Lira Valencia, kuşlara olan sevgisiyle tanınan biri. Güney Londra’daki gözde köşesinde bir yalıçapkınının masmavi parıltısını görmek, o gün için yapacağı herhangi bir randevuya geç kalmasına neden olabilecek kadar büyüleyici bir deneyim. Ancak bu tutku, aslında bir yalanın üzerine inşa edildi. Pandemi sırasında üniversiteden mezun olduktan sonra işsizlikle boğuşan birçok öğrenci gibi Valencia da zooloji diplomasını sahada kullanabileceği nadir bir fırsat yakaladı: Malta’da bir kuş yardım kuruluşunda iş. Sorun şuydu ki, kuş gözlemciliği deneyimi Londra’nın bol miktardaki güvercin nüfusunu izlemekten ibaretti. İkinci el bir dürbün, yerel parklarda birkaç gezi ve gerçek kuş gözlemciliği seviyesi hakkında ufak bir yalandan sonra Akdeniz’e doğru yola çıktı. “20’li yaşlarımın başında birisi bana kuş gözlemcisi olacağımı söyleseydi gülerdim çünkü bu büyürken asla düşünmediğim bir şeydi,” diyen 30 yaşındaki Valencia, “Açıkçası bir yalanla başladı ama sonra gerçekten bana işlemeye başladı. İşin güzel tarafı da bu: başladığınızda artık duramıyorsunuz,” ifadelerini kullandı.
Z KUŞAĞI KUŞ GÖZLEMCİLİĞİNE AKIN EDİYOR
Şimdi Londra’ya dönen Valencia, “outsidewithlira” kullanıcı adıyla tanınan bir doğa içerik üreticisi ve Birleşik Krallık’ta Z kuşağı arasında yaşanan gerçek bir kuş gözlemciliği patlamasının sembolü haline geldi. Mayıs ayında Kraliyet Kuşları Koruma Derneği (RSPB) tarafından paylaşılan verilere göre, Büyük Britanya genelinde 16 ila 29 yaş arasındaki yaklaşık 750 bin kişi düzenli olarak kuş gözlemciliği yapıyor. Bu sayı 2018’den bu yana yüzde 1088’lik bir artışa işaret ediyor. Pazar araştırma firması Fifty5Blue liderliğinde 24 binden fazla kişiyle yapılan sekiz yıllık bir çalışmadan elde edilen verilere göre, bu yaş grubunda sadece takı yapımı daha hızlı büyüyen bir hobi oldu. Bu artış, Birleşik Krallık genelinde 4 milyonu aşkın kişiyle kuş gözlemciliğindeki yüzde 47’lik genel artışın oldukça üzerinde seyrediyor. Bin yıllık kuşağı ve X kuşağının katılımı ise 2018’den bu yana sırasıyla yüzde 216 ve yüzde 66 oranında arttı.
UYGULAMALAR HOBİYİ DEMOKRATİKLEŞTİRİYOR
Genç kuş gözlemcilerinin akını, RSPB yaban hayatı danışmanı Katie Nethercoat’un da dikkatinden kaçmıyor. “Kesinlikle algoritmam gençlerin doğa rezervlerine gittiği, hatta Londra’da yuva yapan bir saz tavuğunu ya da küçük bir yavaş teknede saklanan sakarmekeleri fark ettiği gerçekten güzel içerikler gösteriyor,” diyen Nethercoat, “Dünyayla ilgili endişelerin olduğu bu dönemde, bu tutku kıvılcımının var olduğunu bilmek her zaman çok güzel bir pozitif çıkarım,” şeklinde konuştu. İngiliz Ornitologlar Birliği’nin son sayımına göre Britanya’da her yerde bulunan serçeden, her yaz Atlantik’i aşarak Yorkshire’daki Bempton Kayalıkları’nda yuva yapan deniz papağanlarına kadar 636 kuş türü kaydedildi. Valencia, “O kadar çok çeşitlilik var ki, çok farklı türler var. Pokémon karakterleri demekten nefret ediyorum ama gerçekten Pokémon karakterleri gibiler. Hepsi farklı hayatlar yaşıyor ve bazı insanlara aynı görünüp duyulsa da, bir kere öğrenmeye başladığınızda bambaşka bir dünya,” dedi.
Bu noktada kuş gözlemciliği uygulamalarının rolü büyük. Kendini “kuşlar için Pokémon Go” olarak tanımlayan Birdex uygulaması, her bir türü sanal koleksiyon kartlarına dönüştürerek oyunlaştırma yapıyor. Ancak sektörün en popüler uygulaması şüphesiz Cornell Üniversitesi Ornitoloji Laboratuvarı tarafından geliştirilen ücretsiz bir kuş tanımlama uygulaması olan Merlin. “Kuşlar için Shazam” olarak da bilinen uygulama, fotoğraf ve hatta ses kaydıyla 11 bin türü tanımlayabiliyor. 2014’te piyasaya sürüldüğünden bu yana 40 milyon indirmeye ulaşan Merlin’in popülaritesi, teknolojiye yatkın bir nesil için bu hobiyi daha erişilebilir kılıyor. Nethercoat, “Uygulamalar, insanların ‘10 dakikalık bir yürüyüşe çıkıp ne duyabileceğimi merak ediyorum’ diye düşünmesi için gerçekten iyi, kolay ve erişilebilir bir yol. İnsanlar kuş gözlemciliğinin pahalı bir hobi olduğunu düşünüyor ama öyle değil, tüm ekipmanlara ihtiyacınız yok. Çoğu zaman yerel parkınıza gitmek, balkonunuzda veya bahçenizde oturmak, nehir kenarında yürüyüşe çıkmak yeterli. Doğa her zaman orada,” dedi.
DİJİTAL DETOKS OLARAK KUŞ GÖZLEMCİLİĞİ
Valencia, uygulamaların popülaritesine rağmen gençlerin kuş gözlemciliğine yönelmesinin paradoksal bir nedenini daha görüyor: telefonlarla büyüyen bir neslin daha az ekran süresine duyduğu özlem. “Benim için kişisel olarak beyinlerimiz yandı. Sanırım sosyal medyadan o kadar bıktık ve yorulduk ki,” diyen Valencia, film kameraları, MP3 çalarlar ve diğer analog cihazların yeniden popülerleşmesine atıfta bulundu. “Çok toksik. Garip çünkü bizi iyi hissettirmiyor. Telefonlarımıza bağımlı gibi hissediyoruz çünkü başka bir şey bilmiyoruz… Birçoğumuz geriye dönüp daha yavaş bir hayat, doğayla ve diğer insanlarla gerçek bir bağlantı arıyoruz. Kuş gözlemciliği bunu yapmak için harika bir yol,” ifadelerini kullandı. Valencia’ya göre kuş gözlemciliği, düşünceleri yavaşlatma ve neredeyse tamamen kapatma gücüne sahip tek şey. “Sadece o anda kuşları izliyor, onları gözlemliyor ve ne olduğunu bilmek istiyorum. Gerçekten topraklıyor, işte bu yüzden seviyorum. Büyük bir dikkat dağıtıcı,” diye ekledi.
KORUMA ENDİŞESİ İÇİNDE BİR UMUT IŞIĞI
Genç kuş gözlemcilerindeki bu artış, kuş türlerinin giderek artan bir şekilde yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olduğu bir döneme denk geliyor. Geçen Ekim ayında Uluslararası Doğa Koruma Birliği (IUCN) tarafından yayınlanan veriler, küresel olarak kuş türlerinin yüzde 61’inin azalmakta olduğunu ve bu oranın 2016’daki yüzde 44’ten yükseldiğini ortaya koydu. Habitat kaybı ve bozulması, özellikle tarım ve ormancılık faaliyetleri, başlıca nedenler arasında gösterildi. RSPB’nin Nisan ayında yayınladığı son Üreyen Kuş Araştırması’na göre, Birleşik Krallık’ta 34 kuş türü uzun vadeli artış gösterirken, 43 tür uzun vadeli düşüş gösterdi. Söğüt baştankarası ve bataklık baştankarası popülasyonları bu dönemde sırasıyla yüzde 92 ve yüzde 53 oranında azaldı. Nethercoat, “Ne yazık ki çok büyük bir kuş düşüşü gördük. Sadece Birleşik Krallık’a baktığımızda bile, dünyadaki en fazla doğa kaybı yaşayan ülkelerden biriyiz,” dedi. Ancak Nethercoat, kuş gözlemciliğine gönül veren genç nesilden umutlu. “Kuş gözlemciliği genellikle insanların çevrelerindekileri fark etmesi için ilk adım, çünkü kuşlar her yerdeler ve bizimle birlikte yuva yapıyorlar. Bu, insanlarla gerçek bir bağ kurabilir. Bir robinin ön kapımdaki saksıda yuva yaptığını görmek, onun yuvasını yapışını, civcivini büyütüşünü izlemek… Bu gerçekten insanların tutkularını ateşleyen ve doğal dünyaya olan ilgilerini büyüten bir kıvılcım,” diye konuştu.