Ragbi union sporundaki en dikkat çekici ve heyecanla beklenen anlardan biri, Yeni Zelanda’nın ünlü All Blacks takımının rakipleri önünde gerçekleştirdiği haka. Haka, sadece bir dans değil, aynı zamanda Yeni Zelanda’nın yerli Māori kültürünün derin bir parçası. Bunun yanı sıra, rugby maçlarında uygulanan başka üç geleneksel savaş dansı daha var: Cibi, Siva Tau ve Sipi Tau. Aşağıda bu danslar ve tarihleri hakkında bilmeniz gereken her şeyi bulabilirsiniz.
HAKA'NIN TARİHİ
Haka, tarihsel olarak Māori toplulukları tarafından yüzyıllardır icra edilen bir gelenektir. İlk kez Avrupalıların haka ile tanışması 18. yüzyıla, Joseph Banks ve James Cook’un 1769’da Yeni Zelanda’ya yaptığı ilk yolculuğa kadar uzanır. 1884’te Yeni Zelanda’nın ilk rugby birliği takımı, Avustralya’nın Sydney kentini ziyaret ederek haka performansı sergilemiştir. 1888’de ise ‘Yeni Zelanda yerli takımı’, İngiltere’yi ilk kez ziyaret ederek 3 Ekim 1888 tarihinde Surrey ile oynadıkları maçta haka yapmıştır.
ALL BLACKS'IN GELENEĞİ
1905 yılında ‘All Blacks’ adıyla bilinen takım, Britanya’yı dolaşırken “Ka Mate” adlı ünlü haka performansını sergilemiştir. Bu haka, Māori şefi Te Rauparaha tarafından 1820’de bestelenmiştir. Ancak, All Blacks’ın her maç öncesi haka performansı geleneği 1986 yılında başlamıştır. 1987 Rugby Dünya Kupası öncesinde, takım kaptanı Buck Shelford, haka’nın düzenli ve uyumlu bir şekilde icra edilmesi için çalışmalara başlamıştır.
HAKA'NIN ANLAMI
“Ka Mate,” yaşam, ölüm ve direnç üzerine yazılmış geleneksel bir Māori şiirinin anlatımıdır. All Blacks tarafından günümüzde daha yaygın olarak sergilenen haka ise 2005’te, Güney Afrika ile oynanan Tri-Nations Testi öncesinde ilk kez gerçekleştirilen ‘Kapa o Pango’dır. Bu performansta takım kaptanı Tana Umaga, sahnede oldukça etkileyici bir giriş yapmıştır.
ÜNLÜ HAKA TEPKİLERİ
Zamanla birçok rakip takım, haka’ya farklı şekillerde tepki vermiştir. 1996’da Avustralya, Wellington’da haka’yı tamamen görmezden gelerek All Blacks’a sırtını dönmüştür. 2019’da ise İngiltere, Dünya Kupası yarı finalinde haka öncesinde V şeklinde bir formasyon almıştır. Haka sırasında, İngiliz oyuncular orta çizgiyi geçerek direnirken, karşılaşma sonunda 19-7’lik skorla galip gelmişlerdir.
HAKA'NIN DÜNYA ÇAPINDAKİ YERİ
Haka, rugby sporunun en bilinen geleneksel savaş dansı olmasına karşın, Fiji, Samoa ve Tonga gibi ada ülkeleri de kendi versiyonlarını sergilemektedir. Fiji, Cibi adlı dansı icra ederken, takım bir düzen içinde durarak lider bir şarkıcı eşliğinde hareket eder. Samoa’nın Siva Tau’su, oyuncuların senkronize hareketlerle icra ettiği bir ritüeldir. Tonga ise Sipi Tau ile derin çömelmeler ve ritmik ayak vuruşları içeren gösteriler yapar.