İSTANBUL VE ANKARA BARAJLARINDA DOLULUK ORANLARI
İstanbul’daki barajların doluluk oranı 11 Mart itibarıyla yüzde 78 düzeyinde kalırken, Ankara’daki oran yüzde 27 seviyesine düştü. Son zamanlarda barajlardaki doluluk oranının kritik seviyelere ulaşması, özellikle büyükşehirlerde endişelere yol açıyor. Bu sezon beklenen yağış da henüz gerçekleşmedi. Peki, barajlar için yağmur mu, yoksa kar mı daha önemli? İstanbul Teknik Üniversitesi Meteoroloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hüseyin Toros, “Yağmurun da karın da barajlar için önemli olduğunu” belirtiyor. Betonarme yapılar olan bölgelerde, baraja ulaşmak için gereken suların kanalizasyona karıştığını da vurguluyor.
BARAJLARIN SU KAYNAKLARI
Barajlar, su kaynaklarını besleyen yeraltı ve yüzeysel suların toplandığı havzalara ihtiyaç duyuyor. Prof. Dr. Hüseyin Toros, “Her barajın su kaynağını besleyen yeraltı ve yüzeysel suların toplandığı bir havzası vardır” diyor. Yağmur ve kar, bu havzaya düşen suyu doğrudan baraja taşıyabiliyor. Yağmur suyu hemen akışa geçerken, kar ise ancak bahar ve yaz aylarında eriyerek baraja ulaşabiliyor. İstanbul barajlarında yağmur etkisi genellikle 1-2 gün sürüyor, oysa karın etkisi daha uzun süre devam ediyor. Türkiye’deki barajlar için hem yağmur hem de kar önemli su kaynakları bulunuyor ve bu kaynakların etkileri mevsimlere ve bölgelere göre değişiyor.
BÖLGESEL YAĞIŞ FARKLILIKLARI
Türkiye’de yağış şekilleri, bölgesel farklılıklar gösteriyor. Doğu Anadolu bölgesinde kar, Batı’da ise yağmur suyu barajları daha iyi besliyor. Doğu Anadolu, İç Anadolu ve Karadeniz’in yüksek kesimlerinde kar yağıyor. Bu bölgelerde kış aylarında yoğun kar yağışı, ilkbahar ve yazda eriyerek barajlara su sağlıyor. Türkiye’nin en büyük barajlarından olan Atatürk, Keban ve Karakaya, Doğu Anadolu’daki eriyen kar sularıyla besleniyor. Diğer yandan Ege, Akdeniz ve Marmara Bölgeleri’nde yağmur suları daha etkili. Bu bölgelerde yağmur, akarsular aracılığıyla barajlara ulaşıyor.
BETONARME YAPILAR VE YAĞMUR SUYU
Prof. Dr. Toros, şehirlerdeki betonarme yapılar hakkında da şu bilgileri veriyor: “Betonarme yapılar yağışın doğrudan toprağa sızmasını engelleyerek suyun akış biçimini değiştiriyor.” Artan betonarme yapılaşma, yağmur suyunun doğrudan yüzey akışıyla kanalizasyona gitmesine sebep oluyor. Bu durum, suyun emilmemesi nedeniyle sel ve taşkın riskini artırıyor. Eğer bir şehir tamamen betonlaşmışsa, kuvvetli yağmur suları barajlar için pek faydalı olmayabiliyor.
YAĞMUR SUYUNUN VERİMLİ KULLANIMI
Yağmur suyunun daha aktif kullanılması için şehirlerde birtakım adımlar atılabilir. Yağmur hasadı konusunda farkındalık artırılarak, yeşil alanlar ve geçirgen yüzeyler oluşturmak, suyun toprak tarafından emilmesine yardımcı olabilir. Ani sağanak yağışların barajlara etkisi ise barajın konumu, hacmi ve yağışın süresine bağlı olarak olumlu veya olumsuz olabiliyor. Kontrol altında yönetilirse ani yağmurlar barajlara fayda sağlayabiliyor.
İSTANBUL VE ANKARA’DA SUSUZLUK RİSKİ
Ankara’nın içme suyu ihtiyacını karşılayan barajlarda su seviyeleri son bir yıl içinde ciddi oranda düştü. 11 Mart 2024 tarihinde barajlardaki toplam su miktarı 746 milyon 533 bin metreküp iken, 11 Mart 2025 itibarıyla bu rakam 431 milyon 840 bin metreküpe düştü. İstanbul’daki barajlarda da durum aşağıdaki gibi.
Alibey Barajı’nda doluluk oranı yüzde 63,95’e düştü. Büyükçekmece Barajı’nda bu oran yüzde 72,71 iken, Darlık Barajı’nda yüzde 73,37’ye geriledi. Ancak Elmalı Barajı’nda doluluk oranı yüzde 92,62 olarak kaydedildi. Istrancalar Barajı’nda ise doluluk oranı yüzde 95,29’a ulaştı. Kazandere Barajı’nda doluluk oranı yüzde 81,98 olarak ölçüldü. Pabuçdere Barajı’nda bu oran yüzde 81,2, Sazlıdere Barajı’nda ise yüzde 56,2 oldu. Terkos Barajı’nda doluluk oranı yüzde 78,24’e yükselirken, Ömerli Barajı’nda bu oran yüzde 83,02 oldu. Melen ve Yeşilçay’daki toplam su miktarı ise 160 milyon 74 bin metreküp olarak kaydedildi.