ABD’de gıda ve evcil hayvanlarla bağlantılı çok sayıda salmonella salgını yaşanıyor; yüzlerce kişi hastalandı ve bir ölüm bildirildi. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), salmonellanın her yıl yaklaşık 1,35 milyon enfeksiyona ve 420 ölüme yol açtığını tahmin ediyor. Gıda en yaygın kaynak olsa da evcil hayvanlar da ciddi bir risk oluşturabiliyor.
YUMURTA KAYNAKLI SALMONELLA SALGINI
Devam eden salgınlardan biri, Teksas’ta üretilen ve hem toplu hem de marketlerde satılan yumurtalarla bağlantılı. Midwest Poultry Services, olası kontaminasyon nedeniyle 1,5 milyon adet yumurta kolisi geri çağırdı. ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) ise üreticinin tüm hastalıklardan sorumlu olmadığını belirterek diğer kaynakları belirlemek için soruşturma yürütüyor. Bu salgınla bağlantılı olarak 17 eyalette 98 vaka ve 26 hastaneye yatış bildirildi. Yumurtalar, Teksas ve Louisiana’daki Kroger mağazaları, Teksas, Oklahoma, Arkansas ve Louisiana’daki Brookshire Grocery mağazaları ile bu eyaletlerde ve New Mexico ile Mississippi’deki daha küçük perakende mağazalarında satıldı. Simple Truth, Brookshire’s, Country Morning, Kroger ve Cal-Maine markaları altında satılan yumurtaların “son satış” veya “son kullanma” tarihleri 20 Temmuz ile 17 Ağustos arasında değişiyor.
JALAPENO BİBERİYLE BAĞLANTILI SALGIN
Bir diğer salgın, Meksika’nın Sinaloa kentinde yetiştirilen ve Coast Citrus Distributors tarafından dağıtılan jalapeno biberleriyle bağlantılı. CDC verilerine göre, 5 Ağustos itibarıyla jalapeno biberleriyle bağlantılı 27 eyalette 345 vaka tespit edildi ve 36 hastaneye yatış gerçekleşti. CDC, gerçek vaka sayısının bildirilenden “çok daha yüksek” olabileceğini açıkladı. Yetkililer hastalarla görüşmeye devam ederken, çoğu kişi 14 Haziran ile 14 Temmuz arasında Chipotle veya Qdoba gibi Meksika tarzı restoranlarda yemek yediğini bildirdi. Her iki şirket de o tarihten bu yana bu ürünleri kullanmayı bıraktıklarını açıkladı. Pazar günü Taylor Farms, Coast Citrus Distributors’tan taze jalapeno biberleriyle yapılan ürünleri potansiyel salmonella kontaminasyonu nedeniyle geri çağırdı. Jalapeno biberleri salsalarda, peynir soslarında ve sandviçlerde kullanıldı ve Hannaford, Kroger, Target, Trader Joe’s, Walmart ve Whole Foods mağazalarında satıldı. Ürünlerin son kullanma tarihleri 16 Ağustos’a kadar uzuyor. Şirket, “Taylor Fresh Foods, jalapeno içeren ürünleriyle bağlantılı herhangi bir hastalık vakasından haberdar değil” açıklamasını yaptı.
KÜMES HAYVANLARI VE BUKALEMUN SALGINLARI
Arka bahçe kümes hayvanlarıyla bağlantılı salgınlarda 44 eyalette 814 kişi hastalandı. Salmonella salgını bildirmeyen tek eyaletler Güney Carolina, New Mexico, Arizona, Delaware, Rhode Island ve Hawaii. Hastalananların dörtte biri 5 yaşın altındaki çocuklar. Bu salgınların en büyüğünde CDC, “olağandışı derecede yüksek sayıda insanın ördeklerle temas bildirdiğini” belirtti. 27 Temmuz itibarıyla 201 vaka hastane bakımı gerektirecek kadar ciddiydi ve bir kişi hayatını kaybetti.
Bukalemunlarla bağlantılı salgın ise Şubat ayında başladı ve soruşturma Haziran ayında sonuçlandı. Evcil hayvanlar farklı mağazalardan satın alındı ve vakaların tamamı 3 yaşın altındaki çocuklardı. Nebraska’da iki çocuk hastalanırken, Iowa, Oklahoma ve Teksas’ta birer vaka bildirildi. CDC’ye göre çocuklardan ikisi hastaneye kaldırıldı.
SALMONELLA BELİRTİLERİ VE HASTALIK SEYRİ
Salmonella belirtileri, kontamine yiyecek veya içecek ya da kontamine hayvan veya yüzeyle temastan altı saat ila altı gün sonra başlıyor. Bakteriye daha yüksek miktarda maruz kalan kişiler daha hızlı hastalanıyor. Ürünlerdeki salmonella dozu, hazır gıdalara göre daha düşük olma eğiliminde. Hazır gıdalar çapraz kontaminasyon açısından yüksek risk taşıyor ve uygun olmayan sıcaklıklarda daha uzun süre saklanarak bakterinin çoğalmasına olanak tanıyabiliyor.
Salmonella kapan kişilerde genellikle mide krampları, ateş, bulantı veya kusma görülüyor ve kanlı ishal gelişebiliyor. Ağrılı, şişmiş eklemler veya şiddetli sırt ağrısı da yaşanabiliyor. Bazıları daha sık idrara çıkma ihtiyacı hissedebilir ve idrar yaparken ağrı olabilir. Gece terlemeleri, genel rahatsızlık ve göğüs ağrısı da bildirildi. Belirtiler genellikle dört ila yedi gün sürüyor ve çoğu kişi tedavi olmadan tamamen iyileşiyor. Altta yatan sağlık sorunları olanlar, hamileler, yaşlılar, küçük çocuklar ve bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde daha ciddi belirtiler görülebiliyor. Yüksek ateş veya kanlı ishal gibi ciddi vakalarda hastaneye yatış gerekebiliyor.
TEDAVİ VE DOKTOR UYARILARI
Cleveland’daki University Hospitals’daki enfeksiyon hastalıkları uzmanı Dr. Elie Saade, antibiyotiklerin salmonella için genellikle önerilmediğini çünkü ilaçların bakteriyi daha uzun süre taşımanıza neden olabileceğini söylüyor. Hastalar “iyileşebilir ancak salmonella mide veya vücutta daha uzun süre kalır, bu yüzden daha uzun süre bulaştırıcı olurlar.” Hastalık şiddetliyse, kana yayıldıysa veya bağışıklık sistemi zayıfsa yetişkinlere siprofloksasin, azitromisin veya seftriakson verilebiliyor. Çocuklar amoksisilin veya trimetoprim-sülfametoksazol ile tedavi ediliyor. İmodyum gibi ishal önleyiciler krampları hafifletebilir ancak ishali uzatabileceği için birçok doktor dinlenme ve bol sıvı alımını öneriyor.
Salmonella belirtileri bazen son zamanlarda gündemde olan siklosporiazis gibi başka bir gıda kaynaklı hastalığın belirtilerine benzeyebiliyor. Saade, dışkıda kan varsa bunun salmonella olma ihtimalinin daha yüksek olduğunu söylüyor. “Siklospora genellikle birkaç günden fazla sürer ve genellikle aralıklıdır. İyileşirler, sonra tekrar ishal olurlar” diyen Saade, salmonellada ise “genellikle çok hastalanırlar, sonra iyileşirler. Aralıklı değil, sadece birkaç gün sürer” ifadelerini kullandı. Doktorlar dışkı örneğinde laboratuvar testleri yapabilir ancak siklospora enfeksiyonunu teşhis etmek, rutin dışkı kültürlerinde her zaman bulunmayan spesifik bir moleküler test gerektiriyor. Salmonella insanlar arasında yayılabilirken, siklospora yayılamıyor.
SALMONELLADAN KORUNMA YOLLARI
Salmonelladan korunmak için “temizle, ayır, pişir ve soğut” kuralları hatırlanmalı. Gıda ve tavuk, kaplumbağa, sürüngen gibi bakteri taşıyabilen evcil hayvanlarla temastan önce ve sonra eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı. Mutfakta tezgahlar, kesme tahtaları ve mutfak eşyaları, özellikle çiğ et ve yumurtaya temas ettikten sonra temizlenmeli. Marul ve jalapeno gibi sebzeler kullanılmadan önce yıkanmalı. Çiğ kümes hayvanları, yumurta, deniz ürünleri ve et, meyve ve sebze gibi hazır gıdalardan uzak tutulmalı. Salmonella pişirilerek yok edilebilir ancak iyice pişirilmeli – akışkan veya çiğ yumurta tüketilmemeli. Kümes hayvanlarının 165°F (74°C) ve kıyma veya yumurtalı yemeklerin 160°F (71°C) piştiğinden emin olmak için gıda termometresi kullanılmalı. Saade, tavuk veya yumurta ile pişirirken eller yıkanmadan sebzelere dokunulmaması gerektiğini, aksi halde çapraz kontaminasyon riski olduğunu belirtiyor. Salmonellaya yakalanan kişilerin başkaları için yemek pişirmemesi gerekiyor. Yumurta ve et gibi gıdalar soğutulmalı. Artıklar ve bozulabilir gıdalar iki saat içinde buzdolabına konulmalı ve buzdolabı sıcaklığı 40°F (4°C) veya daha düşük tutulmalı.
EV HAYVANLARI İÇİN ÖZEL UYARILAR
Evcil hayvanlardan kaynaklanan salmonella enfeksiyonlarına karşı CDC, 5 yaş altı çocukların bukalemunlarla temas etmemesini öneriyor. Kurum ayrıca arka bahçe kümes hayvanları ve bukalemun malzemeleri ile yaşam alanlarının temiz tutulmasını ve her yaştan insanın bukalemunları veya tavukları öpmemesi ya da kucaklamaması gerektiğini vurguluyor.
MEVSİMSEL ETKENLER VE GIDA GÜVENLİĞİ UZMANI GÖRÜŞLERİ
ABD Tarım Bakanlığı Gıda Güvenliği ve Denetim Servisi verilerine göre salmonella vakaları son on yılda nispeten sabit kaldı. Salmonella bakterisi birçok hayvanın doğal florasının bir parçası. Bakteri hayvanlarda hastalığa neden olmaz ancak gıda veya su bu hayvanlarla temas ettiğinde ya da insanlar doğrudan bu hayvanlarla etkileşime girdiğinde insanlara zarar verebilir.
Purdue Üniversitesi’nde gıda güvenliği uzmanı ve baş akademik ve öğrenci işleri kıdemli başkan yardımcısı olarak görev yapan Dr. Haley Oliver-Jischke, “Birçok gıda kaynaklı hastalık salgınının üzücü gerçeği, gıdamızdaki dışkı kontaminasyonudur ve bu birçok farklı kaynaktan gelebilir” dedi. Gıda kaynaklı hastalıklarda tarihsel olarak mevsimsellik olduğunu belirten Oliver-Jischke, “Siklospora sezonu var, kimsenin istemediği sezon. Ama bu sıcaklıkla ilgili, daha sıcak hava” dedi. “Daha sıcak havayla birlikte artan birçok gıda kaynaklı hastalık görüyoruz, bu onların büyüme mevsimi. Su daha sıcaksa salmonella gibi organizmalar daha sıcak suda büyüyebilir ve daha yüksek sayılara ulaşabilir. Yani asıl mesele organizmaların bizimle birlikte yaşadığı çevre.”