UKRAYNA’NIN NADİR TOprak ELEMENTLERİ ZENGİNLİĞİ
Ukrayna, nadir toprak elementleri bakımından oldukça varlıklı bir ülke, ancak bu kaynakların büyük kısmı Rus güçlerin kontrolündeki bölgelerde yer alıyor. Trump, Ukrayna’nın bu değerli kaynakları maddi ve askeri destek karşılığında ABD’ye sunması gerektiğini ifade ediyor. Zelenski ise bu duruma karşı “Bu ciddi bir sohbet değil” diyerek, “Devletimizi satamam” sözleriyle yanıt veriyor. Nadir toprak elementleri, modern teknolojide ve sanayide yaygın olarak kullanılan 17 elementten oluşuyor ve benzer kimyasal özelliklere sahip. Bu elementler arasında Skandiyum (Sc), İtriyum (Y), Lantan (La), Seryum (Ce), Praseodim (Pr), Neodimyum (Nd), Prometyum (Pm), Samaryum (Sm), Evropiyum (Eu), Gadolinyum (Gd), Terbiyum (Tb), Diprosyum (Dy), Holmiyum (Ho), Erbiyum (Er), Tulyum (Tm) ve Lutesyum (Lu) bulunmaktadır. Bu elementler, akıllı telefonlar, bilgisayarlar, tıbbi cihazlar gibi ürünlerin üretiminde kritik bir rol oynuyor. “Nadir” olmalarının nedeni ise, bu elementlerin saf formlarında oldukça az bulunmasıdır.
NADİR ELEMENTLERİN KAYNAKLARI VE ÇIKARMA ZORLUKLARI
Dünyada nadir toprak elementlerinin yatakları mevcut olmakla birlikte, genellikle radyoaktif elementlerle birlikte bulunduğundan, ayrıştırılmaları için birçok toksik kimyasal kullanılması gerekiyor. Bu durum, çıkarma işlemini güç ve maliyet açısından zor hale getiriyor. Ukrayna, Avrupa Birliği’nin “kritik hammadde” olarak tanımladığı 30 maddenin 21’ine ev sahipliği yapıyor. Bu elementlerin yatakları, genellikle Ukrayna Kristal Kalkanı’nın güneyindeki Azak Denizi’nin altında bulunuyor. Ancak, bu bölgelerin çoğu şu an Rus işgali altında. Kiev, Vinnitsiya ve Jitomir bölgelerinde ise gelecekte önemli projeler geliştirilmesi planlanıyor. Ukrayna’da nadir toprak elementleri dışında Lityum gibi kritik mineraller de bulunuyor ve hükümete göre ülkede 450 bin ton lityum kaynağı mevcut. Ancak, bu kaynakların şu an çıkarılmadığı, gelecekte çıkarılmasının planlandığı belirtiliyor. Rusya’nın işgali altındaki bazı Lityum madenleri, Donetsk bölgesindeki Şevçenkivske ve Berdyansk bölgesindeki Kruta Balka’da yer alıyor. Kirovograd bölgesindeki Lityum yatakları ise halen Ukrayna’nın kontrolünde bulunuyor.
ABD’NİN STRATEJİK HEDEFİ: NADİR ELEMENTLER
ABD, nadir toprak elementleri ve kritik minerallerin üretiminin kontrol altına alınmasını istiyor. Bu durum, küresel tedarik zincirinde başı çeken Çin ile rekabet etme kaygısından kaynaklanıyor. Çin, nadir toprak minerallerinin çıkarılması ve işlenmesinde dünya çapında lider konumda olup, küresel üretim kapasitesinin %60 ila 70’ini, işleme kapasitesinin ise %90’ını elinde bulunduruyor. ABD’nin bu konudaki Çin’e olan bağımlılığı, Trump yönetiminde ulusal güvenlik ve ekonomik endişelere yol açıyor. Nadir toprak elementleri, elektrikli araçlardan askeri teçhizata kadar gelişmiş teknolojilerin üretiminde artan bir öneme sahip.