ABD Yüksek Mahkemesi, transseksüel öğrencilerin kız spor takımlarında oynamasını yasaklayan eyalet yasalarını anayasaya aykırı bulmayarak kritik bir karara imza attı. Yüksek Mahkeme, 6’ya 3 oyla West Virginia ve Idaho eyaletlerinin uyguladığı yasakların Anayasa’nın eşit koruma maddesini ihlal etmediğine hükmetti. Mahkeme ayrıca oy birliğiyle, bu yasakların federal bir ayrımcılık karşıtı yasaya da aykırı olmadığına karar verdi. Davalar, transseksüel bir lise öğrencisi olan ve okulunun atletizm takımında yarışan Becky Pepper-Jackson ile Boise State Üniversitesi son sınıf öğrencisi Lindsay Hecox tarafından açılmıştı.
KARARIN TEMEL GEREKÇESİ BİYOLOJİK CİNSİYET AYRIMI
Yüksek Mahkeme’nin 6’ya 3 bölündüğü kararın merkezinde, transseksüel kızların kız spor takımlarında yarışmasını yasaklayan düzenlemelerin 14. Anayasa Değişikliği’ne aykırı olmadığı değerlendirmesi yer aldı. Çoğunluk görüşünü kaleme alan Yargıç Brett Kavanaugh, söz konusu yasaların biyolojik cinsiyet temelinde bir ayrım yaptığını ve bunun Anayasa kapsamında izin verilebilir olduğunu belirtti. Kavanaugh, karar metninde “Biyolojik erkekler ve biyolojik kadınlar için ayrı spor takımları makuldür. Cinsiyetler arasındaki doğal fiziksel farklılıklar göz önüne alındığında, kadın ve kız takımlarında yalnızca biyolojik kadınların oynamasına izin vermek, fiziksel yaralanma riskini azaltabilir ve adil rekabeti sağlayabilir” ifadelerini kullandı.
YÜKSEK MAHKEME’NİN TRANS HAKLARINA YAKLAŞIMI
Bu karar, muhafazakar çoğunluğun eyaletlerin transseksüel hakları konusunda kendi düzenlemelerini yapmasına olanak tanıdığı en son örnek oldu. Mahkeme kararıyla birlikte, diğer muhafazakar eyaletlerin de trans topluluğunun son yıllarda elde ettiği kazanımları kısıtlamaya yönelik yasal baskıyı artırması bekleniyor. Yüksek Mahkeme, daha önce geçtiğimiz yıl eyaletlerin transseksüel küçükler için cinsiyet kimliği bakımını kısıtlayabileceğine hükmetmişti. Mahkeme, bu kararlarıyla transseksüel Amerikalılara karşı yasaların, doğrudan trans bireyleri hedef almak yerine “biyolojik cinsiyet” temelinde olması durumunda kabul edilebilir olduğunu netleştirmiş oldu.
MUHALEFET ŞERHİ: SOTOMAYOR’DAN SERT TEPKİ
Mahkeme’nin üç liberal üyesi, özellikle spor konusundaki geniş kapsamlı karara sert tepki gösterdi. Yargıç Sonia Sotomayor, çoğunluğun, Becky Pepper-Jackson’ın West Virginia yasasına karşı anayasal iddialarının ilerlemesine izin vermeyerek “büyük bir hata” yaptığını yazdı. Sotomayor, davada devam eden bir olgusal anlaşmazlık bulunduğuna ve bunun farklı bir sonuca yol açabileceğine dikkat çekerek “West Virginia, yükümlülüğünü yerine getirmiş ve yasağı onaylanmış olabilirdi. Ancak mesele şu ki, mahkemenin eşit koruma içtihadı, (Jackson’ın) iddiasına bugün çoğunluğun izlediğinden çok farklı bir yaklaşım gerektiriyor” dedi.
TITLE IX BOYUTU: LİBERALLERDEN SÜRPRİZ OY BİRLİĞİ
Kararın en şaşırtıcı yönlerinden biri, mahkemenin liberal kanadının da transseksüel öğrencilerin spor yasaklarının federal bir ayrımcılık karşıtı yasa olan Title IX’u ihlal etmediği sonucuna varması oldu. Tüm taraflar, Title IX’un okulların spor takımlarını cinsiyetlerine göre ayırmasına izin verdiği konusunda hemfikirdi. Sotomayor, liberal blok adına kaleme aldığı görüşte “Bu noktada, BPJ’nin iddiası başarısız oluyor çünkü Title IX bu cinsiyet ayrımına izin veriyor” ifadelerini kullandı.
KAVANAUGH’UN YUMUŞATICI DİLİ VE SOTOMAYOR’UN TEPKİSİ
Kavgacı olmayan bir dil kullanmasıyla bilinen Yargıç Kavanaugh, 29 sayfalık görüşünü sempatik bir notla bitirerek kararın etkisini hafifletmeye çalıştı. Kızlarının basketbol takımlarına yıllarca koçluk yapan Kavanaugh, “Bu anlaşmazlıklara karışan biyolojik kadın ve transseksüel öğrenci-sporcuların çoğu genç ya da yirmili yaşlarının başındaki sporculardan oluşuyor. Bu öğrenci sporcular spor yapmak istiyor. Rekabet etme arzuları saygıyı hak ediyor” dedi. Ancak Sotomayor, Kavanaugh’un bu sözlerini samimiyetsiz buldu ve “Mahkemenin bugünkü kararı nedeniyle West Virginia ve diğer tüm eyalet aktörleri, (Jackson) ve onun gibi diğerlerine bu deneyimleri, gerçekler aksini gösterse bile, sırf doğuştan bir atletik avantaja sahip olduklarını düşündükleri için reddedebilir” diyerek tepki gösterdi.
MAHKEMENİN KARARININ GELECEĞE ETKİSİ
Kavanaugh’un görüşü, transseksüel Amerikalıların devlet aktörleri tarafından ayrımcılığa uğradığı iddiasıyla açılan diğer davaları güçlendirebilir. Kavanaugh, yasaların cinsiyete dayalı ayrımcılık oluşturduğunu ancak bunun Anayasa kapsamında izin verilebilir olduğunu belirtti. Ancak bu ayrımcılığın geçerli olması için bir eyaletin bu ayrımcılığın “önemli bir hükümet çıkarıyla önemli ölçüde ilişkili” olduğunu kanıtlaması gerekiyor. Georgetown Üniversitesi Hukuk Merkezi’nden Profesör Steve Vladeck, bunun trans bireylere yönelik diğer ayrımcılık türlerinin (tuvaletlerden askerlik hizmetine kadar) bu yüksek standardı karşılayıp karşılamayacağının gelecekteki davalarda görüleceği anlamına geldiğini belirtti.
TRANS SPORCULARA İLİŞKİN VERİ EKSİKLİĞİ VE TARTIŞMALAR
Transseksüel sporcular hakkındaki tartışmayı karmaşıklaştıran en önemli faktör, ister gençlik sporlarında ister uluslararası rekabette olsun, trans sporcuların ne kadar yaygın olduğuna dair güvenilir verilerin bulunmaması. Her iki taraftaki savunuculuk grupları bu konuda geniş kapsamlı ve çoğu zaman çelişkili tahminler yapıyor. En rekabetçi alanlarda bile veriler, trans bireylerin katılan sporcuların çok küçük bir kısmını oluşturduğunu ve nadiren en iyi ödülleri kazandığını gösteriyor. Uluslararası Olimpiyat Komitesi’nin 2003 yılında trans ve ikili olmayan sporcuların açıkça katılmasına izin vermesinden bu yana bir düzineden az sporcu eleme yapabildi. NCAA Başkanı Charlie Baker, 2024’te Senato’da yaptığı ifadede ligde yarışan “10’dan az” trans sporcu olduğunu bildiğini söyledi. UCLA Hukuk Fakültesi bünyesindeki Williams Enstitüsü’nün tahminlerine göre ise 13-17 yaş arası 122.000 kadar trans gencin lise sporlarına katılabileceği belirtiliyor.
SPOR DÜNYASINDAN TEPKİLER
Transseksüel bir kadın olarak NCAA Division I şampiyonluğu kazanan ilk atlet olan Lia Thomas’ın eski takım arkadaşı Paula Scanlan, “Neden Teksas’taki bir kız, Connecticut veya New York’taki bir kızdan farklı haklara sahip olsun?” diyerek Kongre’ye kız sporlarında trans kadınlara ulusal bir yasak getirilmesi çağrısında bulundu. CNN spor yorumcusu Christine Brennan ise bu kararın spor dünyasını, çocukları elit seviyeden çok önce sporun hayat derslerini öğrenme fırsatından mahrum bırakmamak için hassas bir denge kurmaya zorlayacağını ifade etti. Eski profesyonel hokey oyuncusu Harrison Browne ise karar karşısında “arkadaşlarıyla spor yapamayacak tüm gençler için yıkıldığını” söyleyerek “Kendin olarak sevdiğin sporu yapmak, herkesin sahip olması gereken bir haktır” dedi.