ABD Yüksek Mahkemesi, Başkan Donald Trump ile olağanüstü bir hesaplaşmanın eşiğinde bulunurken yargıçlar, ay sonuna kadar iki düzineden fazla kararı tamamlamak için zamana karşı yarışıyor. Beklemede olan yürütme yetkisi, göç, posta yoluyla oy kullanma ve İkinci Değişiklik ile ilgili kararların tümü, Trump’ın başkanlığının önümüzdeki iki yılı üzerinde orantısız bir etki yaratabilir. Yüksek Mahkeme’nin Haziran sonuna kadar karara bağlaması beklenen 26 davadan sadece birinde Trump yönetimi aktif rol almazken, listede başı çeken dosyalar arasında başkanın Kongre’nin başkanlık kontrolünden korumaya çalıştığı yürütme organı içindeki yetkilileri görevden alma yetkisine ilişkin bir dizi temyiz başvurusu bulunuyor.
DOĞUŞTAN VATANDAŞLIK KARARI KRİTİK
Mahkeme ayrıca başkanın bir başkanlık kararnamesiyle ABD’de yüz yılı aşkın süredir anlaşıldığı şekliyle doğuştan vatandaşlığı sona erdirme girişimini de değerlendirecek. Tüm bunlar, başkanın kaybettiği takdirde kürsüsünü kullanarak mahkemeye alışılmadık derecede sert ifadelerle saldıracağını açıkça belirttiği tuhaf bir siyasi dinamik içinde yaşanacak. Şubat ayında mahkeme Trump’ın acil durum küresel tarifelerini reddettiğinde başkan Beyaz Saray’da hızla bir basın toplantısı düzenleyerek aleyhine oy kullanan yargıçların “ailelerine utanç” getirdiğini söylemişti.
TRUMP’TAN SOSYAL MEDYADA SERT MESAJ
Trump, doğuştan vatandaşlık konusunda beklenen bir kayba şimdiden tepki gösteriyor ve görevdeki bir başkan olarak tarihte ilk kez bir sözlü duruşmaya katılarak tarihe geçti. Trump Mayıs ortasında sosyal medyada yaptığı paylaşımda, “Doğuştan Vatandaşlık konusunda bize karşı karar verecekler ve bizi dünyada bu sürdürülemez, güvensiz ve inanılmaz derecede maliyetli FELAKETİ uygulayan tek ülke haline getirecekler” ifadelerini kullandı.
MAHKEMENİN OMURGASI SINANACAK
Dönemin son ayı, mahkemenin yeni yönetimle başa çıkma konusundaki omurgasının bir testi olacak, ancak aynı zamanda başkanın sunduğu temyiz başvurularından bazılarının mahkemenin 6-3’lük muhafazakâr çoğunluğunun Trump Beyaz Saray’a dönmeden çok önce ilerlediği yönde olduğunu da gösterebilir. Amerikan Sivil Özgürlükler Birliği hukuk direktör yardımcısı Ben Wizner, “Bu mahkemenin uzun vadeli bir ideolojik projesi var ve bu davalardan bazıları tam da bu projenin içinde yer alıyor. Ancak mahkemenin çizgileri olduğunu düşünüyorum ve bunlardan bazılarını zaten gördük” dedi.
GÖREVDEN ALMALARIN ODAĞI: COOK VE SLAUGHTER
“Çırak” başkanın işten çıkarmaları Yüksek Mahkeme’nin yaz tatili öncesi son haftalarının merkezine koyması belki de sürpriz olmamalı. Trump, Federal Rezerv yöneticisi Lisa Cook’u iki mülkünü birincil ikametgâhı olarak göstererek dolandırıcılık yaptığı iddiasıyla görevden almaya çalışıyor. Cook suçlamaları reddediyor. Mahkeme Ocak ayındaki duruşmada yargıçların Trump aleyhine karar vermeye eğilimli olduğunu gösterirken, bu karar gelecekteki başkanların Amerikan ekonomisi üzerinde geniş etkiye sahip bağımsız bir kuruma müdahale etmesinin engelleneceği yönündeki piyasa endişelerini hafifletebilir.
FEDERAL TİCARET KOMİSYONU ÜYESİ DAVASI
Bununla bağlantılı bir dava da Trump’ın Federal Ticaret Komisyonu üyesi Rebecca Slaughter’ı görevden alma girişimiyle ilgili. Slaughter, federal yasanın başkanların FTC üyelerini görevden almadan önce kötü yönetim gibi bir neden göstermesini gerektirdiğini savunuyor. Mahkemenin kararı, onlarca yıldır başkanlık siyasetinin keyfîliğinden korunan federal hükümet içindeki diğer kurumları da etkileyebilir.
MAHKEME FED’İ DİĞER KURUMLARDAN AYIRIYOR
Yüksek Mahkeme, Federal Rezerv’i ekonomideki tarihsel rolü nedeniyle diğer bağımsız kurumlardan farklı gördüğünü sinyallemiş durumda. California Üniversitesi Berkeley Hukuk Fakültesi’nden muhafazakâr yargıç Thomas’ın eski stajyeri Profesör John Yoo, mahkemenin döneminin son haftalarını başkanla bir hesaplaşma olarak değil, “mahkemenin bu gündemlerde yürüyüşüne devam etmesi ve Trump’ın bunlarla tutarlı hareket edip etmemesine bağlı olarak başarılı olması ya da olmaması” olarak tanımladı.
DOĞUŞTAN VATANDAŞLIK DAVASINDA YENİ CEPHE
Yüksek Mahkeme’nin çalışmalarının son haftalarında ikinci yıl üst üste doğuştan vatandaşlık ön planda olacak. Geçen yıl 6-3 çoğunluk, mahkemelerin Trump’ın doğuştan vatandaşlık kararnamesini ve diğer yönetim politikalarını geçici olarak durdurma yetkisini sınırlamıştı. Bu ay mahkeme, politikanın kendisinin yasal olup olmadığını değerlendiriyor. Trump, göreve döndüğü ilk gün imzaladığı bir kararnameyle kurumların ebeveynleri vatandaş veya yeşil kart sahibi olmayan kişilere pasaport ve diğer belgeleri vermesini yasakladı.
14. DEĞİŞİKLİK TARTIŞMASI
14. Değişiklik’in 1868’de onaylanmasından otuz yıl sonra Yüksek Mahkeme, ABD’de doğan kişilerin (o davada Çinli göçmenlerin oğlu) birkaç dar istisna dışında ABD vatandaşlığına hak kazandığına hükmetmişti. Trump yönetimi ise bu emsalin uzun süredir yanlış anlaşıldığını savunuyor.
GEÇİCİ KORUMA STATÜSÜ TEHDİT ALTINDA
Döneminin sonunda Yüksek Mahkeme, Trump’ın yüz binlerce yabancı uyruklu için geçici sınır dışı etme korumalarını sona erdirip erdiremeyeceğine de karar vereceğini duyurdu. Mahkemenin yaklaşık 350 bin Haitili ve 6 bin Suriyeli için Geçici Koruma Statüsü kararı, nihayetinde bir milyondan fazla kişiyi etkileyebilir.
TRANSGENÇ SPORCULAR DAVASI MAHKEMEDE
Yüksek Mahkeme, bir yıl önce muhafazakâr çoğunluğun reşit olmayanlar için trans bakımını yasaklayan eyalet yasalarını yerinde bırakmasının ardından transgender hakları konusuna geri dönüyor. Bu yıl mahkeme, Idaho ve Batı Virginia eyaletlerinin transgender kızların kız spor takımlarında yarışmasını yasaklayan yasalarını değerlendiriyor. Yargıçlar, bu yasaların 14. Değişiklik ve 1972 tarihli okullarda ayrımcılığı yasaklayan dönüm noktası niteliğindeki federal yasayla uyumlu olup olmadığını tartıyor.
SİLAH TAŞIMA HAKKINDA İKİ ÖNEMLİ KARAR
Mahkeme ayrıca İkinci Değişiklik ile ilgili bir dizi temyiz başvurusunu da ele alıyor. En dikkat çekici dava, yasa dışı uyuşturucu “kullanıcısı” olan kişilerin silah bulundurmasını yasaklayan federal bir yasayla ilgili. Yargıçların çoğunluğu bu yasanın sık sık esrar kullanan bir kişiye karşı uygulanmasını sınırlamaya hazır görünürken, bu mantığın diğer kişilere ne kadar genişletileceği açık bir soru olarak kalıyor. Mahkeme ayrıca Hawaii’de halka açık özel mülklerde (perakende mağazaları gibi) mal sahibinin açık izni olmadan silah taşınmasını engelleyen bir yasayı da inceliyor.
SEÇİM FİNANSMANI VE POSTA OYU DÜZENLEMELERİ
Yüksek Mahkeme, Oy Hakkı Yasası’nı zayıflatan büyük bir karar ve ardından gelen yeniden bölgelendirme kararlarıyla bu yılki ara seçimlerde zaten etkili oldu. Ancak bu ay daha fazlası gelecek. Mahkeme, partilerin bir adayın kampanyasıyla koordineli olarak ne kadar harcama yapabileceğine ilişkin Watergate dönemi sınırlamalarını inceliyor. Cumhuriyetçi Ulusal Komite, 2001 tarihli bir emsale rağmen yargıçların bu sınırlamaları Birinci Değişiklik kapsamında kaldırmasını istiyor. Daha da önemlisi, 14 eyalette Seçim Günü’nden sonra alınan posta oylarının sayılmasına izin veren yasalara itiraz eden bir dava var.