KUŞ CENNETİNDE BİR İLK: HAFİF TAKİP CİHAZIYLA İZLENEN BÜYÜK KAMIŞÇIN
Iğdır’ın Aras Nehri Kuş Cenneti’nde ilk kez hafif bir takip cihazıyla izlenen bir kuş türü, göç yolculuğu kayıt altına alındı. KuzeyDoğa Derneği, Tuzluca ilçesindeki Yukarı Çıyrıklı köyünde kurduğu Aras Kuş Araştırma ve Eğitim Merkezi’nde 2023 yılında yakaladığı 28 gramlık büyük kamışçın (Acrocephalus arundinaceus) için yalnızca 1 gramlık özel bir cihaz kullanıldı. Geleneksel verici sistemlerin ağırlığı nedeniyle taşıyamayacağı bu kuş, “geolocator” adı verilen küçük cihazla donatıldı. Cihaz, ışık seviyesine göre kuşun konumunu belirliyor ve hareketlerini dolaylı bir şekilde izleme imkanı sunuyor.
KITADA GÖÇ, AFRİKA’DA KIŞ
Takılan cihazla doğal ortamına salınan kuş, kıtalararası göçünü tamamlayarak Afrika’da kışladı ve yeniden Iğdır’a döndü. Üreme alanı olan Aras Nehri’nin kıyısındaki ağlara bir kez daha takılan kuşun üzerindeki cihaz çıkarıldı ve veriler analiz edilmeye başlandı. Bu süreçle birlikte, kuşun göç yolu, mola verdiği noktalar ve kışladığı bölgeler hakkında bilimsel veriler elde edildi.
IŞIK SENSÖRÜYLE KONUM TESPİTİ
KuzeyDoğa Derneği Başkanı Prof. Dr. Çağan Şekercioğlu, kullanılan teknolojinin önemine vurgu yaparak, “Geolocator’lar İngiliz Antarktik Araştırma Ekibi tarafından geliştirildi. Bu cihazlar ne uydu vericisi ne de sinyal yayan bir sistem. Sadece ışık sensörü aracılığıyla gün doğumu ve gün batımı zamanlarını kaydederek kuşun konumunu yaklaşık olarak tespit ediyor” dedi. Şekercioğlu, veri elde edebilmek için kuşun tekrar yakalanması gerektiğini belirtti. Onun ifadesine göre, “Pili çok küçük, sinyal gönderemiyor. Verilere ancak kuş geri döndüğünde ve tekrar ağlara yakalandığında ulaşabiliyoruz.” Bu nedenle, yakalanma ihtimali yüksek olan büyük kamışçın türünü seçtiklerini ifade etti. Aras Nehri Kuş Cenneti’nde bu türün yeniden yakalanma olasılığı yüzde 10 civarındadır ki bu oran bilimsel çalışma için kabul edilebilir bir seviyedir.
28 GRAMLIK KUŞA 1 GRAMLIK CİHAZ
Şekercioğlu, göç menzili uzun olan büyük kamışçının, aynı zamanda vücut ağırlığı nedeniyle cihazı taşıyabilecek kapasitede olduğunu belirtti. “Yaklaşık 28 gram ağırlığındaki bu kuşa 1 gramlık cihaz takıldı. Daha küçük türler bu cihazı bile taşıyamaz. Bu bakımdan, Türkiye’de ilk kez bu teknolojiyle izlenen kuş olarak bilimsel anlamda önemli bir adım atmış olduk.” Elde edilen veriler, diğer küçük göçmen kuş türlerinin göç dinamikleri hakkında da önemli ipuçları sunuyor.