Tasarım yazarı ve koleksiyoneri Dung Ngo, 25 yılda biriktirdiği 10 binden fazla çatal-bıçak parçasıyla dikkat çekiyor; bu tutku, 30 yaşında bir vintage dükkânda bulduğu 40 parçalık Tapio Wirkkala setiyle başladı. Ngo, bugün değeri 3 bin 600 doları bulan bu setin keşfiyle eBay ve antika dükkânlarında ikonik parçaların peşine düştü. Bu koleksiyon, Ağustos ayında yayımlanacak “Knife Fork Spoon: Modernist Cutlery 1900–2025” adlı kitabının temelini oluşturuyor.
KİTAP VE SERGİ 125 YILLIK TASARIMI BELGELİYOR
600 sayfalık kitap, Denver Sanat Müzesi’nde açılan sergiyle birlikte 125 yıllık çatal-bıçak tasarımını kronolojik olarak ele alıyor. Havayolları, çocuklar ve seyahat gibi temalarla düzenlenen sergide 150’den fazla tasarım yer alıyor. Ngo, kitabın sadece geçmişi değil geleceği de kapsaması gerektiğini düşünerek bu alana yazmak yerine fiziksel olarak katkıda bulunmaya karar verdiğini belirtiyor.
MODERN ÇATAL-BIÇAK ÜRETİMİNDE YAPISAL SORUNLAR
Ngo’nun araştırması, modern çatal-bıçağın 150 yıldır neredeyse hiç değişmediğini ortaya koyuyor. Üretimin metal levhayı bükerek başladığını ve üç boyutlu hale gelse bile yüksek heykelsiliğe ulaşamadığını söyleyen Ngo, bu zanaatın kaybolmakta olduğuna dikkat çekiyor. Almanya’nın bıçakçılık geleneğiyle tanınan Solingen kentinde sadece birkaç üretici kaldığını, İngiltere’nin Sheffield kentindeki David Mellor atölyesinde de benzer bir durumla karşılaştığını aktaran Ngo, “Neredeyse hepsi yok oldu. Bu yürek parçalayıcıydı” ifadelerini kullanıyor.
3D BASKIYLA YENİ BİR TASARIM DÖNEMİ
Geleceğin çatal-bıçak üretimi için ilham alan Ngo, kitabına dahil ettiği 3D baskılı metal setten yola çıktı. Mimar Greg Lynn’in 2007’de Alessi için tasarladığı ve adedi 10 ila 20 bin dolara mal olan set, o dönem sadece birkaç adet üretilmişti. Ngo, Lynn’den tasarımı yeniden üretime sokmak için izin istedi ve olumlu yanıt aldı. Ardından 11 uluslararası sanatçıyı çatal-bıçak tasarımını yeniden yorumlamaya davet etti. Sanatçılardan kişisel, kültürel ve yalnızca 3D baskıyla sinterlenmiş çelikten üretilebilecek tasarımlar yapmalarını istedi. İşlevsellik konusunda fazla endişelenmemelerini söyleyen Ngo, “Bunu her yerden 50 dolara alabilirsiniz” dedi.
KÜLTÜREL FARKLILIKLARA VE ERİŞİLEBİLİRLİĞE UYGUN TASARIMLAR
Sergide kadın tasarımcılara da yer veren Ngo, Batılı çatal-bıçak setini farklı kültürlere uyarlamaya özen gösterdi. Koreli tasarımcı Minjae Kim bıçak, çatal ve kaşığın yanına yemek çubukları eklerken; Nijeryalı tasarımcı Nifemi Marcus-Bello grafik şekilli çatal-bıçak takımına reçineden bir kase dahil etti. Marcus-Bello, Nijerya’da yemek yerken çatal bıçak ya da elle yemek tercihine göre su dolu bir kabın getirildiğini, bunun yemek ritüelinin bir parçası olduğunu anlattı. Polonyalı botanik tasarımcı Marcin Rusak ise dedesinin orkide yetiştiricisi olduğunu ve orkidelerin kendi görsel dilini oluşturduğunu belirterek açar gibi görünen bir çatal-bıçak seti tasarladı. Ngo, 3D baskı teknolojisinin ucuzlamasıyla metal baskının da daha erişilebilir hale geleceğini öngörüyor.
KİŞİSELLEŞTİRİLEBİLİR TASARIMLARLA HERKESE EŞİT ERİŞİM
Çatal-bıçak tasarımının tarihte çoğu zaman ihmal edilen iki alanı olan çocuk çatal-bıçakları ve el becerisi sınırlı kişiler için üretilen erişilebilir tasarımlar, kitapta da kendine yer buluyor. Ngo, 3D baskı sayesinde her kişiye ve her sağlık durumuna özel çatal-bıçak üretilebileceğini, maliyetin parça başına aynı olduğu için kişiselleştirmenin ek ücret gerektirmediğini vurguluyor. “Toplumun her iki ucunun da iyi tasarıma aynı erişime sahip olması benim için son derece önemli” diyen Ngo, teknoloji ne kadar gelişirse gelişsin tasarımcının her zaman var olacağını, tasarım kararlarının her zaman insana ait olacağını belirtiyor. “Bu hâlâ bizim kullandığımız bir araç” ifadesini kullanıyor.