Eric Ole Kesoi, Kenya’nın Amboseli Ulusal Parkı’ndaki yaban hayatı izleme yaşamı boyunca, Maasai’nin en iyi izleyicilerinden biri olarak tanınmayı başardı. Ancak, bu arayışın sonunda gözleri önündeki manzaraya odaklanmak için tüm kararlılığını sergilemesi gerekiyor. Korkunç sahnenin ortasında, aslanların pençelerinden kurtulmuş genç bir ineğin parçalanmış kalıntıları yer alıyor; birkaç adım ötede, hayatları için mücadele eden aslanlar kıvrılıyor ve nefes nefese kalmış durumda.
ASLANLARIN ZEHİRLENMESİ
Kesoi, “Zehirleme, bir hayvanı öldürmenin en acımasız yoludur. İzledikçe kalbim parçalanıyor,” diyor. “Zehir yutulduktan sonra onların acı çekmesini izlemek için çok güçlü olmak gerekiyor. Bu, yaşadığım en kötü şeylerden biri.” Son yıllarda Doğu Afrika’da, hayvan saldırılarına karşı intikam için çobanların aslanları zehirlemesi konusunda artan bir endişe var. Kesoi’nin topluluk yöneticisi olduğu Lion Guardians gibi koruma kuruluşları için bu durum, insan-yaban hayatı çatışmasını azaltmayı hedefleyen misyonlarına bir tehdit oluşturuyor. Geçen ekim ayında yapılan bir nüfus sayımında, Amboseli-Tsavo ekosisteminde 275 aslanın yaşadığı belirlendi. Bu, 2006’da kurulan kuruluşun başlangıcındaki her 100 kilometrekarede bir aslan tahminine göre büyük bir artış.
İNSAN-ASLAN ÇATIŞMALARI
Aslan sayısındaki artışla birlikte, hayvan saldırıları ve buna bağlı intikam olaylarının sıklığı da artıyor. Lion Guardians ve Kope Lion, geçen yıl insan-aslan çatışmalarında “önemli” artışlar bildirdi. Tarihsel olarak, intikam genellikle mızrakla alınırdı, ancak şimdi tutumlar değişti. 2025 yılında Amboseli-Tsavo’da yalnızca iki aslan intikam amaçlı avlarda öldürüldü. Son yıllarda, daha zor tespit edilen ve daha yıkıcı bir silah kullanılmaya başlandı. 7 Ocak’ta Kenya-Tanzanya sınırında altı aslan zehirlenmiş olarak bulundu; iki gün sonra, Amboseli ekosisteminde bir aslan sürüsü de benzer bir şekilde öldürüldü.
ZEHİRLİ AVLANMA YÖNTEMİ
Kesoi, “Zehir, cesetlere yerleştiriliyor ve aslanlar geri döndüğünde bunu yiyor,” diye açıklıyor. Kullanılan maddeler değişkenlik gösteriyor. Tarihsel olarak, mavi renkli böcek ilacı carbofuran yaygın olarak tercih edilirken, son günlerde kokusuz pestisit striknin de kullanılmaya başlandığını belirtiyor. Her iki madde de Kenya ve Tanzanya’da sıkı şekilde denetleniyor, ancak kaçak yollar sayesinde çobanlar bu zehirli kimyasallara ulaşabiliyor. Zehir yutulan aslanlar hızlı bir şekilde acı çekmeye başlıyor. Kesoi ve ekibi, genç bir buzağıyı yiyerek zehirlenen dokuz aslandan sekizini kurtarabildi. Ancak, ulusal parkın tamamını izlemek imkânsız.
İNSAN VE DOĞA ARASINDAKİ DENGELER
Zehirlenen hayvanlar genellikle uzak veya gizli bölgelere taşınıyor, bu da kurtarma ekiplerinin olay yerine ulaşmasını zorlaştırıyor. Lion Guardians’ın aslan izleme koordinatörü Filberto Mayiani, “Ekipler sahneye ulaştığında genellikle çok geç oluyor,” diyor. Zehirlenen etin diğer türler üzerinde de etkisi olduğu biliniyor; Ocak ayında zehirlenmiş altı aslanın etrafında 30’dan fazla ölü akbaba bulundu. Çobanlar, bu olayların başlıca şüphelileri arasında yer alıyor. 2025’te, yalnızca Ngorongoro Koruma Alanı’nda 437 aslan saldırısı sonucu 278 hayvan öldürüldü.
TELAFİ VE DESTEK PROGRAMLARI
Farklı telafi programları aracılığıyla maddi tazminat talep edilebiliyor. Big Life Foundation, 2003’ten beri Amboseli bölgesinde yırtıcı hayvanların saldırılarından dolayı kaybedilen hayvanların değerinin bir kısmını ödemekte. Son yıllarda, bazıları daha teşvik edici bir yaklaşım benimsemeye çalıştı. Kope Lion, 2020-2023 arasında NCA topluluklarına her ay gözlemlenen aslan sayısına bağlı olarak yaklaşık 35.000 dolar ödendiği bir program başlattı. Katılımcı köylerde, hiç intikam amaçlı aslan zehirlenmesi yaşanmadı.
KORUMA YAKLAŞIMLARI
Lion Guardians, finansal tazminatın yanı sıra koruma ile topluluk faydaları arasında bir bağ kurmaya odaklanıyor. Okul öğretmenleri istihdam etmek, okula bağış yapmak, yaralı hayvanları tedavi etmek ve çobanların sağlık masraflarını karşılamak gibi topluluk yararına programlar yürütüyorlar. 2014’te yapılan bir çalışmada, Lion Guardians’ın topluluk katılımı yaklaşımının tazminat programlarına eklenmesiyle Amboseli-Tsavo aslan öldürme oranında %99’luk bir azalma kaydedildiği belirtildi.
ZEHİRLE MÜCADELE KAMPANYALARI
Zehirlenmelerdeki artış, daha hedeflenmiş bir yanıt gerektirdi. 2024’ün sonlarında, zehirin ekosistemler, insan sağlığı ve geçim kaynakları üzerindeki etkisini açıklamak için köy topluluklarını bir araya getiren ilk Anti-Zehirleme Kampanyası etkinliği düzenlendi. 20 aslanın zehirlenerek öldüğü Osewan’da düzenlenen etkinlikte, ünlü bir Maasai sanatçısı anti-zehirlenme şarkısı seslendirdi. 2025’te bölgedeki zehirlenme vakası yaşanmadı.
GELECEK GÖRÜNÜM
Bu ay, Ocak ayında ölü bulunan altı aslanın bulunduğu bölgede bir sınır ötesi etkinlik planlanıyor. Ancak, Kesoi ve ekibinin aslan popülasyonlarını yeniden canlandırma çabalarının, büyük kedilerin hayvanlara tehdit oluşturma olasılığını artırdığı ve bu nedenle çobanların tepkisini çektiği bir çelişki var. Gelecekteki nesillerin, aslanları görebilmek için 100 mil uzağa gitmek zorunda kalmasını istemediklerini belirten Mayiani, “Bu, bizi yoran değil, daha iyi bir yarın için çabalamaya iten bir motivasyon,” diyor.