ÇİN’İN ROLÜ VE TEPKİLERİ
İran ile İsrail arasında süregelen savaşın etkileri devam ederken, dikkatler bölgedeki önemli bir güç olan Çin’e çevriliyor. İran’ın petrol üretiminin neredeyse tamamını ithal eden Çin, savaşın gidişatına doğrudan müdahil olmasa da gelişmeleri dikkatle izliyor. Çin’in İran’a askeri destek vermesi beklenmiyor. Pekin’in Tahran’a vereceği desteğin sadece sözlü açıklamalar ve insani yardımlarla sınırlı kalacağı düşünülüyor. Amerikan gazetesi New York Times da bu konuda net bir duruş sergileyerek, “Stratejik çıkarlarına rağmen Çin’in savaşa doğrudan müdahil olması olası değil” diyor.
ÇİN’İN EKONOMİK DAMGALARI
Çin, 2023 yılında İran ve Suudi Arabistan arasındaki diplomatik normalleşmeye arabuluculuk yapmıştı. Bu durum, Pekin’in bölgede ABD’nin etkisini dengelediği şeklinde yorumlanmıştı. Ancak son iki yıl içinde, Ortadoğu’daki etkisi yeniden sorgulanmaya başlandı. Uzmanlar, savaşın uzaması halinde Çin’in ekonomik zararlara uğrayabileceğine dikkat çekiyor. İran petrolünün büyük bölümünü satın alan Çin, bu kaynağa düşük fiyatla ulaşabiliyor. Ancak artan çatışmalar, tedarik sorunlarını ve fiyatlarda yükselişi beraberinde getirebilir. Ayrıca, Çin’in ithal ettiği petrolün yarısı, İran’ın kapatmakla tehdit ettiği Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor.
PEKİN’İN DENGELİ TUTUMU
Çin’in Ortadoğu’daki çıkarları yalnızca enerji ile sınırlı değil. İran, Pekin’in bölgedeki jeopolitik hesaplarında önemli bir aktör konumunda. ABD’nin bölgede on binlerce askeri varlığı bulunurken, Çin hem İran ile hem de Körfez ülkeleriyle ilişkilerini dengelemeye çalışıyor. Şu ana kadar Pekin, “İran’a tam destek” içeren açıklamalardan kaçındı. Şi Cinping ile Vladimir Putin arasındaki son telefon görüşmesinde, İsrail’in İran’ın egemenliğini ihlal ettiğine dair bir ifade kullanılmadı ve ABD’ye yönelik doğrudan bir çağrı da yapılmadı. Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi’nin İsrailli mevkidaşıyla yaptığı görüşmede de kınama ifadeleri yer almadı.
ÇİN’İN STRATEJİK HESAPLAMALARI
Uzmanlar, Çin’in diplomatik çözüm için arabuluculuk adımı atmadığını, bu nedenle İsrail tarafından bağımsız bir arabulucu olarak görülmediğini belirtiyor. New York Times’a göre, Çin savaşın patlak vermesini istemiyor ancak bu durumdan taktiksel olarak yarar sağlayabiliyor. Uzun soluklu bir çatışma, ABD’nin Asya’daki askeri varlığını Ortadoğu’ya kaydırmasına neden olabilir. Bu da Çin’e Tayvan gibi bölgelerde daha fazla hareket alanı yaratabilir. Ayrıca, Çin’in Ortadoğu’daki bu krizden çıkardığı derslerin, Tayvan’a yönelik olası askeri adımlarda belirleyici olabileceği değerlendiriliyor. Uzmanlar, yaşananların Pekin açısından sadece jeopolitik bir gelişme değil, aynı zamanda büyük bir sınav olduğunu vurguluyor.