İRAN-İSRAİL SAVAŞI VE ÇİN’İN ROLÜ
İran ile İsrail arasındaki tırmanan savaştan kaynaklı gelişmeler, dikkatleri büyük güçlerden biri olan Çin’e yönlendiriyor. İran’ın petrol ihtiyacının büyük çoğunluğunu karşılayan Çin, bu çatışmanın seyrine doğrudan katılmasa da durumu yakından takip ediyor. Pekin’in İran’a askeri destek verme olasılığının düşük olduğu düşünüldüğü için, bu desteğin yalnızca sözlü beyanlar ve insani yardımlarla sınırlı kalacağı ifade ediliyor. Amerikan New York Times gazetesi, “Stratejik çıkarlarına rağmen Çin’in savaşa doğrudan müdahil olması olası değil” şeklindeki değerlendirmesiyle bu durumu net bir biçimde ortaya koyuyor.
ÇİN’İN EKONOMİK ÇIKARLARI RİSK ALTINDA
2023 yılı içerisinde Çin, İran ve Suudi Arabistan arasında diplomatik normalleşmede arabulucu rolü üstlenmişti. Bu, Pekin’in bölgede ABD’nin etkisini dengeleme çabalarının bir parçası olarak değerlendiriliyordu. Ancak iki yıl içerisinde, Çin’in Ortadoğu’daki etkisinin sorgulanmaya başlanması, dikkat çekiyor. Savaşın uzaması, Çin’in ekonomik anlamda büyük zarar görmesine yol açabileceği vurgulanıyor. İran petrolünün büyük bölümünü satın alan Çin, bu kaynağa düşük maliyetle erişiyor. Ancak çatışmaların artması, tedarik sıkıntılarına ve fiyat artışlarına neden olabiliyor. Bunun yaninda, Çin’in ithal ettiği petrolün yarısı, İran’ın kapatmakla tehdit ettiği Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor.
ÇİN’İN DİPLOMATİK ÜSLUBU
Pekin, bugüne kadar “İran’a tam destek” içeren açıklamalardan kaçındı. Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin arasındaki son telefon görüşmesinde, “İsrail’in İran’ın egemenliğini ihlal ettiği” şeklinde bir açıklama yapılmadığı dikkat çekiyor. Aynı zamanda, ABD’ye yönelik doğrudan bir çağrının olmaması da göze çarpıyor. Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi’nin İsrailli mevkidaşıyla gerçekleştirdiği görüşmede de kınama ifadeleri yer almadı. Uzmanlar, Çin’in diplomatik çözüm amacıyla bir arabuluculuk girişiminde bulunmadığını ve bu nedenle İsrail tarafından bağımsız bir arabulucu olarak algılanmadığını belirtiyor. New York Times, “Çin savaşın çıkmasını istemiyor ama bu durumdan taktiksel olarak fayda sağlayabilir” görüşünde bulunuyor. Uzun süreli bir çatışma, ABD’nin Asya’daki askeri varlığını Ortadoğu’ya kaydırmasına yol açabilir ve Çin’e Tayvan gibi bölgelerde daha fazla hareket alanı tanıyabilir. Uzmanlar, yaşananların Pekin için yalnızca bir jeopolitik gelişme değil, aynı zamanda büyük bir sınav olduğuna dikkat çekiyor.