiltere ve diğer ülkeleri sardı. Hollanda’da su kıtlığı baş gösterirken, ABD’deki son sıcak dalgaları tüm zamanların, aylık ve günlük sıcaklık rekorlarını bazı durumlarda büyük farklarla kırdı. Montana ve Minnesota gibi normalde daha serin eyaletlerde termometreler, uzun süredir kırılamayan rekorları altüst ederek üç haneli sıcaklıklara ulaştı ve Temmuz ortasındaki bu yüksek sıcaklıklar Kanada sınırına kadar dayandı. Montana’nın bazı bölgelerinde sıcaklık 110 Fahrenheit (yaklaşık 43°C) dereceyi buldu.
BİLİM İKLİM KRİZİNİ NASIL AÇIKLIYOR?
Bilim insanları, iklim felaketlerinin tek tek gelmeyeceğini, bir aşırı uç diğerinin üzerine binerken bileşik felaketlerde artış olacağını uzun zaman önce duyurmuştu. Bu yaz tam olarak bu senaryoyu gerçeğe dönüştürdü. Labe, “Bu örtüşen tehlikeler daha büyük ekonomik kayıplara, daha ciddi sağlık etkilerine, altyapıda ek strese ve ekosistemlere daha fazla zarara yol açabilir” dedi. Sıcak, sel, yangın ve duman, Ulusal Bilimler Akademisi’nin aşırı hava olaylarını iklim değişikliğine bağlama konusunda yayınladığı yeni ve yetkin bir raporla aynı döneme denk geldi. Rapor, araştırmacıların artık sıcak dalgalarını ve aşırı yağışları ve bunların etkilerini güvenle insan kaynaklı iklim değişikliğine bağlayabildiğini ortaya koydu.
FELAKETLER POLİTİK TUTUMLARI DEĞİŞTİREBİLİR Mİ?
Seller, sıcak dalgaları ve orman yangınlarıyla geçen bu acımasız yaz, insanların iklim konusundaki duruşlarını yeniden değerlendirmesine neden olabilir. Bazı anketler, iklim felaketlerinden sağ kurtulanlar arasında iklim eylemine yönelik desteğin arttığını gösteriyor. 2025 tarihli bir Pew araştırması, Amerikalıların %74’ünün geçtiğimiz yıl içinde sıcak dalgaları ve seller gibi beş aşırı hava olayından en az birini deneyimlediğini ortaya koydu. Bu %74’ün çoğunluğu, iklim değişikliğini aşırı hava koşullarına katkıda bulunan bir faktör olarak görürken, bu durum en çok sıcak dalgaları için geçerliydi. Ancak aynı anket, partizanlığın insanların algılarını şekillendirdiğini de gösterdi. Cumhuriyetçiler, deneyimledikleri aşırı hava olayı ile iklim değişikliği arasında güçlü bir bağ görme konusunda Demokratlara göre daha az eğilimliydi. Kısacası, bu yazki felaketler insanları iklim değişikliği konusunda daha bilinçli hale getirse de, politik dengeleri değiştirmeleri pek mümkün görünmüyor.
YENİ NORMAL DEĞİL, YENİ ANORMAL
Pennsylvania Üniversitesi’nden iklim bilimci Michael Mann, “İklim eylemsizliğinin sonuçlarını gerçekten görüyoruz” dedi. Mann, iklim krizinin bir ‘yeni normale’ ulaştığını düşünmenin bir hata olacağını, çünkü fosil yakıt kirliliği atmosferde biriktikçe dünyanın ısınmaya devam ettiğini vurguladı. “Karbon kirliliğiyle gezegeni ısıtmaya devam ettiğimiz sürece, daha aşırı koşullara doğru sürekli değişen bir taban çizgimiz var” diyen Mann, bunun yerine ‘yeni anormal’ terimini tercih ediyor. Mann, “Bazen tehlikeli bir otoyolda gittiğimiz ve çarpmadan önce mümkün olan en yakın çıkıştan çıkmamız gerektiği benzetmesini kullanıyorum” ifadelerini kullandı.